دروس سخنرانی

خلاصهٔ کوتاه

جلسهٔ صد و سی و پنجم سلسلهٔ لقاءالله، سخنرانی شب جمعه ۲۴ مهر ۱۴۰۴؛ حجت‌الاسلام بیات. بحث در انتهای لقاءالله است و در فصّ حکمت فردیه در کلمهٔ محمدیه از فصوص الحكم ابن عربی. شیخ اکبر علت محبوب داشتن زنان بر پیامبر را حنین کل به جزء می‌داند؛ زن از مرد پدید آمده و کل به جزء خویش مشتاق است. همین اصل به نفخ روح و عشق خدا به بنده می‌رسد: یحبّهم مقدم است بر یحبّونه. حق خود را به شدت شوق به لقاء وصف می‌کند؛ لقاء موقوف بر موت است. رمز جلسه موت ارادی است نه فقط موت اجباری: موتوا قبل أن تموتوا. ملاصدرا موت را انقطاع نفس از تدبیر بدن می‌داند و موت ارادی را بریدن تعلقات بدن با بقای تعلق تدبیری. تعلق مانع تعقل و شهود است؛ حب دنیا رأس هر خطاست. شهید پیش از موت طبیعی به موت ارادی می‌رسد. توحید خالص دیدن تجلیات در افعال و صفات و ذات است. چهار موت رنگی: احمر مخالفت نفس، اخضر صبر، ابیض گرسنگی، اسود تحمل تهمت بدون دفاع. بحث نیمه‌کاره ماند برای جلسهٔ بعد.

فهرست مطالب

استعاذه، بسم‌الله و سلام بر امام عصر
بازگشت به فصّ حکمت فردیه در کلمهٔ محمدیه
حنین کل به جزء؛ چرا نساء محبوب پیامبر شد
نفخ روح؛ انسان جزء کل است
یحبّهم و یحبّونه؛ حبّ حق مقدم است
شدت شوق حق به لقاء بندگان
لعن از زبان حق؛ نه از زبان جزء
دعای پدر؛ عشق کل به جزء در خانه
لن یری ربّه حتی یموت
شوق به موت ارادی و طبیعی
تجلیات؛ فنای افعال و صفات و ذات
موت ارادی غیر از چشم برزخی است
تعریف ملاصدرا از موت ارادی
تعلق؛ رأس هر خطا
شهید و موت ارادی
توحید خالص در دعای سحر
موت احمر؛ مخالفت با هوای نفس
موت اخضر؛ صبر
موت ابیض؛ گرسنگی و کم‌خوری
موت اسود؛ تحمل اذیت و تهمت
خاتمه؛ ادامهٔ موت ارادی جلسهٔ بعد

نکات کلیدی

انتهای مبحث لقاءالله در فصّ حکمت فردیه در کلمهٔ محمدیه است؛ امشب تکهٔ حنین کل به جزء.
«حبب إلی من دنیاكم ثلاث» یعنی سه چیز بر پیامبر محبوب داشته شد نه آنکه از پیش خود دوست داشت؛ اول نساء، بعد عطر، روشنی چشم در نماز.
زن در اصل ظهور جزئی از مرد است؛ اشتیاق پیامبر به زنان از باب اشتیاق کل به جزء است.
مرد مبدأ فیض و دهش است؛ زن گیرنده و پرورنده است و از این جهت به جنس زن نفس کل گفته می‌شود.
«ونفخت فیه من روحی» نسبت آدم به رب را نسبت جزء به کل می‌کند؛ خدا عاشق بنده است چون کل عاشق جزء خویش است.
انسان اکبر آیات است؛ میان انسان‌ها آیهٔ اکبر امیرالمؤمنین است: ما لله آیة أكبر منی.
در «یحبّهم و یحبّونه» حبّ حق مقدم است؛ تا او دوست ندارد محال است ما دوست بداریم. سیر عالم سیر حبّی است از کنز مخفی.
حق به داوود فرمود من به مشتاقان مشتاق‌ترم؛ لقاء خاص این است که حق خود را در صورت محبّ مشتاق می‌بیند.
لعن را از زبان حق بگو نه از زبان خود؛ حتی شیطان جزئی از کل است که به بیراهه رفته. نفرین مادر تا سه بار نمی‌گیرد؛ آه پدر همان آن می‌گیرد.
فرزندان اجزاء پدر و مادرند؛ دعای پدر گیراست همچون دعای پیامبر در حق امت.
حدیث دجال: هیچ‌کس ربّش را نمی‌بیند تا بمیرد. ملاقات موقوف بر موت است؛ اما مقصود فقط موت اجباری نیست.
عبد باید مشتاق هر دو موت باشد: طبیعی و ارادی. موتوا قبل أن تموتوا.
خدا مقربان را به شهود ازلی می‌بیند و دوست دارد آنان او را در تجلیات ببینند؛ مقام دنیا حجاب است. شبیه «حتی نعلم» با آنکه عالم است.
موت ارادی دیدن فنای افعال در لا حول، فنای صفات در لا إله إلا الله، و فنای ذات در لا هو إلا هو است؛ پیش از کشف غطاء در قیامت.
چشم برزخی همان موت ارادی نیست و با ریاضت غیرشرعی هم قدرت دیدن باطن می‌آید؛ هنر نیست. باید دنبال موت ارادی بود.
ملاصدرا: موت انقطاع نفس از تدبیر بدن است؛ موت ارادی صرف نفس از تعلقات بدن است با بقای تعلق تدبیری. رها کردن تدبیر می‌شود موت طبیعی.
تا تعلق هست تعقل نیست؛ شهود و الهام و القای الهی نیست. حب الدنیا رأس کل خطیئة.
شهید قطعاً پیش از موت طبیعی به موت ارادی می‌رسد؛ شاید چهل سال قبل، شاید یک آن قبل. این موت مفتاح حیات عقلانی است.
توحید خالص دعای سحر همین سیر است. برخی علمای اخلاق چهار مرحله گفته‌اند: تزکیه، ترک تعلقات، فنا در ذکر، بقاء بالله.
چهار موت: احمر مخالفت نفس (هندوانهٔ نمک‌زدهٔ امام)، اخضر صبر، ابیض کم‌خوری و روزه (صوموا تصحوا؛ شیخ‌الرئیس: تا دو ساعت پس از غذا نخواب)، اسود تحمل تهمت بدون دفاع و واگذاری به حق.
آیت‌الله مرتضی تهرانی امر کرد حرف‌ها را به خدا بسپار و هیئت و راه جدید شروع کن؛ صبر در تهمت لطف حق آورد. بحث موت ارادی جلسهٔ بعد ادامه می‌یابد.

اصطلاحات و منابع

اصطلاحات: لقاءالله، فصّ حکمت فردیه، کلمهٔ محمدیه، حنین کل به جزء، تحبیب، نشئهٔ انسانیهٔ عنصریه، نفس کل، آیهٔ اکبر، سیر حبّی، کنز مخفی، لقاء خاص، موت اجباری و طبیعی، موت ارادی، مضایق امکان، تعلق تدبیری، فناء فی‌الله، بقاء بالله، توحید خالص، سیر آفاقی و انفسی، چشم برزخی، موت احمر و اخضر و ابیض و اسود، جهاد اکبر.

آثار و منابع: فصوص الحكم ابن عربی (فص حکمة فردیة فی کلمة محمدیة) با شرح علامه (قیصری / حضرت استاد)؛ حدیث «حبب إلی من دنیاكم ثلاث»؛ حدیث قدسی کنز مخفی؛ حدیث دجال «لن یری ربه حتی یموت»؛ موتوا قبل أن تموتوا؛ زیارت آل یاسین (أن الموت حق)؛ اسفار ملاصدرا باب الموت؛ حب الدنیا رأس کل خطیئة در فرمایشات امام خمینی؛ صوموا تصحوا؛ قانون بوعلی‌سینا دربارهٔ خواب پس از غذا؛ داستان هندوانه در حجرهٔ امام خمینی؛ توصیهٔ آیت‌الله مرتضی تهرانی؛ دعای سحر (توحید خالص).

آیات یادشده: فاتحه/۱، فاتحه/۲، فاتحه/۵، حجر/۲۱، حجر/۲۹، مائده/۵۴، هود/۱۸، آل‌عمران/۱۸۵، محمد/۳۱، ق/۲۲، عصر/۳.

خلاصه توسط مدل از متن کتابیِ جلسه — نقل مستقیم طولانی از عربی لازم نیست.