دروس سخنرانی

خلاصهٔ کوتاه

جلسهٔ هفتادوپنجم سلسلهٔ «لقاء الله» حجت‌الاسلام بیات، سخنرانی روز غدیر در حسینیهٔ علی بن ابی‌طالب است. سه آیهٔ پیرامون غدیر محور بحث‌اند: پیش از غدیر «بلّغ ما أنزل إلیک من ربّک» — بسته‌ای از ناحیهٔ الله برای جمیع نیازهای بشر تا قیام قیامت؛ روز غدیر «أکملت… وأتممت… ورضیت لکم الإسلام دینا»؛ و بلافاصله پس از آن «سأل سائل بعذاب واقع» که قلب منکوس، سنگ آسمان خواست و هلاک شد. شیخ صدوق به سفارش امام عصر کتاب «کمال‌الدین و تمام‌النعمة» را از همین آیه نام نهاد. رضایت حق در اسلام است؛ اسلام را مولا در دو کلمه معرفی کرد: الإسلام هو التسلیم. زنجیرهٔ جلسه این است: رضا → اسلام → تسلیم → نور علم → معرفت (درک جزئی و دارا شدن، نه فقط دانا شدن) → حکمت (حکم الهی در باطن). ظاهر احکام پل است به‌سوی باطن؛ نماز معراج مؤمن وقتی از پوسته به باطن سفر کند. تمام حکمت در سینهٔ علی است، چنان‌که تمام عقل به حسن و جمال به زهرا و احسان به حسین بخشیده شد. «امیر» فرماندهٔ لشکر نیست؛ از میرة العلم است: آذوقهٔ علم مؤمنان. روایات صادق و باقر و عبدالمؤمن، و آیهٔ «ونمیر أهلنا»، امیر را روزی‌رسان علم می‌خوانند. رزق علمی و مادی دست اوست؛ تقوا مخرج و رزق من حیث لا یحتسب می‌آورد. جلسه با «یا أیها العزیز مسّنا وأهلنا الضرّ» خطاب به امیرالمؤمنین ختم می‌شود.

فهرست مطالب

استعاذه، بسم‌الله و سلام بر داعی الله
روز فرخنده و تمسک به ولایت امیرالمؤمنین
سه آیهٔ پیرامون غدیر
کمال‌الدین و تمام‌النعمة
سأل سائل؛ فطرت منکوس
جبران اسماء و شعر یا علی
رضیت لکم الإسلام دینا
الإسلام هو التسلیم
خضوع ظاهر و خشوع باطن
زنجیرهٔ رضا، اسلام، تسلیم و علم
مقارن و مفارق؛ موتوا قبل أن تموتوا
نور علم و کشف باطنی
عبادت یعنی معرفت
از ظاهر احکام تا باطن حکمت
ویعلمهم الکتاب والحکمة
شیخ حرّ عاملی و طلب مهلت
تمام حکمت در سینهٔ علی
امیر یعنی میرة العلم
روایت امام صادق؛ خوراک علم
سبقهٔ ایرانی و ادوار طبیعت
روایت جابر از امام باقر؛ نمیر أهلنا
روایت عبدالمؤمن؛ رزق علمی به دست اوست
تقوا و رزق من حیث لا یحتسب
عزت در سایهٔ امیرالمؤمنین
یا أیها العزیز؛ خاتمه

نکات کلیدی

بستهٔ غدیر از ربّ پیامبر — که الله و جمع اسماست — برای جمیع نیازهای بشر تا قیام قیامت ابلاغ شده است؛ آیهٔ تبلیغ کثیرالفروع است.
اکمال دین و اتمام نعمت و رضای اسلام در روز غدیر نازل شد؛ شیخ صدوق به سفارش امام عصر کتابش را از همین فقره نام نهاد.
پس از غدیر سائلی با فطرت منکوس و فطرت ثانویهٔ جبِلّی عذاب خواست؛ سنگ آمد. اصرار بر گناه فطرت را وارونه می‌کند.
کسانی که رضای خدا را در حب و بغض و سبک زندگی می‌خواهند باید اسلام را دین خود کنند؛ شدت اخلاص خلوص است.
مولا اسلام را نسبتی داد که کسی پیش از او نداده بود: الإسلام هو التسلیم. چون‌وچرای انکاری به تکذیب آیات می‌کشد؛ چون‌وچرای کشفی حکمت است.
خضوع ظاهر است و خشوع باطن. سرِ تسلیم بی‌خشوع فردا در برابر دین عَلَم می‌شود؛ جاهلِ طالب مطامع است نه تسلیمِ واقعی.
جاهل محال است به تسلیم برسد. زنجیره: رضا، اسلام، تسلیم، علم، معرفت، حکمت، دامان علی.
فهم در ملکوت و صقع نفس است نه در ماده. نشئهٔ ظاهر مقارن ماده است (تدریج و رنج)؛ مفارق کندن از تعلق است. موتوا قبل أن تموتوا همین‌جا.
پرده را نگذارید به لحظهٔ موت کنار برود (فکشفنا عنک غطاءک). معرفت دارا شدن و چشیدن است نه صرفاً دانا شدن.
عبادت یعنی معرفت: وما خلقت الجن والإنس إلا لیعبدون = لیعرفون. باطن علم نور است که خدا در دل می‌افکند.
احکام را دست‌کم نگیرید؛ سیر از رسالهٔ عملیه و پوستهٔ نماز و روزه و حج و ذکر شروع می‌شود تا پل به باطن. ظاهر عنوان باطن است.
الصلاة معراج المؤمن وقتی از ظاهر به باطن سفر کند؛ وگرنه ظاهر نماز جز خستگی طبع نیست. ویعلمهم الکتاب والحکمة: از نور علم به حکمت.
آنکه به باطن نماز رسید محکم می‌شود؛ ابن‌سینا مشکلات علمی را با نماز حل می‌کرد. یس والقرآن الحکیم؛ لا یمکن الفرار من حکومتک.
طلب شیخ حرّ عاملی در ده سالگی کار برای دین بود؛ زیارتش در صحن انقلاب رضوی. وسائل الشیعه از ثمرهٔ آن طلب است.
تمام حکمت (حکمت متعالیه) در سینهٔ علی است؛ عقل به حسن، جمال به زهرا، احسان به حسین. امام حسن بابِ علی است.
در نجف چیزی جز حکمت و علم و معرفت مخواه. گر گدا کاهل بود تقصیر صاحب‌خانه چیست.
امیر فقط فرمانده نیست؛ امام صادق: از میرة العلم است. عالمان از علم او توشه می‌گیرند و به کار می‌بندند. این لقب فقط برای علی است.
استواری شهدا و دیپلماسی تمدنیِ عزتمند (در برابر دیپلماسی انفعالی) از خوراک حکمت است نه از علم کلیِ روی کاغذ.
ایرانیان از نخستین گرویدگان به اهل‌بیت‌اند؛ اجداد بر کشتی نوح. علامه حسن‌زاده در رصد و فصد ادوار طبیعت و طوفان را بحث کرده است.
جابر از باقر پرسید چرا امیرالمؤمنین: مؤمنان آذوقهٔ علم را از او می‌گیرند. اشاره به ونمیر أهلنا. همهٔ دستور اهل‌بیت بر مدار قرآن است.
عبدالمؤمن از باقر: میرة مؤمنان از اوست؛ او خوراک علم می‌دهد. رزق دست امیر است؛ از قطع اضافه‌کاری نترس.
پس از نماز واجب سه بار آیهٔ تقوا و رزق را با صلوات پیش و پس بخوانند رزق زیاد می‌شود. ومن یتق الله یجعل له مخرجا و یرزقه من حیث لا یحتسب.
عزت از آنِ خدا و رسول و مؤمنین است؛ تفاسیر مؤمنین را بر علی و اولاد علی منطبق کرده‌اند. یا أیها العزیز: کیل را پر کن و صدقه‌ای دور سر مهدی بچرخان.

اصطلاحات و منابع

اصطلاحات: لقاء الله؛ غدیر؛ ابلاغ / بستهٔ الهی؛ اکمال دین و اتمام نعمت؛ فطرت اولیه و فطرت ثانویهٔ جبِلّی؛ قلب منکوس؛ اخلاص و خلوص؛ الإسلام هو التسلیم؛ خضوع و خشوع؛ مقارن و مفارق؛ قوس صعود؛ موت اختیاری؛ مکمن غیب / صقع نفس؛ نور علم؛ معرفت (درک جزئی، دارا شدن)؛ حکمت / حکم / احکام؛ ظاهر و باطن عبادات؛ معراج نماز؛ تردّد و ورد؛ حکمت متعالیه؛ میرة العلم / آذوقهٔ علم؛ دیپلماسی تمدنی و انفعالی؛ ادوار طبیعت؛ رزق من حیث لا یحتسب؛ عزت.

آثار و منابع: کمال‌الدین و تمام‌النعمة شیخ صدوق (به سفارش امام عصر)؛ نهج‌البلاغه، نسبت اسلام (الإسلام هو التسلیم)؛ الکافی و معانی‌الأخبار (روایات میرة العلم از صادق و باقر)؛ مناقب ابن‌شهرآشوب؛ وسائل الشیعه و زیارت شیخ حرّ عاملی در صحن انقلاب حرم رضوی؛ حکمت متعالیهٔ ملاصدرا؛ رسالهٔ رصد و فصد علامه حسن‌زاده آملی؛ سخن علامه حسن‌زاده دربارهٔ دستور طبی امام صادق از قرآن؛ اشاره به تفسیر رهبر از لقب باقر؛ سیرهٔ شهید امیر عبداللهیان.

آیات و اذکار: فاتحه/۱؛ فاتحه/۵؛ مائده/۶۷؛ علق/۸؛ نجم/۴۲؛ مائده/۳؛ معارج/۱؛ یس/۶۲؛ آل‌عمران/۱۹؛ روم/۱۰؛ بقره/۱۵۶؛ ق/۲۲؛ ذاریات/۵۶؛ جمعه/۲؛ یس/۱–۲؛ یوسف/۶۵؛ طلاق/۲–۳؛ منافقون/۸؛ یوسف/۸۸؛ استعاذه از همزات شیاطین؛ لا حول و لا قوة؛ صلوات صاحب دعوت نبوی تا غیبت الهیه؛ المستغاث بک یا صاحب‌الزمان؛ سلام بر داعی الله؛ الحمد لله الذی جعلنا من المتمسکین بولایة أمیر المؤمنین؛ موتوا قبل أن تموتوا؛ العلم نور یقذفه الله؛ الصلاة معراج المؤمن؛ من یمت یرنی؛ لا یمکن الفرار من حکومتک (دعای کمیل)؛ یا قدیم الإحسان.

خلاصه توسط مدل از متن کتابیِ جلسه — نقل مستقیم طولانی از عربی لازم نیست.