دروس سخنرانی

خلاصهٔ کوتاه

جلسهٔ صد و سی و هشتم سلسلهٔ لقاء الله، سخنرانی شب دوم فاطمیهٔ اول ۱۴۰۴ حجت‌الاسلام شیخ عبدالزهراء است. دیشب دو خط از فصّ فردیهٔ فصوص خوانده شده بود؛ امشب شرح حضرت استاد ذیل همان دو خط است: خدا مقرّبان را به شهود ازلی می‌بیند، اما دوست دارد آنان نیز او را در صور تجلّیات و مظاهر اسماء و صفات ببینند. مقام دنیا حجاب است و رفع حجاب به موت ارادی یا موت طبیعی است. طمع کرامات و کشف شرک است؛ موت ارادی طریقه است نه حال‌گیری. برای تقریب، تکّه‌ای همه‌فهم‌تر از خلع النعلین ابن‌قسی اندلسی — که ابن‌عربی شرحش داده — از بخش ملکوتیات خوانده شد: همهٔ جنبندگان امّت‌اند (انعام/۳۸)، همه مسبّح‌اند اما تسبیح‌شان فهمیده نمی‌شود (اسراء/۴۴)، و آسمان و زمین با سایه‌هاشان سجده می‌کنند (رعد/۱۵). هر جنس و نوعی فلک و افق و ذکر جداگانه دارد؛ ملائکه تا ربّ خودشان می‌رسند و انسان به همهٔ اسماء و لقاء الله تواناست. ابن‌عربی می‌گوید موجود صامت نیست و جسم سایهٔ روح است. جمع بحث: موجودات ربّ خود — اسم پیاده‌شدهٔ حق — را شهود می‌کنند؛ انسان غافل در محضر حضور است. اگر اینجا با دیدن حق در مظاهر انس نگیرد، آنجا «فبصرک الیوم حدید» بالاجبار پرده برداشته می‌شود. بحث ناتمام ماند تا شب‌های بعد فاطمیه.

فهرست مطالب

استعاذه، بسم‌الله و سلام
شام غریبان مادر مظلوم
دو خط از فصل فردیه؛ شهود ازلی حق
مقام دنیا حجاب است؛ موت ارادی یا طبیعی
کثرت در عین وحدت؛ کلمات مکنونه
خلع النعلین ابن‌قسی
همهٔ جنبندگان امّت‌اند
ما فرّطنا فی الکتاب؛ علم اوّلین و آخرین
لقاء الله: دیدن حق در مظاهر اسمائی
اگر این‌جا خو کردی، برزخ سخت نیست
رموز ملکوتیات: افلاک و آفاق
هر جنس و نوعی فلکی جداگانه دارد
الواح محفوظ؛ نشئهٔ هر موجود
ادراک همهٔ موجودات؛ حتی جامدات و آتش
تسبیح هفت آسمان و زمین
سجدهٔ آسمان و زمین و سایه‌ها
ابن‌عربی: هیچ موجود صامتی نیست
جسم سایهٔ روح است
جمع بحث: ذکر، لسان، شهود ربّ
انسان غافل در محضر حضور
خلوت که جلوت می‌آورد
فکشفنا عنک غطاءک
بحث ناپخته ماند؛ سفرهٔ لقاء الله هنوز گرم است

نکات کلیدی

خدا مقرّبان را به شهود ازلی می‌بیند؛ با این حال دوست دارد آنان او را در صور تجلّیات و مظاهر اسماء و صفات ببینند.
دنیا مقام حجاب است؛ رفع حجاب یا به موت ارادی است یا به موت طبیعی.
نشستن سر سفرهٔ معارف به طمع کرامات و کشف، به فرمایش علامه طباطبایی شرک است؛ موت ارادی طریقهٔ سالک است نه حال‌گیری.
راه دیدن حق در تجلّیات اسمائی و صفاتی، به فرمایش حضرت استاد، موت ارادی است.
دیدن کثرت در عین وحدت و وحدت در عین کثرت همان لقاء الله است؛ فیض در کلمات مکنونه همین را می‌گیرد.
همهٔ جنبندگان و پرندگان امّت‌اند مثل شما؛ بحث تکوین است نه تشریع مؤمن و کافر.
امّت کلّی‌تر از ملّت است؛ همه نسبت به پیامبر خاتم امت اویند، قبل و بعد.
در کتاب از هیچ چیز فروگذار نشده؛ ابن‌مسعود: علم اوّلین و آخرین را با شخم‌زدن قرآن بجوی.
اگر در دنیا با دیدن حق در مظاهر انس بگیری، برزخ سخت نیست؛ وگرنه هفتصد سال جان می‌کشی تا موت را بپذیری.
مراتب موت است: هر مقدار اینجا درک کنی، همان مقدار آنجا برزخ برداشته می‌شود.
حقایق گاهی در خلوت مثل عقاب می‌آیند؛ نماز وقتی نماز است که خود را نبینی و با زمین و زمان در صلات — سوختن — باشی.
هر جنس و نوعی فلک و افق و تسبیح جداگانه دارد؛ توحید مفضّل ذکر حیوانات را می‌گوید.
ملائکه تک‌ذکرند و تا ربّ خود می‌رسند؛ انسان همهٔ اسماء را می‌تواند بردارد و به لقاء الله برسد. جن عقل کوچک و بدن قوی دارد؛ انسان بدن ضعیف و عقل شدید.
میان زمین و یک آسمان پانصد سال راه است؛ مدّعیان «آخر آسمان» را استاد رد می‌کند.
جمادات و آتش و خاک هم ادراک و شهود در افق خود دارند؛ حساب خدا دقیق است.
«ولکن لا تفقهون تسبیحهم» دردناک است: همه تسبیح می‌گویند و انسان نمی‌فهمد.
سجدهٔ رعد هم طوعاً و کرهاً است و هم سایه؛ جسم سایهٔ روح است، پس روح و بدن هر دو ساجدند. صبح و شام یعنی دوام.
هیچ موجود صامتی نیست؛ اهل کشف صدای جماد و نبات را می‌شنوند؛ تکامل در نطق است.
انسان قطب است اما فعلاً غافل در محضر حضور؛ همه ذاکرند جز این غافل.
خلوت آرامگاه است و جلوت می‌آورد؛ در خلوت خودت جهانی می‌شوی که جماد و نبات و حیوان از تو ذکر می‌گیرند — چنان‌که پرندگان از داوود.
اگر اینجا به موت ارادی به لقا نرسی، آنجا پرده بالاجبار برداشته می‌شود و بصر حدید می‌شود.
بحث فاطمیهٔ پارسال گرم گرفت و امشب هم ناتمام ماند؛ نیت جمع کردن سفرهٔ لقاء الله در این شب‌هاست.

اصطلاحات و منابع

اصطلاحات: لقاءالله، فصّ فردیه، شهود ازلی، صور تجلّیات، مظاهر اسماء و صفات، حجاب دنیوی، موت ارادی و موت طبیعی، کثرت در عین وحدت و وحدت در عین کثرت، امّت و ملّت، تکوین و تشریع، حشر، نشئهٔ مثالی و بدن مثالی، فلک و افق و آفاق، لوح و قلم، زوج ترکیبی، صامت، ظلال، قطب الاقطاب، خلوت و جلوت، غطاء و بصر حدید.

آثار و منابع: فصوص الحکم ابن‌عربی، فصّ حکمة فردیة؛ ممد الهمم شرح حضرت استاد (علامه حسن‌زاده) بر فصوص؛ شرح مصباح الانس ابن‌فناری (لوح دوم، درس هفتم و هشتم)؛ کلمات مکنونه ملا محسن فیض کاشانی؛ خلع النعلین و اقتباس النور من موضع القدمین ابن‌قسی اندلسی و شرح ابن‌عربی بر آن؛ توحید مفضّل امام صادق علیه‌السلام؛ سخن علامه طباطبایی دربارهٔ طمع کشف و کرامات؛ حدیث «إن الله خلق آدم علی صورته»؛ سخن ابن‌مسعود «من أراد علم الأوّلین والآخرین فلیثور القرآن»؛ تسبیح «سبّوح قدّوس ربّ الملائکة والروح»؛ داستان تسبیح پرندگان با حضرت داوود.

آیات یادشده: فاتحه/۱، فاتحه/۵، انعام/۳۸، انعام/۵۹، اسراء/۴۴، رعد/۱۵، حدید/۳، شوری/۱۱، ق/۲۲.

خلاصه توسط مدل از متن کتابیِ جلسه — نقل مستقیم طولانی از عربی لازم نیست.