دروس سخنرانی

خلاصهٔ کوتاه

جلسۀ بیست‌وششم سرّ مکنون، پیش از ادامۀ تقریرات فلسفی امام خمینی ذیل مبحث نفس اسفار، نکته‌ای جهان‌بینانه گشود: همه‌چیز تسبیح به حمد می‌گوید و حتی آنچه به ظاهر ماده و بی‌جان است حیات دارد؛ چون وجود را از وجود اصمد حق گرفته و ظهور اسماء است. اسم، حقیقتِ ملکات ذات است نه لفظ؛ لفظ «الله» اسم‌الاسم است. قوای وجود — از جمله قوۀ باصره — ملائکه‌اند و محل دارند؛ مؤمن را ملائکه احاطه کرده‌اند و در باطن انسان نیز رتبۀ مهیمن و ربّ درونی، کانال فیض است. همۀ اسماء در هر موجود حاضرند؛ سلطنت یک اسم شخصیت را می‌سازد. از حیات، حرکت و تأثیر و تأثر نتیجه گرفته شد که تماس با هر شیء اثر می‌گذارد و هرچه می‌بینیم نور الله است. شب و روز دو آیه‌اند. نقد شد که «صحرا تو بینم» حلول نیست؛ جلوه است. سپس بحث به مطعومات رسید: خوراک زنده است و نور اسم الحی را حمل می‌کند؛ غذای نزدیک به فیض حال عبادت می‌آورد و حرام به‌سبب بُعد از حق و اسماء فعلیِ جلال تاریک است. نهله‌هایی چون الهیسم و نورخواری مبنا را دزدیده‌اند اما اهل بیت را کنار گذاشته‌اند. یک خط و نیم از امام خوانده شد: غذایی ممکن است به ذائقه خوش نیاید اما لطافت وجودی و قبول فیض بیشتری داشته باشد. نطفه از نان و آب والدین است؛ جسمانیةالحدوث و اختلاف انسان‌ها از همین‌جاست.

فهرست مطالب

آغاز جلسه و سلام به امام عصر علیه‌السلام
زیارت امام در هر شأن و نظم جلسه
پیش از ادامهٔ تقریرات امام: نکته‌ای که جهان‌بینی را عوض می‌کند
تسبیح همهٔ موجودات؛ حتی آنچه به ظاهر جان ندارد
وجود از کجا آمده است؟ توحید قرآنی و وجود اصمد
اسماء یعنی چه؟ ملکات درونی که ظهور می‌کنند
قوای وجود همان ملائکه‌اند
اسم‌الاسم، حقایق اسماء و رقایق طبیعت
هر شیء ظهور اسم الله است؛ همهٔ اسماء در هر موجود حاضرند
حیات، حرکت، تأثیر و تأثر
نور، ابصار، و اینکه هرچه می‌بینی نور الهی است
شب و روز دو آیه‌اند؛ محو و ابصار به دست خداست
«به صحرا بنگرم»؛ تصحیح علامه
نهله‌های انحرافی: الهیسم و نورخواری
آنچه می‌خوریم زنده است؛ زنده خواری نه مرده‌خواری
چرا بعضی خوراک‌ها نورانیت بیشتری دارند؟
اسماء ذاتی و اسماء فعلی؛ سایه از دیوار است نه از خورشید
طبیعت، سبزه، آب، خاک و دستورات اهل بیت
تقریر امام: لطافت وجودی غذا و قبول فیض
نطفه، نان و آب والدین، و اختلاف انسان‌ها
یک خط و نیم از امام و افق جلسهٔ بعد

نکات کلیدی

سلام به امام در هر رتبه، توجه و اجابت امام را در همان رتبه می‌آورد؛ «یا داعی الله» توسل درس و دعوت است.
چینش جلسه از بسم‌الله تا صدق‌الله از بزرگان است نه سلیقهٔ شخصی.
هیچ شیئی از تسبیح به حمد فروگذار نیست؛ مادهٔ به‌ظاهر بی‌جان نیز حیات دارد.
وجود اصمد جوف ندارد و همه‌جا را پر کرده؛ هر موجود جلوه، آیه، ظل و کلمه‌ای از وجود محض است.
اسماء ملکات ذات‌اند که ظهور می‌کنند؛ لفظ، اسم‌الاسم است. حقایق اسماء وقتی بارز شوند رقایقِ نشئهٔ طبیعت می‌شوند.
قوای نفس ملائکه‌اند و محل بدنی دارند؛ ملائکهٔ مهیمن غرق حق‌اند و از خلق بی‌خبر. ربّ درونی کانال فیض است.
همهٔ اسماء در هر شیء حاضرند؛ سلطنت یک اسم نظام و شخصیت وجود را عوض می‌کند. «هر کجا سلطان وجود قدم نهاد عساکر اسماء موجودند.»
حیات منشأ حرکت است و حرکت منشأ تأثیر و تأثر؛ اشیاء به میزان فیضی که از اسم الله گرفته‌اند در ما اثر می‌گذارند.
ابصار به نور است و نور، الله نور السموات و الارض؛ حتی شب آیه است. محو آیهٔ لیل و ابصار نهار به دست خداست.
دریا و صحرا خدا به‌تمامه نیستند؛ جلوه و شأن‌اند، چنان‌که چشم شأن انسان است نه خود او.
الهیسم و نورخواری مبنا را درست گرفته‌اند اما خروجی و راهکار غلط به جوانان داده‌اند؛ دستورات اهل بیت را به نام خود گفته‌اند.
خوردن، زنده خواری و نورخواریِ تکوینی است نه مرده‌خواری؛ الحیّ شأن الله و نور است.
غذایی که حال عبادت می‌آورد فیض بیشتری دارد؛ حرام مُبعِد است چون به اسماء فعلیِ جلال و بُعد از مبدأ نزدیک است. سایه از دیوار است نه از خورشید.
نگاه به سبزه، صدای آب، دست بر خاک و پرهیز از تخت بلند، با تسبیح اشیاء و اصل خاکی انسان گره خورده است. جن از آتش است و گرما را دوست دارد.
امام: ممکن است غذا به ذائقه خوش نیاید اما لطافت وجودی و قبول فیض و کمالات بیشتری داشته باشد. طبیعت دست‌خورده غیر فطرت است.
اولین رنگ‌گیری پس از قوس نزول در رحم و صلب اجداد است. نفس جسمانیةالحدوث است از نان و آب والدین؛ نور یا ظلمت خوراک نطفه، استعداد حفظ آیه یا غباوت را می‌سازد.

اصطلاحات و منابع

اصطلاحات: وجود اصمد، جوف، ظل و آیه، اسم‌الاسم، حقایق و رقایق، ملکات، قوای وجود، ملائکهٔ مهیمن، حضرت ربوبیّه، ربّ درونی، فیض، عساکر اسماء، سلطان وجود، اسماء ذاتی و اسماء فعلی، اسماء جلال، شدید العقاب، القهار، تسبیح به حمد، ابصار، بازتاب و عبور و جذب نور، مطعومات، اطعمه و اشربه، روح بخاری، زنده خواری / مرده‌خواری، نورخواری، الهیسم / اللهیسم، مُبعِد، فطرت و جبلیّه، زیغ وجودی، قوس نزول و قوس صعود، جسمانیةالحدوث، نطفه، لطافت وجودی، قبول فیض و کمالات.

آثار و منابع: تقریرات فلسفی امام خمینی علیه‌الرحمه ذیل مبحث نفس اسفار اربعهٔ ملاصدرا؛ سخن علامه رفیع قزوینی دربارهٔ عساکر اسماء؛ تصحیح علامه (حسن‌زاده) بر بیت «به صحرا بنگرم…»؛ زیارت آل یاسین («یا داعی الله و ربانی آیاته»؛ «حین تصلی وتقنت»؛ «حین تحمد وتستغفر»)؛ تفسیر «الصمد: الذی لا جوف له»؛ روایت احاطهٔ ملائکه بر مؤمن؛ احادیث نگاه به سبزه و صدای آب و خاک‌بازی کودک؛ نهی امیرالمؤمنین از خواب بر تخت بلند؛ آیات جمعه/۱، اسراء/۴۴ و ۱۲، نور/۳۵، روم/۳۰، بقره/۱۵۶، رحمن/۱۵، حمد/۱.

خلاصه توسط مدل از متن کتابیِ جلسه — نقل مستقیم طولانی از عربی لازم نیست.