دروس سخنرانی

خلاصهٔ کوتاه

جلسهٔ صدوششمِ سلسلهٔ «لقاء الله»، سخنرانی شب سوم فاطمیهٔ اول ۱۴۰۳، از تحشیهٔ علامه طباطبایی و شاگردان بر رسالهٔ نور وحدتِ خواجه عبدالله حوراء مغربی ادامه یافت. محور آیهٔ ۱۰۲ آل‌عمران است: حقّ تقوا، نه علم تقوا و نه حتی عین تقوا؛ تقوایی که باطلی از سنخ خود با آن درنیامیزد. علامه در المیزان جلد ۳ صفحهٔ ۳۶۷ حقّ تقوا را عبودیت محض بدون انیت و غفلت دانسته: طاعت بی‌معصیت، شکر بی‌کفران، ذکر بی‌نسیان؛ و «نمیرید مگر مسلمان» یعنی همین حال را تا مرگ نگه دارید. آیت‌الله جعفری تهرانی آن را درجهٔ اولیا و اسلام حقیقی برای رحلت از ملک به ملکوت خوانده است. عبادت و خمس و زیارت و حتی شهادت اگر بسترش طمع ثواب و درجه باشد هنوز خودخواهی است و اسلام ناب نیست. حدیث امام صادق علیه‌السلام از بندگانی می‌گوید که با خالص سرّ خدا عمل کردند و صحیفه‌شان در قیامت خالی می‌گذرد؛ خدا آن را از رازهای نهانی پر می‌کند. علامه این را فناء فی الله و سپس بقاء بالله دانسته؛ صحف یعنی وجود خالی از انیت. حجاب نورانی همان دیدن خود در عبادت است؛ تا برداشته نشود زیارت الله ممکن نیست. دعا گدایی حاجت نیست؛ ادعونی یعنی خدا را خواستن. شاه‌راه رفع این حجاب به آیهٔ ۱۱۰ کهف برمی‌گردد: عمل صالحی خاص، نه نماز و شهادتِ به طمع درجه. گره به سخن امام صادق واگذار شد.

فهرست مطالب

آغاز جلسه؛ شب سوم فاطمیهٔ اول
بازگشت به رسالهٔ نور وحدت و تحشیهٔ علامه
آیهٔ حقّ تقوا؛ نه علم تقوا و نه حتی عین تقوا
سخن علامه در المیزان؛ جلد سوم، صفحهٔ سیصد و شصت و هفت
حقّ تقوا؛ عبودیت خالص بدون انانیت و غفلت
شرح آیت‌الله جعفری تهرانی؛ اسلام حقیقی نه اسلام من‌درآوردی
حدیث امام صادق علیه‌السلام؛ صحیفه‌هایی که خالی می‌آیند
خالص من سرّه؛ امانت سرّ الله و معامله با خدا
چرا الهی و قاضی آثار را سوزاندند
مراد از صحف؛ وجود خالی از انیت
زیربنای اعمال عبادی؛ حجاب‌های نورانی
مثال مسجد؛ برای که می‌روی تا چهره‌ات بدرخشد؟
دوستی ابوالفضل و داستان مداح در حرم امام رضا
بستر حجاب نورانی؛ خودخواهی حتی در رضای خدا
دعا گدایی نیست؛ ادعونی یعنی مرا بخواه
یا فاطمه؛ انفجار منیت و روضه‌ای که خدا می‌خواند
شاه‌راه رفع همهٔ حجاب‌های نورانی
آیهٔ آخر کهف؛ ساعت کوکی اهل ایمان
پسند جانان؛ آمدن بدون میم
واگذاری گره به امام صادق؛ زبدهٔ صد جلسه
صلوات ختم

نکات کلیدی

حقّ تقوا غیر از علم تقوا و عین تقواست؛ تقوایی که با خودنمایی و غفلت درنیامیزد.
علامه حقّ تقوا را محض عبودیت بدون انیت و غفلت دانسته: اطاعت بی‌گناه، شکر بی‌کفران، ذکر بی‌فراموشی؛ درجهٔ عالی اسلام.
«ولا تموتن الا وانتم مسلمون» یعنی این حال را تا لب مرگ حفظ کنید تا با اسلام حقیقی از ملک به ملکوت بروید.
امام‌المتقین امیرالمؤمنین است؛ پشت سر او بودن با حقّ تقوا ممکن است نه با صورت تقوا.
عبادت و هیئت و خمس و زیارت و حتی شهادت اگر به طمع ثواب و مقام باشد هنوز خودخواهی است.
اسلام ناب را نباید فقط در برابر اسلام آمریکایی گذاشت؛ افکار خودخواهانه در عبادت هم اسلام ناب نیست.
حدیث امام صادق: بندگانی با خالص سرّ عمل می‌کنند؛ صحیفه‌شان در قیامت خالی است؛ خدا آن را از سرّ نهان پر می‌کند.
خالص من سرّه همان انیتِ امانتیِ سرّ الله است که اولیا آن را به خدا برگرداندند؛ خدا جان‌ها را خرید نه اعمال را.
عمل به خالص سرّ، فناء فی الله است؛ شکر خدا بقاء بالله بعد از فناست.
الهی تهرانی و سیدعلی قاضی آثار را سوزاندند چون نمی‌خواستند نشانی از خود بماند؛ مادرشان فاطمه گمنام است.
مراد از صحف خالی، وجود خالی از انیت است؛ از نزدیک‌ترین نسبت خود به خود هم دست برداشته‌اند.
وجود واحد ذات مراتب است از طبع تا سرّ؛ سرّ الله مرتبه‌ای است که بنده خود برنمی‌دارد.
گناه ادعایی معصومین در عرفان این بحث: در برابر حق وجود پیدا کردن.
«أقوم و أقعد» اگر به حول خود دیده شود سیئه است؛ حول الله نور محض است.
نماز و روزه و سحرخیزی و علم و حکمت و طهارت و حتی شهادت اگر خود در آن دیده شود حجاب نورانی‌اند.
رفتن به مسجد برای درخشش چهره در قیامت مثل خورشید و ماه و ستاره، همه‌اش «من» است؛ خدا کجاست؟
دوستی ابوالفضل چون هرچه بخواهی می‌دهد، و مداحی که در حرم رضا گفت اگر حاجتم ندهی نمی‌آیم، دوستیِ خود است نه امام.
زیارت کربلا برای جلوه‌گری در محشر نیز منیت است؛ کامل الزیارات را نباید نردبان نفس کرد.
کسی که یک سال گناه نکند ملکهٔ طهارت می‌گیرد؛ این تازه اول انانیت و دوئیت «خدا و من» است.
دعا «این را بده آن را بده» گداصفتی است؛ ادعونی یعنی مرا بخواه؛ همهٔ قوا الله را بجویند.
تا حجاب نورانی نرود زیارت الله واقع نمی‌شود؛ شما فقیر الی الله‌اید و زور خودتان نمی‌رسد.
ذکر فاطمه باید من را پودر کند؛ حتی «خاکستر من» هنوز من است.
لقاءالله باید به جایی برسد که خدا بخواند و بگرید و میان‌دار باشد؛ گوینده و شنونده خدا باشد.
تنها راه ملاقات الله در این بیان، شاه‌راه تشیع اثنی‌عشری است.
آیهٔ ۱۱۰ کهف ساعت کوکی اهل ایمان است؛ دو احتمال در «ربّه»: ربّ خود شخص یا ربّ پیامبر؛ روایت دومی را تقویت می‌کند.
عمل صالحِ این آیه عمل صالحی خاص است که هر دو حجاب ظلمانی و نورانی را برمی‌دارد؛ نماز و شهادتِ متعارف همان نیست.
نیت خالص و ولایت و «هرچه خدا بپسندد» اگر هنوز خود در میان باشد حجاب نورانی می‌ماند.
علامه حسن‌زاده از زبان استاد: یک صبح با اخلاص بیا؛ «آمدم» را «آمد» کن؛ میم من باید برداشته شود.
گرهٔ چیستی آن عمل صالح امشب عمداً از زبان استاد بسته ماند تا امام صادق بگوید؛ زبدهٔ صد جلسه از خودشان بیاید.

اصطلاحات و منابع

اصطلاحات: حقّ تقوا؛ علم تقوا و عین تقوا؛ انیت، انانیت، ثنویت، دوئیت؛ عبودیت خالص؛ حجاب ظلمانی و حجاب نورانی؛ خرق حجاب؛ سرّ الله؛ ذات مراتب وجود (طبع، خیال، واهمه، عاقله، قلب، روح، سرّ)؛ فناء فی الله و بقاء بالله؛ اسلام حقیقی / اسلام من‌درآوردی؛ لقاء الله در برابر لقاء ربّ؛ عمل صالح خاص؛ ادعونی؛ شاه‌راه / صراط مستقیم.

منابع و ارجاعات: رسالهٔ نور وحدت خواجه عبدالله معروف به خواجه حوراء مغربی؛ تحشیه و تعلیقات علامه سید محمدحسین طباطبایی و آیت‌الله سید عبدالله جعفری تهرانی (و حلقهٔ شاگردان)؛ المیزان فی تفسیر القرآن جلد ۳ صفحهٔ ۳۶۷؛ علامه حسن‌زاده آملی (امام به حق ناطق، کشّاف حقایق؛ حکایت تلمذ نزد طباطبایی)؛ مرحوم الهی تهرانی؛ سید علی قاضی؛ کامل الزیارات ابن‌قولویه؛ حدیث امام صادق علیه‌السلام دربارهٔ عبادی که صحفشان فرغ می‌آید؛ سورهٔ فاتحه آیات ۱ و ۵؛ آل‌عمران ۱۰۲؛ حجر ۳۹؛ توبه ۱۱۱؛ جمعه ۲؛ غافر ۶۰؛ فاطر ۱۵؛ کهف ۱۱۰؛ ذکر «بحول الله وقوته أقوم وأقعد»؛ «غضوا أبصارکم ترون العجائب»؛ بیت «پسندم آنچه را جانان پسندد»؛ «یک شب ز سر صدق بیا بر در ما».

خلاصه توسط مدل از متن کتابیِ جلسه — نقل مستقیم طولانی از عربی لازم نیست.