دروس سخنرانی

خلاصهٔ کوتاه

جلسهٔ هشتادویکم سلسلهٔ «لقاء الله» حجت‌الاسلام بیات، شب ششم عزای سیدالشهدا، ادامهٔ بحث اهمیت عقل است. از حدیث معرفت نفس پل می‌زند به معرفت رب و لقاء الله که در کهف قطعی دانسته شده؛ دین و خدا ظاهر و باطن دارند و کار عقلی آلودگی خیال را برمی‌دارد تا لب دین دیده شود. توحید مفضّل و مثال پشه و فیل و نوک سوزن نشان می‌دهد باطن اشیا انتها ندارد؛ حسنه در روایات ولایت علی و حب زهراست. جملهٔ محوری چند جلسه این است که حق جان جهان است و جهان جمله بدن؛ در همین نشئه با موت اختیاری می‌توان دید. سورهٔ توحید از کثرات می‌کَند و ذخیرهٔ آخرالزمان است. حدیث کمیل چهار نفس را با قوا و خصایص می‌شمرد و کلمهٔ آخرش «العقل وسط الکل» است. بدون عقل نه لقاء ممکن است نه عشق عاقلانه به حسین؛ روضهٔ قاسم و ناحیهٔ مقدسه همین عقل عاشق را نشان می‌دهد.

فهرست مطالب

استعاذه، استغاثه به صاحب‌الزمان و سلام بر اباعبدالله
از معرفت نفس به معرفت رب؛ لقاء الله قطعی است
هو الأوّل والآخر والظاهر والباطن
کار عقلی؛ آلودگی خیال را برمی‌دارد
توحید مفضّل؛ چهار روز در محضر امام صادق
نوک سوزن زمین؛ عرش و فلک اطلس
نوک سوزن محبت امیرالمؤمنین
ربّنا آتنا فی الدنیا حسنة؛ حسنه محبت زهراست
نماز هدیه به والدین؛ قرآن پدر و مادر را رب می‌خواند
در برزخ محضر بزرگان؛ آشیخ منطقی آملی و سید علی قاضی
وجود واحد با اطوار مختلف؛ پل معرفت نفس به معرفت رب
حق جان جهان است و جهان جمله بدن
در همین بدن دنیا می‌توان خدا را دید؟ موتوا قبل أن تموتوا
سرّ سورهٔ قل هو الله؛ شناسنامهٔ حق
مثل نوزاد در رحم؛ ربّ أرنی أنظر إلیک
عقل مال جاهای دشوار است؛ أفلا تعقلون
حدیث کمیل؛ چهار نفس
نفس نامیهٔ نباتیه؛ پنج قوه از کبد
نفس حسّیهٔ حیوانیه؛ از قلب
نفس ناطقهٔ قدسیه؛ فکر و ذکر و علم و حلم و نباهت
نفس کلّیهٔ الهیه؛ بقا در فنا و رضا و تسلیم
مرحوم کمپانی و سلام امام حسین به چای‌دهنده
والعقل وسط الکل؛ دایرهٔ امام در تعلیقه
ناحیهٔ مقدسه؛ گریهٔ امام عصر برای جدّش
هیبت بابا در صورت حسین؛ امام حسن تمام‌قد می‌ایستاد
از نور علی، حسین؛ از نور زهرا، حسن
روضهٔ حضرت قاسم؛ اذن میدان
أحلى من العسل؛ بلای عظیم پیش از شهادت
شب جمعه و زیارت اربعین؛ مادر در گودی قتلگاه
خاتمه

نکات کلیدی

لقاء الله قطعی است: هر که امید دیدار پروردگار دارد باید عمل صالح کند و در عبادت شریک نگیرد.
هیچ چاره‌ای جز معرفت نیست؛ رتبهٔ عقلی از عالم عقول است و هم‌سنخ ملائکه، برای رسیدن به باطن اشیا.
دین ظاهر و باطن دارد چون خدا ظاهر و باطن دارد؛ در آیهٔ حدید «هو» یک‌بار آمده نه چهار بار.
بدن انزل مراتب نفس است؛ روح پاک بدن را نورانی می‌کند؛ احدی از حق گسیخته نیست.
کار عقلی آلودگی قوهٔ خیال را برمی‌دارد؛ علامه سفارش کرده با دیدهٔ عقل از پشه و زمین به‌راحتی رد نشوید.
توحید مفضّل چهار روز است؛ امام صادق باطن برخی اشیا را ورقی گشود نه تمام؛ پشه بال و نیش دارد که فیل ندارد؛ انتها ندارد.
از راه دور زمین نوک سوزن است؛ نزدیک که شوی کثرات پیدا می‌شود. عرش رتبه دارد؛ فلک نهم اطلس نقطه ندارد. قلب المؤمن عرش الرحمن.
اندازهٔ نوک سوزن محبت امیرالمؤمنین اگر به آن‌ور برده شود کار تمام است؛ «من جاء» مهم است.
حسنه را روایات ولایت علی و در نقلی حب زهرا دانسته‌اند؛ جایی که زهرا هست نار نیست.
دعاهای جوشن و مجیر و عتق از نار همه برای همین است که از جایی که زهرا نیست نجات یابند.
دو رکعت نماز هدیه به والدین با آیات ابراهیم و نوح و اسراء؛ قرآن پدر و مادر را ربّ پرورنده خوانده؛ از لفظ نترس.
رزق مجلس تابع طلب وجودی مستمع است؛ همان کتاب در هیئت دیگر حرف دیگر می‌دهد.
در برزخ اصل علم است؛ آرزوی مشایخ نشستن پای نهج‌البلاغه با علی است نه حور و استخر. سیب دنیا مَثَل است.
آشیخ منطقی آملی در نجف به دام سید علی قاضی افتاد و ساختار وجودی‌اش از نو ساخته شد.
حق جان جهان است و جهان جمله بدن؛ کثرات ظهور حق‌اند در آفاق و انفس.
یوم تبلى السرائر ظهور اسم باطن است؛ اینجا اسم ظاهر غالب است.
موتوا قبل أن تموتوا یعنی در همین نشئه ببین؛ منتظر موت اجباری و خواب نباش.
سورهٔ توحید تنها سوره‌ای است که جز خدا حرفی ندارد؛ مولا دائم می‌خواند؛ از کثرات می‌کَند؛ خواب کم می‌شود و حقایق در بیداری منکشف می‌شود.
شش آیهٔ اول حدید و سورهٔ اخلاص ذخیرهٔ اهل آخرالزمان است. سورهٔ قدر خواب خوب زیاد می‌آورد.
عقل مال جاهای دشوار است؛ روز و شب را چشم می‌فهمد. قرآن جایی تشر می‌زند که حرف سنگین است.
حدیث کمیل حدود سی جلسه پوسته‌اش را می‌طلبد؛ در کشکول بهایی، تعلیقهٔ امام بر فوائد رضویه، تفسیر اهل بیت ج۱۶ ص۱۰۶ و رسالهٔ عربی لقاءالله استاد آمده.
چهار نفس: نامیهٔ نباتیه، حسّیهٔ حیوانیه، ناطقهٔ قدسیه، کلّیهٔ الهیه؛ هر کدام پنج قوه و دو خاصیت.
نامیه از کبد: جاذبه، ماسکه، هاضمه، دافعه، مربّیه؛ زیاده و نقصان.
حیوانیه از قلب: حواس پنج‌گانه؛ رضا و غضب (در نقلی شهوت و غضب)؛ شبیه‌ترین به نفس سباع اگر در همین مرتبه بمانند.
ناطقه: فکر، ذکر، علم، حلم، نباهت (بیداری)؛ انبعاث از عضو ندارد؛ تمایز انسان و حیوان.
الهیه از لاهوت: بقا در فنا، نعیم در شقا، عز در ذل، فقر در غنا، صبر در بلا؛ رضا و تسلیم؛ مبدأ از الله و بازگشت به او. این نفس لقاء می‌کند نه آن سه.
امام در تصویر دایره عقل را نقطهٔ مرکز می‌گذارد نه حلقهٔ میان دو خط. عقل را برداری لقاء نمی‌شود.
قصه خیال را فعال می‌کند اما باید به عقل برسد. عاشق‌ترین دیوانه‌های حسین عاقل‌ترین‌اند: شهدا.
امام حسین به پیرمرد چای‌دهنده و کفش‌جفت‌کن هیئت تبریز سلام رساند نه لزوماً به مدح و بانی.
ناحیه: امام عصر چون در کربلا نبود صبح و شب می‌گرید و اگر اشک تمام شود خون می‌گرید؛ به ما خط می‌دهد.
امام حسن تمام‌قد برای حسین می‌ایستاد؛ هیبت علی در صورت حسین است. از نور علی حسین، از نور زهرا حسن.
هیچ شهیدی را حسین این‌گونه اذن نداد و خودش بغل‌کنان برنگرداند مگر قاسم؛ نامه و عمامهٔ امام حسن گره را باز کرد.
مرگ نزد قاسم أحلى من العسل است؛ پیش از شهادت به بلای عظیم — له شدن زیر سم اسب در حال حیات — گرفتار شد. دو تن در کربلا پیش از جدا شدن سر زیر سم رفتند: خود اباعبدالله و قاسم.
شب جمعه شب زیارت ارباب است؛ مادر در گودی قتلگاه روضه می‌خواند: کشتندت، ذبحت کردند، آب ندادند.

اصطلاحات و منابع

اصطلاحات: لقاء الله؛ معرفت نفس / معرفت رب؛ ظاهر و باطن؛ هو؛ سلسلهٔ طولی خلقت؛ عالم عقول؛ قوهٔ خیال؛ لب و مغز دین؛ توحید مفضّل؛ عرش اعلی / عرش مادون / فلک اطلس؛ قلب المؤمن عرش الرحمن؛ ولایت کلیه؛ حسنه؛ طلب وجودی؛ اطوار وجود؛ اسم الظاهر / اسم الباطن؛ حق جان جهان؛ موت اختیاری / موت اجباری؛ عقل مشوب به وهم؛ نفس نامیهٔ نباتیه؛ نفس حسّیهٔ حیوانیه؛ نفس ناطقهٔ قدسیه؛ نفس کلّیهٔ الهیه؛ جاذبه ماسکه هاضمه دافعه مربّیه؛ اخلاط اربعه؛ انبعاث؛ نباهت؛ بقا در فنا؛ رضا و تسلیم؛ لاهوت؛ العقل وسط الکل؛ جنت ذاتیه.

آثار و منابع: حدیث من عرف نفسه فقد عرف ربه؛ توحید مفضّل؛ کشکول شیخ بهایی؛ تعلیقة علی الفوائد الرضویة امام خمینی (تصویر دایره و عنوان توضیح ابهام خبر)؛ تفسیر اهل بیت ج۱۶ ص۱۰۶؛ رسالهٔ عربی لقاءالله استاد سخنران؛ منازل السائرین خواجه عبدالله انصاری؛ علامه (دیدهٔ عقل به آیات هستی)؛ آشیخ منطقی آملی؛ سید علی قاضی طباطبایی؛ علامه حسن‌زاده؛ علامه شعرانی؛ مرحوم کمپانی (غروی اصفهانی) استاد آیت‌الله بهجت؛ بحار مجلسی (نور حسن و حسین)؛ زیارت عاشورا؛ زیارت ناحیهٔ مقدسه؛ مقاتل (حدود دویست مقتل)؛ دعای جوشن و مجیر.

آیات و اذکار یادشده: فاتحه/۱ و ۵؛ کهف/۱۱۰؛ حدید/۳ و شش آیهٔ اول حدید؛ اخلاص/۱؛ یس/۸۳؛ انعام/۱۶۰؛ ق/۳۵ و ۲۲؛ بقره/۲۰۱ و ۱۵۶؛ ابراهیم/۴۱؛ نوح/۲۸ و ۱۴؛ اسراء/۲۴؛ طارق/۹؛ فصلت/۵۳؛ قدر/۱؛ اعراف/۱۴۳؛ زمر/۴۲؛ حجر/۲۱ و ۲۹؛ فجر/۲۷–۲۸؛ أفلا تعقلون / أفلا یتفکرون؛ موتوا قبل أن تموتوا؛ أحلى من العسل.

خلاصه توسط مدل از متن کتابیِ جلسه — نقل مستقیم طولانی از عربی لازم نیست.