دروس سخنرانی

خلاصهٔ کوتاه

جلسهٔ بیست‌وچهارم سرّ مکنون ادامهٔ بحث روح بخاری است، در شبی پرفضیلت. استاد پس از مرور ربط روح بخاری با افلاک نه‌گانه، بروج دوازده‌گانه، امّهات اربع، موالید ثلاثه، اخلاط اربع، اغذیه، زمان و مکان و کمّ و کیفِ نطفه، ارحام و اسلاف، و حتی علم الهی و اعیان ثابته، به تقریرات فلسفی امام خمینی ذیل مبحث نفس اسفار ملاصدرا رسید. امام شرط نطفهٔ لطیفه در اسلاف صالحه، ارحام پاک، شیر زن عاقله و تربیت روحانی را می‌گذارد تا موجودی معتدل — با اعتدال مزاج که بطنش روح بخاری است — صفای ذاتی یابد و مستعد قبول فیوضات غیبیه شود، همانند زیتون آیهٔ نور. فیض منبسط همان صادر اول و نفس الرحمن و ظلّ ممدود است؛ همان فیض بر سر انسان کامل و بر سر همه می‌ریزد و تفاوت در زلالی گیرنده است نه در بخل فرستنده. انبیا اگر از غذا گفته‌اند نظرشان صفای روح بوده نه فربهی بدن. آیهٔ سی‌وپنج نور بر چهارده نور تطبیق شد تا «یضیء» که امام زمان است؛ ادامهٔ تقریرات به جلسهٔ بعد موکول شد.

فهرست مطالب

آغاز جلسه و تبریک شب مبارک
مرور سلسلهٔ بحث روح بخاری
ورود به تقریرات فلسفی امام خمینی ذیل نفس اسفار
شروط نطفهٔ لطیفه، ارحام پاک و تربیت روحانی
اعتدال مزاج و صفای ذاتی
صفای ذاتی و «لا یمسّه إلا المطهّرون»
فیض منبسط، صادر اول و نفس الرحمن
مثال نفس و حروف: چگونه صادر اول حد می‌خورد
همان فیض بر سر انسان کامل و بر سر همه
اختلاف ابن‌عربی و حکما در رسیدن به مقام صادر اول
تشبیه به روغن زیتون: یکاد زیتها یضیء
مثال دو نفر در محضر انسان روشن‌ضمیر
خطبهٔ همّام و تفاوت گیرنده‌ها
اگر به مطلب علمی اشاره شود، می‌فهمد و فیض را می‌رباید
نظر انبیا به اغذیه: صفای روح نه فربهی بدن
آیهٔ نور و علاقهٔ علامه حسن‌زاده
متن آیهٔ سی‌وپنج سورهٔ نور
روایت تفسیر اهل بیت: نور اسم پیامبر است
مشکات: فاطمه یا علی
از مصباح تا زیتونه: حسن تا رضا
لا شرقیة ولا غربیة: جواد و هادی
یکاد زیتها: امام عسکری و هیبت عسکریه
یضیء: امام زمان و ضیاء شمس
وعدهٔ ادامه و ختم جلسه

نکات کلیدی

روح بخاری تا اینجا با افلاک نه‌گانه، بروج دوازده‌گانهٔ فلک هشتم، عناصر/امّهات اربع، موالید ثلاثه، اخلاط اربع، اغذیه و اطعمه و اشربه، زمان و مکان و کمّ و کیفِ تشکیل نطفه، ارحام و اسلاف، و علم الهی و اعیان ثابته ربط داده شده است.
متنِ درس از تقریرات فلسفی امام خمینی ذیل نفس اسفار اربعه است.
نطفهٔ لطیفه در اسلاف صالحه، پرورش در ارحام پاک، شیر زن عاقله با اغذیهٔ لطیفه، و تربیت روحانی، ذات را به کمال صفا و ضیا می‌رساند.
اعتدال مزاج همان بطن روح بخاری است؛ موجود معتدل صفای ذاتی دارد و مستعد قبول فیوضات غیبیه است، همانند زیتون.
فیض اول همان فیض منبسط، صادر اول، نفس الرحمن، ربّ منشور و نور مرشوش است؛ ظلّ ممدود آیهٔ «ألم تر إلى ربّك كيف مدّ الظل» است.
خلائق حد می‌خورند به قدر سعهٔ وجودی؛ صادر اول حد ندارد، مثل نفس پیش از برخورد به مخارج حروف.
همان فیضی که بر سر امام زمان — تنها انسان کامل با بدن عنصری در این زمان — می‌ریزد بر سر همه می‌ریزد؛ مثل باران و مثل «أنزل من السماء ماء فسالت أودية بقدرها».
تفاوت در صفا و زلالی گیرنده است نه در پارتی‌بازی فرستنده؛ بخل از سمت وجود نیست.
ابن‌عربی فقط پیامبر را اصالتاً و امیرالمؤمنین را به تبع به مقام صادر اول می‌رساند؛ بسیاری از حکما هر چهارده نور پاک را به آن مقام می‌رسانند؛ امام عصر در قوس صعود به آن مقام رسیده است.
روغن زیتون نزدیک است بدرخشد گرچه آتش به آن نرسیده؛ انسان زلال تا اشارهٔ فیض شود می‌رباید.
دو طلبه در محضر انسان روشن‌ضمیر یکی جرقه‌ای می‌گیرد و می‌رود، یکی تمام فیض را تا آخر عمر برمی‌دارد؛ خطبهٔ همّام نمونهٔ شنونده‌ای است که طاقت صفات متّقین را نداشت.
نظر انبیا به خواص غذا نظر طبی (فربهی، کبد، خون) نبوده؛ نظر به صفای روح و قبول فیض بوده است.
علامه حسن‌زاده آیهٔ نور و سورهٔ اخلاص را بسیار دوست داشت؛ سفارش شد آیهٔ نور سر قبر علامه و چهارصد بار در حرم رضوی هدیه شود.
روایت تفسیر اهل بیت ج ۱۰ ص ۲۵۰ و مناقب: نور اسم پیامبر است؛ مشکات در یک روایت فاطمه (لیلةالقدر، ظرف نور) و در این روایت علی؛ مصباح نکره حسن، المصباح معرفه حسین؛ زجاجه سجاد؛ کوکب درّی باقر؛ شجره صادق؛ مبارکه کاظم؛ زیتونه رضا؛ لا شرقیة جواد؛ لا غربیة هادی؛ یکاد زیتها عسکری؛ یضیء امام زمان.
جوش و خروش ظهور دین ریشه در هیبت عسکریه دارد؛ صلوات منسوب به خواجه نصیر به امام عسکری که می‌رسد «والهیبة العسکریة» می‌گوید.
ضیا شدت نور در دل خورشید است نه پرتو؛ «یضیء» امام زمان است.
ادامهٔ تقریرات و ربط آن به روح بخاری جلسهٔ بعد است.

اصطلاحات و منابع

اصطلاحات: روح بخاری، افلاک نه‌گانه، بروج دوازده‌گانه، فلک هشتم، امّهات اربع، موالید ثلاثه، اخلاط اربع، نطفهٔ لطیفه، اسلاف صالحه، ارحام پاک، اعتدال مزاج، صفای ذاتی، فیوضات غیبیه، فیض منبسط، صادر اول، نفس الرحمن، نور مرشوش، ظلّ ممدود، غیب مطلق، احدیت، عقل اول، قوس صعود، انسان کامل، بدن عنصری، مشکات، مصباح، زجاجه، کوکب درّی، شجرهٔ مبارکه، زیتونه، لا شرقیة ولا غربیة، هیبت عسکریه، ضیا.

آثار و منابع: تقریرات فلسفی امام خمینی ذیل نفس اسفار اربعهٔ ملاصدرا؛ نمط سوم اشارات شیخ‌الرئیس؛ فتوحات و فصوص ابن‌عربی (شیخ اکبر)؛ تفسیر اهل بیت، جلد ۱۰، صفحهٔ ۲۵۰؛ مناقب؛ شرح رسالهٔ سیر و سلوک سید بحرالعلوم؛ صلوات منسوب به خواجه نصیر طوسی؛ آثار علامه حسن‌زاده (لقاءالله، معرفت نفس، صد کلمه در معرفت نفس، قلب در قرآن، فصوص). آیات: نور/۳۵؛ فرقان/۴۵؛ رعد/۱۷؛ واقعه/۷۹؛ قدر/۱؛ توبه/۳۳؛ شمس/۱؛ اخلاص/۱؛ حمد/۱–۲. روایت «من رآنی فقد رأى الله»؛ خطبهٔ همّام در نهج‌البلاغه.

خلاصه توسط مدل از متن کتابیِ جلسه — نقل مستقیم طولانی از عربی لازم نیست.