دروس سخنرانی

خلاصهٔ کوتاه

جلسهٔ ۱۴۰ سلسلهٔ لقاء الله، شب چهارم فاطمیهٔ اول ۱۴۰۴، ظاهراً آخرین جلسهٔ این سفره است. شیخ عبدالزهراء از انتهای ممد الهممِ علامه حسن‌زاده بر فصوص‌الحکم ابن‌عربی می‌خواند: حق مشتاق آن صفت خاص است که جز هنگام موت حاصل نمی‌شود — رؤیت در مظاهر و شهود حق در تجلیات، با ارتفاع حجاب. حدیث قدسی تردد می‌گوید خدا در قبض روح عبد مؤمن بیش از هر کار تردد می‌کند؛ بنده مرگ را ناخوش می‌دارد و حق مساءت او را ناخوش می‌دارد، اما چاره‌ای از لقاء نیست. حق بشارت به لقاء داد نه به موت، تا بنده را با نام مرگ غمگین نکند. تردد شک در ذات نیست؛ قبض و بسط در صفات فعل و ظهور اسماء است. اسم جلال در کافر رعب می‌ماند و در مؤمن پس از قبض، با شرح صدر به اسم جمال بسط می‌شود؛ همین لشکر رعب و انبساط در جنگ دوازده‌روزه دیده شد. پشت کار توحید افعالی است نه منت بر امام عصر؛ ترک المولا. هنگام موت همهٔ اسماء متوجه مؤمن می‌شوند تا محب امیرالمؤمنین راضی و عارف از دنیا برود. اوج بحث آیهٔ سه حدید است: هر اول و آخر و ظاهر و باطن هو است؛ تجلی با اسم جامع الله از شفاعت خاتم. احیای امر اهل‌بیت مژدهٔ «معنا فی درجاتنا» دارد.

فهرست مطالب

آغاز جلسه: پناه به حق، صلوات، و قدر کسانی که مجلس را گرم می‌کنند
آخرین جلسهٔ لقاء الله؛ بازگشت به ممد الهمم و عبارت ابن‌عربی
حدیث قدسی تردد: کراهت موتِ بنده و کراهت مساءت از سوی حق
ترجمهٔ حضرت استاد: رؤیت در مظاهر و آب وصال
تردد شک نیست؛ قبض و بسط در صفات فعل است
اسم جلال: قبض مؤمن و رعب کافر؛ شرح صدر و بسط
جنگ دوازده‌روزه: رعب در دل دشمن، انبساط در دل مؤمن؛ توحید افعالی
ترک المولا: منت بر امام عصر نگذار
تردد هنگام موت: رفت‌وبرگشت اسماء؛ وقت صلات و وقت صعود
قبض و بسط هنگام موت برای رضایت محبّ امیرالمؤمنین
شهود عارف در هشتصد کلمهٔ آیت‌الله پهلوانی
یمیت و یحیی؛ انتقال از داری به دار؛ کلّ یوم هو فی شأن
هو الأوّل والآخر والظاهر والباطن
اسم جامع الله؛ شفاعت خاتم و فلسفهٔ آمدن به دنیا
احیای امر اهل‌بیت؛ معنا فی درجاتنا

نکات کلیدی

کسانی که جلسات ذکر و اهل‌بیت را گرم می‌کنند — صلوات و ذکر — قیامت یک سر و گردن بالاترند؛ خاطره از آیت‌الله‌العظمی شیرازی بزرگ در حوزهٔ صدر اصفهان.
این جلسه ظاهراً آخرین جلسهٔ لقاء الله است؛ بحث از انتهای ممد الهمم و فصّ ابن‌عربی است.
صفت خاص مورد اشتیاق حق: رؤیت در مظاهر؛ لقاء با ارتفاع حجاب و شهود حق در تجلیات، که جز به موت حاصل نمی‌شود.
حدیث تردد قدسی است: تردد حق در قبض عبد مؤمن بیش از هر فعل است؛ یكره الموت و انا اكره مساءته و لا بد له من لقائی.
حق به لقاء بشارت داد نه به موت، تا ذکر مرگ بنده را غمگین نکند؛ مؤمن تا نمیرد رب را نمی‌بیند.
تردد شک و دودلی در ذات خدا نیست؛ قبض و بسط در صفات فعل و ظهور اسماء است. «الله یقبض و یبسط».
اسم جلال در قلب قبض می‌آورد؛ در کافر و منافق به رعب می‌ماند؛ در مؤمن با شرح صدر و اسم جمال به بسط بدل می‌شود. فتوحات ابن‌عربی باب ۲۹۰.
سه لشکر به کمک امام عصر می‌آیند؛ یکی رعب است. در جنگ دوازده‌روزه رعب در دل دشمن و انبساط در دل مؤمن دیده شد؛ تجهیزات و نقشهٔ زدن رهبر به کار نرفت از ترس.
«و ما رمیت اذ رمیت و لکن الله رمی»: توحید افعالی. امام عصر سرِ سوزنی به ما نیاز ندارد؛ ترک المولا از رسالهٔ خواجه‌عبدالله؛ منت محبت شرک خفی است.
هنگام موت ملائکه و اسماء از ملک تا لاهوت متوجه مؤمن می‌شوند. دو وقت بارگاه است: وقت صلات (معراج) و وقت موت (عروج). نیت ده جلسه برای هر کدام مانده است.
خدا قسم یاد کرده محب امیرالمؤمنین را تا راضی نکند نمی‌برد؛ وقت موت عارف از دنیا می‌رود — فوق طور عقل، مرتبهٔ شهود و الوهیت.
عارف حق را از راه نفس یا سایر مظاهر می‌شناسد؛ هو معکم أینما کنتم؛ احاطه به تار و پود هر چیز. نفس به وزان حق در ذات و صفات و افعال و اسماء آفریده شده؛ حد ندارد پس ابد دارد.
الأسماء کلها یعنی الأشیاء کلها؛ حیات از اسم الحی است. یمیت و یحیی نابودی نیست؛ عوض شدن طور است؛ انتقال از داری به دار. اسرافیل ناموس احیا و قابض‌الأرواح ناموس اماته است.
کل یوم هو فی شأن: هر ظهور شأنی جدید است؛ تو تجلی اویی. اوج آیهٔ حدید/۳: هر اول و آخر و ظاهر و باطن هو است؛ هو اشاره به ذات؛ تجلی با الله اسم جامع.
ظرفیت ما اللهِ جامع نیست؛ یک اسم رب وجودی ما می‌شود. نوح بیست‌وپنج‌اسمی؛ انبیا هشت و پانزده‌اسمی؛ پیامبر همهٔ اسماء. فلسفهٔ دنیا: دست به خاتم دادن.
امام رضا: مجلس احیای امر، معنا فی درجاتنا؛ همان فلیرحل معنای اباعبدالله؛ مقام عندیت «عند ربهم یرزقون». دعا: همسایهٔ دیواربه‌دیوار علی بن موسی الرضا.

اصطلاحات و منابع

اصطلاحات: لقاء الله، حدیث تردد، قبض و بسط، صفات فعل در برابر صفات ذات، ظهور اسماء، اسم جلال و اسم جمال، رعب، شرح صدر، توحید افعالی، ترک المولا، معراج صلات و عروج موت، شهود عارف، فوق طور عقل، الوهیت، مظهر، احاطه، وزان حق، اسم الحی، یمیت و یحیی، طور، کل یوم هو فی شأن، هو، اسم جامع الله، اسم اعظم وجودی، عندیت.

منابع و ارجاعات: ممد الهمم فی شرح فصوص الحکم علامه حسن‌زاده آملی؛ فصوص‌الحکم ابن‌عربی (فصّ محمدی، حدیث تردد و اشتیاق به صفت خاص عند الموت)؛ فتوحات مکیه ابن‌عربی باب ۲۹۰ (انشراح قلب)؛ نمط اشارات شیخ‌الرئیس؛ رسالهٔ خواجه‌عبدالله انصاری (ترک المولا در بحث لا حول)؛ هشتصد کلمه در اخلاق و معارف و سیر و سلوک الی الله آیت‌الله پهلوانی (سعادت‌پرور)، شاگرد علامه طباطبایی؛ حدیث قدسی «ما ترددت…»؛ «إن أحدکم لا یری ربه حتی یموت»؛ «الصلاة معراج المؤمن»؛ «إنما تنتقلون من دار إلى دار»؛ سخن پیامبر «من رآنی فقد رأى الله»؛ روایت امام رضا در امالی صدوق (احیای امر / معنا فی درجاتنا)؛ خطبهٔ اباعبدالله «فلیرحل معنا»؛ فاتحه/۱ و ۵؛ بقره/۳۱ و ۲۴۵؛ طه/۲۵–۲۶؛ انفال/۱۷؛ حدید/۳–۴؛ طلاق/۱۲؛ الرحمن/۲۹؛ فاطر/۱۵؛ آل عمران/۱۶۹.

خلاصه توسط مدل از متن کتابیِ جلسه — نقل مستقیم طولانی از عربی لازم نیست.