دروس سخنرانی

خلاصهٔ کوتاه

جلسهٔ صد و سی و ششم سلسلهٔ لقاءالله، سخنرانی شب جمعهٔ یکم آبان ۱۴۰۴؛ حجت‌الاسلام شیخ عبدالزهراء. بحث از انتهای فصوص ابن‌عربی و شرح علامه حسن‌زاده ادامه می‌یابد: شوق حق به دیدار مقربان، با اینکه آنان را به شهود ازلی می‌بیند؛ دنیا حجاب است و رفع حجاب به موت ارادی یا طبیعی. عشق خدا به بنده عشق کل به جزء است و از عشق بنده به خدا هزار مرتبه افزون؛ حدیث موسی می‌گوید اگر گناهکاران شوق انتظار حق را می‌دانستند از شوق می‌مردند. عبادت خلاف طبع بدن است، چون بردن سنگ به سربالایی؛ شهادت برداشتن آخرین پرده است. سوغات جلسه از فرمایش علامه: استقامت بر ذکر غنی و مغنی، صهبا و عرش دل را به زبان حال می‌آورد تا راه موت اختیاری پیدا شود. موت ارادی مقدمهٔ معاد شهودی است؛ از توحید افعالی تا ذاتی، و نماز تمرین لقاء در آنات زندگی. اگر آفاق و انفس ظهور حق دیده شود، دیگر برای رو به خدا کردن دنبال سمتی نمی‌گردند. بحث نیمه‌کاره به جلسات بعد موکول شد.

فهرست مطالب

استعاذه، بسم‌الله و سلام بر امام عصر
ادامهٔ فصوص؛ شوق حق به دیدار مقربان
عشق کل به جزء
شوق خدا به بازگشت بندگان گناهکار
دنیا مقام حجاب است
سنگ سراشیبی؛ عبادت خلاف طبع
فلسفهٔ شهادت
نمط ششم اشارات؛ سوگند علامه به کتب
ذکر غنی و مغنی؛ استقامت
مکاشفهٔ میرداماد
الطرق إلی الله بعدد أنفاس الخلائق
سوغات جلسه: عرش دل
موت ارادی؛ مقدمهٔ معاد شهودی
از توحید افعالی تا توحید ذاتی
نماز؛ تمرین لقاءالله در آنات زندگی
ظهور حق در آفاق و انفس
کلیدواژهٔ پیش از تکبیر
شدت ظهور در نفس؛ اسباب مهیاست
دعا و ختم مجلس

نکات کلیدی

شوق حق مر مقربان راست با اینکه آنان را می‌بیند؛ دوست دارد آنان او را در ثغر تجلیات و مظاهر اسماء و صفات ببینند.
«حتی نعلم» با اینکه حق خود عالم است: در مقام تجلی اسم خبیر در ثغر مظاهر گفته شده، نه از نقص علم ازلی.
مقام دنیوی مقام حجاب است؛ رفع حجاب یا به موت ارادی است یا به موت طبیعی.
عشق حق به بنده عشق کل به جزء است؛ مثل فداکاری مرد برای همسر و فرزند، سوای غریزه. خدا و امام عصر هزار مرتبه عاشق‌ترند از ما.
به موسی فرمود به بندگان گناهکار — همان‌ها که قهر کرده‌اند و پشت کرده‌اند — بگو اگر شوق انتظار بازگشتشان را می‌دانستند بند از بندشان جدا می‌شد.
مادر شهید کلید را روی در می‌گذاشت شاید پسر چهل‌سالهٔ شهیدش برگشته پشت در نماند؛ محبت خدا از این هم بیرون از تصور است.
اثر اشک باید رفتن به‌سوی ملاقات خدا باشد؛ ملاقات به موت ارادی حاصل می‌شود.
بدن مظهر دنیا در ماست و محیط خارج مظهر آن بیرون از ما؛ هرچه بدن و دنیا گفت چشم، همان حجاب است. مخالف هوای نفس و موج اجتماع سخت است.
هل دادن سنگ از سراشیبی آسان است؛ بردنش به سربالایی عبادت و سلوک و موتوا قبل أن تموتوا است: خلاف طبع بدن.
شهید به توحید افعالی و صفاتی و ذاتی رسیده؛ تنها مانع لقاء ابدی همین بدن است. سرّ فلسفهٔ شهادت برداشتن این پرده است.
علامه قسم به جان خود خورد: بی‌فهم تمهید القواعد و شرح قیصری و مصباح‌الانس و اشارات و شفا و اسفار و فتوحات، فهم تفسیر انفسی قرآن و روایات روزی نمی‌شود.
ذکر الله نصاب زمانی و مکانی ندارد؛ با یا غنی و یا مغنی در خلوت منظم، بدون مزاحمت عائله، استقامت کنید تا صهبا و عرش دل معلوم شود چه می‌خواهد و چه می‌یابد.
میرداماد با همین ذکر دید تمام ذرات هستی با او هم‌صدایند؛ اما الطرق إلی الله بعدد أنفاس الخلائق: مکاشفه به لهجهٔ وجود هر کس است. کانال وجود را باید لای‌روبی کرد.
گم‌شدهٔ ما مطلوب عرش دل است؛ استقامت بر ذکر دل را به زبان حال می‌رساند و راه موت اختیاری پیدا می‌شود. امکانش در همه تعبیه شده.
موت ارادی مقدمهٔ معاد شهودی است: پرده که بیفتد حقایق شهود می‌شود تا پروردگار دیده شود.
پله‌ها: توحید افعالی (لاحول)، توحید اسمائی و صفاتی (لا إله إلا الله)، توحید ذاتی (فنا در ذات). حقیقت «ان صلاتی و نسکی…» زیارت خدا و لقاء ارادی است.
نماز انقطاع از ناسوت به ملکوت است؛ باید همان کندن را در بازار و کار و خواب و خنده و گریه جاری کرد. نماز جزیره نیست.
اگر همهٔ آفاق و انفس تجلی حق دیده شود، برای رو به خدا کردن دنبال سمت نمی‌گردی. کلیدواژهٔ پیش از تکبیر: تو خودت هم خودت نیستی.
نفس به وزان حق آفریده شده و شدت ظهور اسماء در انسان بیشتر است؛ از درون به بیرون هم پی می‌بری. جز این راه، راهی برای ملاقات نیست.

اصطلاحات و منابع

اصطلاحات: لقاءالله، شوق حق، مقربان، ثغر تجلیات، مظاهر اسماء و صفات، اسم خبیر، مقام دنیوی و حجاب، موت ارادی / موت اختیاری / موت طبیعی، عشق کل به جزء، هوای نفس، طبع و طبیعت، فلسفهٔ شهادت، توحید افعالی و صفاتی و ذاتی، صهبای دل، عرش دل، استقامت، ذکر غنی و مغنی، معاد شهودی، انقطاع از ناسوت، ملکوت، ظهور حق، آفاق و انفس، وجود واحد با اطوار متعدد، کانال وجودی، لای‌روبی و طهارت.

آثار و منابع: فصوص‌الحکم ابن‌عربی (انتهای بحث لقاء در جلسهٔ پیش)؛ شرح علامه حسن‌زاده آملی بر فصوص؛ اشارات و تنبیهات شیخ‌الرئیس با تعلیقهٔ خواجه طوسی و شرح مبسوط علامه (نمط ششم در دست؛ نمط هشتم بهجت و سعادت و نمط نهم مقامات العارفین به جلسات بعد)؛ تمهید القواعد؛ شرح قیصری بر فصوص؛ مصباح‌الانس؛ شفا؛ اسفار؛ فتوحات مکیه؛ نور علی نور در ذکر و ذاکر و مذکور؛ رسالهٔ وحدت از دیدگاه عارف و حکیم؛ قبسات میرداماد و نقل مکاشفهٔ ذکر یا غنی یا مغنی؛ حدیث «موتوا قبل أن تموتوا»؛ «الطرق إلی الله بعدد أنفاس الخلائق»؛ حدیث قدسی خطاب به موسی دربارهٔ شوق بازگشت گناهکاران؛ ذکر پیش از نماز «ان صلاتی و نسکی و محیای و مماتی».

آیات یادشده: فاتحه/۱، فاتحه/۲، فاتحه/۵، محمد/۳۱، فاطر/۱۵، فصلت/۳۰، فصلت/۵۳، ق/۲۲، انعام/۱۶۲.

خلاصه توسط مدل از متن کتابیِ جلسه — نقل مستقیم طولانی از عربی لازم نیست.