دروس سخنرانی

خلاصهٔ کوتاه

جلسهٔ نودوهفتم لقاءالله، سخنرانی شب دوم دههٔ آخر صفر ۱۴۰۳، حجت‌الاسلام بیات است؛ شب امام حسن مجتبی علیه‌السلام. محور دو آیهٔ انتهایی سورهٔ فصلت است که حضرت استاد در رسالهٔ عربی لقاءالله آورده‌اند: به‌زودی آیات آفاقی و اَنفسی نشان داده می‌شود تا روشن شود که او حق است؛ آیا پروردگار تو بس نیست که بر هر چیز شهید است؟ درد را آیهٔ بعد می‌گوید: اینان از لقاء رب در مریه‌اند، در حالی که او به هر چیز محیط است. علامه حسینی تهرانی در الله‌شناسی ضمیر «أنه» را به خودِ حقی می‌زند که در آیات دیده می‌شود: کلمات و مجالی و ظلّ‌الله. فقر وجودی و «کل یوم هو فی شأن» ظهور آن‌به‌آن حق است؛ حب دنیا چشم را بسته. مادیت و استقلال در افعال در برابر توحید صمدی شیعه است؛ حلول هم اتهام است نه قول اهل توحید. برزخ معطلیِ بی‌خبری از نبأ عظیم — ولایت امیرالمؤمنین — است. علت روا نشدن حاجات خیانت در امانت نعمت است. لایهٔ روایی آیه به قیام مهدی می‌خورد: خسف و مسخ و غربال. دیدار امام عصر قیامت صغراست. حکایت شیخ جعفر مجتهدی در آخن و غربت حسن در برابر ادب خانوادهٔ حسین، ختم منبر است.

فهرست مطالب

افتتاح جلسه؛ استعاذه و استغاثه
آیات انتهایی فصلت در رسالهٔ لقاءالله
أنه الحق؛ مجالی و تشئونات در الله‌شناسی
فقر محض و طلب فیض؛ کل یوم هو فی شأن
أولم یکف بربک؛ آیا پروردگار تو بس نیست؟
اتهام حلول؛ لا یتناهی و صمدیت
کشف غطاء و بصر حدید؛ برزخ و نبأ عظیم
عزت نفس؛ روایت امام هادی علیه‌السلام
الشهید؛ شهادت لفظی و شهادت حقیقی
ألا إنهم فی مرية من لقاء ربهم
چرا بسیاری از حاجات روا نمی‌شود
امام صادق و مؤمن خستهٔ راه
غربت امام حسن و زبان حال امام عصر
احاطهٔ بِکُلِّه نه عَلَیک؛ تار و پود
نسب به الله؛ عیال‌الله و ناموس حق
وجه مهدوی آیه؛ خسف و مسخ و غربال
قیامت صغری در دیدار امام عصر
قبر شیخ جعفر در مشهد؛ گلایه از بستن مزار
حکایت آخن؛ محمد و فاطمه و مهدی و یا علی
شب امام حسن؛ دو غربت
خانوادهٔ امام حسین؛ با معرفت‌تر از شما ندیدم

نکات کلیدی

دو آیهٔ فصلت/۵۳–۵۴ محور جلسه‌اند: نشان‌دادن آیات در آفاق و انفس تا تبین حق؛ سپس درد اصلی که مریه از لقاء رب است.
ضمیر مفرد «أنه الحق» به خودِ حقی می‌خورد که در آیات آفاقی و اَنفسی دیده می‌شود؛ آیات کلمات و مجالی و ظلّ‌الله و تشئونات حق‌اند، به قدر سعهٔ وجودی.
انسان آیت‌الله است و فقیر محض؛ آن‌به‌آن طلب فیض و حتی طلبِ بودن می‌کند و خدا فیض را علی‌الدوام می‌ریزد.
«یسئله من فی السموات والارض کل یوم هو فی شأن»: حق آن‌به‌آن در شأنی نو ظهور می‌کند؛ غالب چشم‌ها از غبار غفلت و حب دنیا بسته است.
ماده‌انگاری نظم را به ماده می‌دهد؛ برخی خدا را فقط در صدور می‌پذیرند و بعد وجود را مستقل می‌دانند؛ این با «نحن مستقلون فی افعالنا» همدست و مقابل توحید قرآنی شیعه است.
اگر یک آن ظهور حق برداشته شود همه‌چیز متلاشی است. اتهام حلول با لا یتناهی و صمدیت نمی‌سازد: خدا به‌تمامه در دانهٔ خردل حلول نکرده است.
«فکشفنا عنک غطاءک فبصرک الیوم حدید»: آن‌سو چشم تیز و مات می‌شود. برزخ معطلی است به قدر بی‌خبری این‌جا، به‌ویژه از نبأ عظیم که ولایت کلیهٔ امیرالمؤمنین است.
امام هادی: از شرّ کسی که نفسش بر او خوار شده ایمن مباش. شناخت خود به‌عنوان آیت حق، عزت نفس می‌آورد.
شهیدِ اول خودِ خداست (الشهید). اشهد زبانی بدون رابطهٔ کشفی با او لقلقه است؛ حتی کشتهٔ میدان اگر برای نام برود شهید نیست.
بسیاری از حاجات — حتی علم و عرفان و دیدار امام عصر — روا نمی‌شود چون در نعمت خیانت شده. هرچه نعمت بزرگ‌تر امتحان سهمگین‌تر است.
امام صادق کسی را که مؤمن خسته را سوار نکرد راه نداد؛ جسارت به متصلان اهل بیت است. رفوزه با توبه رفع شد؛ پس‌زدن امام حسین یا امام زمان جبران‌پذیر نیست به همان سادگی.
امام حسن چندان غریب بود که سرداران لشکر به معاویه می‌گفتند خود آقا را کت‌بسته می‌آوریم. زبان حال امام عصر نسبت به ما باید نهیب باشد.
احاطهٔ الهی «بکل شیء» است نه فقط «علیک» مثل سقف؛ به تار و پود. موجود بودن یعنی ظهور حق؛ نسب ما به الله می‌رسد؛ عیال‌الله و ناموس حقیم.
روایات تفسیر نوری و برهان و قمی و مجمع‌البیان «حتی یتبین لهم انه الحق» را به قیام مهدی زده‌اند: خسف و مسخ و دگرگونی آفاق و انفس. امروز ستار العیوب چهره را نمی‌نماید؛ در ظهور مجرم به سیما شناخته می‌شود.
غربال امیرالمؤمنین: نخودلوبیای آش زیر شعله بالا و پایین می‌شود. آیه سیلی به طرفداران اسرائیل است: صبر کن حق آشکار می‌شود. زمین را عباد صالح به ارث می‌برند.
دیدار امام عصر قیامت صغراست؛ موت اجباری کبرا. باید موتوا قبل ان تموتوا تا بصر این‌جا حدید شود. اوتاد و ابدال رتق‌وفتق می‌کنند؛ بسیاری «امام عصر» که دیده‌اند ابدال بوده‌اند.
رهبر از شیخ جعفر مجتهدی کرامات دیده؛ بستن مزار او در مشهد و تبدیل به دفتر پاسخگویی گلایهٔ استاد است.
در آخن، نامهٔ شیخ جعفر سید احمد طباطبایی را به کلبهٔ کوه برد؛ پیرزن مسیحی پس از خواب مریم سه اسم محمد و فاطمه و مهدی را خواند؛ ذکر چهارم یا علی بود و پسرِ در آستانهٔ مرگ برخاست. شیخ جعفر: من یکی از نوکران مهدیِ فاطمه‌ام.
امام حسن در خانه هم آرامش نداشت و همسرش قاتلش شد. امام حسین شب عاشورا به خانواده‌اش گفت بامعرفت‌تر از شما ندیدم؛ رباب یک سال در کربلا ماند. هرچه به گودی نزدیک‌تر، برافروخته‌تر: صبرا صبرا.

اصطلاحات و منابع

اصطلاحات: لقاءالله؛ آیات آفاقی و اَنفسی؛ مجالی؛ کلمات وجودی؛ ظلّ‌الله؛ تشئونات و اطوار و شؤون؛ سعهٔ وجودی؛ فقر وجودی؛ عین ربط؛ فیضان؛ کل یوم هو فی شأن؛ حب الدنیا رأس کل خطیئة؛ وحدت توحیدی قرآنی شیعه؛ صمدیت؛ لا یتناهی؛ حلول؛ کشف غطاء؛ بصر حدید؛ برزخ؛ نبأ عظیم؛ ولایت کلیه؛ اهانت نفس / عزت نفس؛ الشهید؛ عالم شهادت؛ مریه از لقاء رب؛ امانت نعمت؛ احاطهٔ بِکُلِّه در برابر عَلَیک؛ عیال‌الله؛ ناموس حق؛ خسف و مسخ؛ غربال ظهور؛ قیامت صغری و کبری؛ موت اختیاری؛ اوتاد، ابدال، صلحا، نجبا؛ بدل‌انشایی؛ عصر مهدوی.

آثار و منابع: رسالهٔ عربی لقاءالله حضرت استاد (آیات فصلت/۵۳–۵۴)؛ الله‌شناسی علامه سید محمدحسین حسینی تهرانی؛ شرح اسفار ملاصدرا (اشاره به جلسهٔ سی‌وشش از اساتید)؛ تفسیر نورالثقلین؛ تفسیر برهان؛ تفسیر علی بن ابراهیم قمی؛ مجمع‌البیان طبرسی؛ حدیث «من عرف نفسه فقد عرف ربه»؛ حدیث «حب الدنیا رأس کل خطیئة»؛ روایت امام هادی «فلا تأمن شره من هانت علیه نفسه»؛ روایت امام صادق دربارهٔ مؤمن خستهٔ راه؛ دعای ندبه (هل الیک یا ابن احمد سبیل)؛ حدیث «موتوا قبل ان تموتوا»؛ کرامات شیخ جعفر مجتهدی به نقل سید احمد طباطبایی (آخن)؛ اشاره به فرمایش رهبر دربارهٔ شیخ جعفر؛ حالات امام حسن و خطبهٔ غربت امیرالمؤمنین؛ رباب و خیمهٔ بنی‌هاشم.

آیات اشاره‌شده: فاتحه/۱، فاتحه/۵، فصلت/۵۳، فصلت/۵۴، فاطر/۱۵، رحمن/۲۹، رحمن/۴۱، اخلاص/۱، ق/۲۲، نبأ/۱–۲، بروج/۲۰، انبیاء/۱۰۵.

خلاصه توسط مدل از متن کتابیِ جلسه — نقل مستقیم طولانی از عربی لازم نیست.