دروس سخنرانی

خلاصهٔ کوتاه

جلسهٔ صدوهجدهم سلسلهٔ «لقاء الله» حجت‌الاسلام بیات، سخنرانی شب جمعهٔ ۱۶ اسفند ۱۴۰۳، از شب‌های آخر خیمهٔ حضرت خدیجه علیهاالسلام است. پس از مرور فاطمیه، عمل صالحِ کهف/۱۱۰ را معرفت الامام می‌داند و معیت با صادقین — امیرالمؤمنین و اولادشان — را راه ملاقات حق. وسیلهٔ ابتغوا الیه الوسیلة در رسالهٔ نور وحدت خواجه حوراء مغربی و بیان علامه طباطبایی فقر ذاتی است، نه کاسهٔ خالیِ انانیّت. عالم اطوار وجودی حق است؛ کمال ذاتی ظهور می‌کند و اسم می‌شود، سپس اسمِ الاسم و لفظِ دعا. همهٔ اشیا اسماء الله و ظهور بسم‌الله‌اند؛ ظهور موجودات از بسم الله. لقاء الله در کلمات مکنونهٔ فیض همان دیدن وحدت در کثرت است؛ فاطر/۱۵ با تقدم الله بر هو صفاتی است نه ذاتی. یک آن بی‌توجهی حق یعنی نیستی ما. ورود به مراتب فقر از منازل السائرین و شرح صد منزل دل آیت‌الله کمیلی‌محصل خراسانی: فقر نشانهٔ برائت از رؤیت مالکیت، سه درجه. اول فقر زهاد: نفض الیدین، سکوت از ذم و مدح، سلامت حتی از ترک دنیا؛ داستان بخشش املاک امام خمینی به دست سید جلالی. دوم فقر عدمی: رجوع به سبق و محو رؤیت اعمال و احوال و مقامات. سوم فقر عارف: صحت اضطرار که امام عصر را می‌نمایاند، ید تقطع وحدانی، احتباس در قید تجرید چون موسی در طور. عقلِ هم‌نشین ملائکه تعطیل شده؛ حوصلهٔ عبادت کم است؛ زهرا تا ورم پا عبادت می‌کرد.

فهرست مطالب

استعاذه، بسم‌الله و شب‌های آخر خیمهٔ حضرت خدیجه
مرور بحث لقاء الله: عمل صالح و معرفت الامام
وسیلهٔ ملاقات: فقر ذاتی، نه کاسهٔ خالی
کمال ذاتی حق و ظهور اسم
همهٔ اشیا اسماء الله‌اند
وحدت در عین کثرت؛ لقاء الله در کلمات مکنونه
مراتب فقر و کتاب صد منزل دل
تعریف فقر در منازل السائرین
درجهٔ اول: فقر الزهاد
ارث امام خمینی؛ دو دستی خالی از دنیا
سکوت زبان از ذم و مدح دنیا
سلامت از دنیا؛ طلب یا ترک
درجهٔ دوم: فقر عدمی
درجهٔ سوم: فقر العارف؛ صحت اضطرار
وقوع در ید تقطع وحدانی
احتباس در قید تجرید

نکات کلیدی

عمل صالحِ «فمن کان یرجو لقاء ربه» معرفت الامام است؛ امام فاصله را با معیت برمی‌دارد: کونوا مع الصادقین یعنی با امیرالمؤمنین و اولادشان.
وسیلهٔ ابتغوا الیه الوسیلة فقر ذاتی است نه اینکه خود را موجود بدانی و کاسه‌ات را خالی بگویی؛ آن عین انانیّت و دوییّت است.
عالم یک وجود واحد است؛ کائنات اطوار وجودی حق‌اند و کمالات باطنی حق چون ظهور کنند اسم می‌شوند؛ اسماء ذات اضافه بر ذات نیستند.
ظهور کمال ذاتی اسمِ الاسم است و لفظ دعا مخلوق خداست که روی آن گذاشته شده تا بخوانی؛ لولا دعاؤکم پروردگار به شما اعتنا نمی‌کرد.
همهٔ اشیا اسماء الله و ظهور بسم‌الله‌اند؛ مولا: ظهرت الموجودات عن بسم الله الرحمن الرحیم. همه‌تان آیت‌الله‌اید؛ آیت‌الله العظمی انسان کامل است. تو که «من» می‌گویی موجودیتی نداری.
فیض در کلمات مکنونه لقاء الله را فهم و چشیدن وحدت در عین کثرت و کثرت در عین وحدت گرفت؛ فشرده‌اش فاطر/۱۵ است.
الله اگر بعد از هو بیاید (قل هو الله احد) اسم ذات است؛ اگر هو بعد از الله بیاید (والله هو الغنی) صفاتی است.
یک آن تجلی/توجه حق برداشته شود ما نیست و نابودیم؛ هرچه هست نمود وجودِ صمدی است. این فهم شیبِ پایان بحث لقاء الله است و چند جلسه صرف مراتب فقر می‌شود.
فقر مانند نبوت و شهادت رتبه دارد؛ تلک الرسل فضلنا بعضهم علی بعض.
متن باب الفقر منازل السائرین و شرح شیرین صد منزل دل آیت‌الله محمدصالح کمیلی‌محصل خراسانی؛ وعدهٔ تدریس آن پس از جمع کردن سفرهٔ لقاء الله.
الفقر اسم للبراءة من رؤیة الملکة: فقر نشانه است مثل داغ گوسفند؛ برائت از دیدن مالکیت. تو مالک هیچ‌چی نیستی. سه درجه.
درجهٔ اول فقر زهاد: نفض الیدین از دنیا ضبطاً أو طلباً — نه نگه‌داشتن نه طلب کردن؛ قلبی است نه خرقه و پشمِ ظاهر.
امام خمینی همهٔ املاک موروثی را بی‌استثناء به سید جلالی خمینی داد تا به فقرا و ایتام ببخشد؛ برای خود و سید احمد چیزی نگذاشت. ادعای بسیجی بودن در اخلاق سخت‌تر از سیاست است.
نشانهٔ دیگر فقر زاهد: إسکات اللسان از ذم و مدح دنیا — چون اهل دنیا نیستی حرف از آن نمی‌زنی — و سلامت حتی از ترک دنیا. این همان فقری است که در شرفش سخن گفته‌اند؛ دو درجهٔ بعد اسرارند.
درجهٔ دوم فقر عدمی: رجوع به سبق با مطالعهٔ فضل؛ خلاص از رؤیت اعمال (حتی «من فقیرم»)، قطع شهود احوال، پاکی از مطالعهٔ مقامات. فقط حق دیدن.
درجهٔ سوم فقر عارف/صوفیه: صحت اضطرار. حقیقت مضطر امام عصر است؛ به این اضطرار که رسیدی سنخیت می‌آید و شفاعت دستت را می‌گیرد.
وقوع در ید تقطع وحدانی: منقطع از هر دستی جز دست خدا؛ وحدانی از واحدیّت است نه احدیّت (وعدهٔ شرح بعد).
احتباس در قید تجرید: حبس نفس در عالم تجرد (برزخی، عقلانی، فوق عقلانی) مثل موسی در طور چهل شب بدون غذا و خواب. انس با ملائکه که عقل عالم‌اند؛ چون عقل تعطیل است رجس می‌آید.
نشانهٔ نرسیدن: خستگی از مناجات، شمردن صفحات کمیل، نگاه به ساعت سخنرانی. زهرا تا صبح عبادت می‌کرد تا پا ورم می‌کرد. استاد ادعا را پایین می‌آورد تا بفهمیم در عالم چه خبر است.

اصطلاحات و منابع

اصطلاحات: لقاء الله؛ عمل صالح؛ معرفت الامام؛ معیت با صادقین؛ وسیله؛ فقر ذاتی در برابر کاسهٔ خالی؛ انانیّت / انّیّت / اسمیّت / دوییّت؛ اطوار وجودی حق؛ کمال ذاتی؛ اسم؛ اسماء ذات؛ اسمِ الاسم؛ لفظ دعا؛ اسماء الله؛ آیت الله / انسان کامل؛ وحدت در عین کثرت؛ الله ذاتی و الله صفاتی؛ تجلی و توجه؛ وجود صمدی؛ مراتب فقر؛ اسم به معنای نشانه؛ رؤیت الملکة؛ فقر الزهاد؛ نفض الیدین؛ ضبط و طلب؛ إسکات اللسان؛ سلامت از ترک دنیا؛ فقر عدمی؛ رجوع به سبق؛ رؤیت الأعمال؛ شهود الأحوال؛ مطالعة المقامات؛ فقر العارف / فقر الصوفیه؛ صحت اضطرار؛ مضطر؛ سنخیّت و شفاعت؛ ید تقطع وحدانی؛ واحدیّت و احدیّت؛ قید تجرید؛ تجرد برزخی و عقلانی و فوق عقلانی؛ ملکوت؛ حبس نفس.

آثار و منابع: رسالهٔ نور وحدت خواجه عبدالله معروف به خواجه حوراء مغربی با بیان علامه طباطبایی علیه‌الرحمه؛ کلمات مکنونه ملا محسن فیض کاشانی در معنای لقاء الله؛ منازل السائرین خواجه عبدالله انصاری، باب الفقر؛ صد منزل دل شرح روان منازل السائرین از آیت‌الله حاج شیخ محمدصالح کمیلی‌محصل خراسانی (وعدهٔ تدریس پس از لقاء الله)؛ نقل درس اخلاق سید جلالی خمینی دربارهٔ بخشش املاک امام خمینی؛ سیرهٔ عبادی حضرت زهرا سلام‌الله‌علیها؛ قصهٔ موسی در طور؛ سخن منسوب به مولا «ظهرت الموجودات عن بسم الله الرحمن الرحیم»؛ بیت سعدی «تا مرد سخن نگفته باشد / عیب و هنرش نهفته باشد».

آیات و اذکار یادشده: فاتحه/۱؛ فاتحه/۲؛ فاتحه/۵؛ هود/۸۸؛ کهف/۱۱۰؛ توبه/۱۱۹؛ مائده/۳۵؛ فرقان/۷۷؛ فاطر/۱۵؛ اخلاص/۱؛ بقره/۲۵۳؛ نمل/۶۲؛ انعام/۱۲۵؛ استعاذه از همزات شیاطین؛ لا حول و لا قوة الا بالله العلی العظیم؛ الذی لا إله إلا هو؛ الحمد لله علی کل نعمة؛ سلام بر داعی الله و ربانی آیات او؛ صلوات با تعجیل فرج.

خلاصه توسط مدل از متن کتابیِ جلسه — نقل مستقیم طولانی از عربی لازم نیست.