دروس سخنرانی

خلاصهٔ کوتاه

جلسهٔ ۱۳۲ سلسلهٔ لقاء الله، شب جمعه ۲۷ شهریور ۱۴۰۴، دومین جلسه از هشت جلسه‌ای است که به نیت امام رضا علیه‌السلام تا جمع‌شدن سفرهٔ لقاء الله نیت شده است. استاد از آخرین فصّ فصوص‌الحکم محیی‌الدین عربی — فصّ حکمت فردیه در کلمهٔ محمدیه — ادامه می‌دهد: اولین افراد سه است؛ ذات احدیت، مرتبهٔ الهیت، و حقیقت روحانیت محمدی که عقل اول است. هر ظهور و طلوعی پرتو همین سه است و بدون سومی — «لولاک لما خلقت الأفلاک» — خلقتی نبود. احدیت منتهاالیه درجات است و «إلیه ترجعون» رجوع به‌سوی همان است؛ اگر اینجا با احدیت آشنا نشویم، برزخ هاج‌وواج می‌شود. کسانی که سیر معرفت را شروع کرده‌اند اما نیمه‌کاره مانده‌اند، به روایت کافی از امام باقر و امام صادق، ملکی مقرّر می‌شود تا باقی قرآن را تعلیم دهد؛ بقیه در برزخ گرفتارند. روح انسان جنسش از احدیت است و در خزانه است نه در بدن و خیال و وهم و عقل و قلب؛ شهدا تا مقام احدیت سیر داده شده‌اند و شاهد تمام عالم‌اند. نماز تمرین شهادت و شهود است و روح نماز ولایت است. فهم این معارف به روح شهید وابسته است؛ موکب شهید حججی در کربلا فهماند و مسجدالرسول نفهماند. جلسه با توصیه به مراقبت از شهدای زنده، مصافحه و انتقال نور، و وعدهٔ ادامهٔ بحث سه تا علت عشق پیامبر به جنس زن و مرتبهٔ لقاء الله بسته شد.

فهرست مطالب

آغاز جلسه و بازگشت به فصّ محمدی
اولین افراد: ذات احدیت، مرتبهٔ الهیت، حقیقت روحانیت محمدی
سنجش طولی: احدیت، منتهاالیه درجات
کسانی که سیر معرفت را نیمه‌کاره گذاشتند؛ تعلیم پس از مرگ
انس با امیرالمؤمنین و حضرت زهرا در لحظهٔ موت
شاکلهٔ حق؛ ظهور به صورت علی
چرا عدد سه ضروری است؛ لولاک لما خلقت الأفلاک
رتبهٔ احدیت در وجود ما؛ روح از احدیت است
مقام شهدا؛ شاهد در تمام عالم
نماز تمرین شهادت است؛ روح نماز ولایت است
پاسخ به کسانی که می‌گویند از احدیت سخن مگو
مسجدالرسول و موکب شهید حججی؛ فهمیدن و نفهمیدن
ادامهٔ بحث سه در الهیت؛ شهداى زنده
وعدهٔ ادامه: عشق پیغمبر به جنس زن و مرتبهٔ لقاء الله
سپاس از میهمانان مشهدالرضا و فاتحهٔ بانو قیداری

نکات کلیدی

اولین افراد در سخن ابن‌عربی سه است: ذات احدیت، مرتبهٔ الهیت، حقیقت روحانیت محمدی (عقل اول)؛ هرچه بر این اولیّت افزوده شود از همین سه است.
احدیت بالاتر از واحدیت و منتهاالیه درجات است؛ اصل آنچه پایین است آنجاست و رجوع «إلیه ترجعون» به‌سوی احدیت است.
اگر احدیت را از همین‌جا نشناسیم، برزخ حیرت می‌شود؛ چشم تیز قیامت به ناشناخته‌ها هاج‌وواج می‌ماند.
کسی که اینجا به‌سوی معرفت رفته اما وقتش نرسیده، پس از مرگ ملکی قرآنِ نارسیده را تعلیم می‌دهد؛ این کلاس فقط برای آغازکنندگان است.
انس یک‌عمری با امیرالمؤمنین و حضرت زهرا علت رضایت مؤمن در قبض روح است؛ نامحرم به حسین و زهرا و علی، آن چهره‌ها را هنگام مرگ نمی‌بیند.
چهرهٔ پیامبر جمع‌الجمع است و دیدن آن جمع حقایق و معارف و ولایت می‌خواهد؛ نماز پیامبر توفیق و لیاقت می‌خواهد.
«کلّ يعمل على شاکلته» خدا را هم در بر می‌گیرد: حق به صوت و چهرهٔ علی ظهور می‌کند؛ ملائکه و وسائط فیض همه به نور علی‌اند؛ کافر و مؤمن هر دو علی را لحظهٔ موت می‌بینند.
دیدن حضرت زهرا مشروط به «من أهل البیت» شدن است؛ سال‌ها همنشینی هنوز به محرمیتِ آن حرف‌ها نرسیده است.
بدون حقیقت محمدیه خلقتی نبود؛ بدون انبعاث سومی از الهیت، اسم ظاهر معطل می‌ماند. الهیت مرتبهٔ ظهور اسماء و شروع واحدیت ذیل احدیت است.
روح جنسش از احدیت است و در خزائن «عندنا» است؛ بدن و خیال و وهم و عقل و قلب مرتبهٔ نازل و کثرت‌اند. انسان طلوع و ظلّ حقیقت خویش است.
شهدا یکپارچه نور و در مقام احدیت‌اند؛ حس شنوایی ملکوتی صوت مادی را می‌شنود؛ شهید صدای همهٔ زمین و تسبیح همهٔ اشیا را می‌شنود.
اذان و تشهد «أشهد» و سلام با ضمیر مخاطب، تمرین شهود است؛ همهٔ شهدا از نماز رسیده‌اند و روح نماز ولایت است.
قرآن از مرتبهٔ احدیت نازل شده و فقط به انسان آمده، چون فقط انسان احدیت را می‌فهمد؛ انکار کشش مردم، انکار کار روح است.
کنار شهید بودن فهم می‌آورد: کشاورز بی‌سواد کربلا و جوانان موکب حججی فهمیدند؛ پیرمرد مسجدالرسول گفت هیچ نفهمیدیم.
مراقب شهدای زنده‌ای مثل مهدی حسینی باشید؛ مصافحه و معانقهٔ خواهران با هم و برادران با هم نور را در هم می‌تند.
ادامهٔ بحث سه به علت عشق پیامبر به جنس زن و سپس لقاء الله می‌رسد.

اصطلاحات و منابع

اصطلاحات: افراد (اعداد فرد)، اولیّت، ذات احدیت، واحدیت، مرتبهٔ الهیت، حقیقت روحانیت محمدی، عقل اول، صادر/تعیّن اول، سلسلهٔ طولیه، جمع‌الجمع، ذات غیبی، اسم ظاهر، ظهور اسماء، کثرت، خزائن، نزول به قدر معلوم، شاکله، وسائط فیض، ناموس خدا، من أهل البیت، حس شنوایی ملکوتی، تمثل، شهود، شهادت، روح نماز، ولایت، لقاء الله.

منابع و ارجاعات: فصوص‌الحکم محیی‌الدین ابن‌عربی، فصّ پایانی (حکمت فردیه در کلمهٔ محمدیه)؛ شرح فصوص قیصری در دو جلد؛ چهارصد جلسهٔ شرح علامه حسن‌زاده؛ کافی کلینی (امام باقر و امام صادق دربارهٔ ملکِ تعلیمِ قرآنِ نارسیده)؛ حدیث «أول ما خلق الله نوری/روحی»؛ حدیث قدسی «لولاک لما خلقت الأفلاک»؛ نقل علامه حسن‌زاده دربارهٔ شمول «کل» در آیهٔ شاکله؛ سورهٔ فاتحه آیات ۱ و ۵؛ یس/۸۳؛ ق/۲۲؛ اسراء/۸۴؛ حجر/۲۱؛ آل‌عمران/۱۶۹؛ قدر/۱؛ زیارت «یا داعی الله و ربّانی آیاته»؛ صلوات بر محمد و آل محمد.

خلاصه توسط مدل از متن کتابیِ جلسه — نقل مستقیم طولانی از عربی لازم نیست.