دروس سخنرانی

خلاصهٔ کوتاه

جلسهٔ هفتادودوم سلسلهٔ «لقاء الله» حجت‌الاسلام بیات، شب جمعهٔ ۱۰ اسفند ۱۴۰۲، بخش دوم سخنرانی است. ادامهٔ انتهای «کلمة فی معنی لقاء الله» از کلمات مکنونهٔ ملا محسن فیض کاشانی: المعرفة بذر المشاهدة؛ سه جلسه و بیشتر روی همین فقره توقف شده بود. فیض روایت کافی از امام صادق را می‌آورد: اگر مردم فضل معرفة الله را می‌دانستند چشم به زهرة حیات دنیا و نعیم دشمنان نمی‌دوختند و دنیای آنان از خاک زیر پا کمتر می‌شد و به معرفت چنان لذت می‌بردند که گویی همواره در روضات جنان با اولیاء الله‌اند. بی‌خبری از قیمت معرفت جوان را از علم می‌راند و به مزد دنیوی می‌کشاند؛ معاش لازم است اما اعراض از ذکر معیشت ضنک می‌آورد. معرفت الله از کانال معرفت نفس است. علامه جوادی: اگر سلاطین لذت یک آن کشف را بچشند سلطنت را رها می‌کنند. فطرت خداجوی اهل دنیا غالباً غبطه به پاکان می‌خورد مگر منکوس شده باشد؛ داستان فامیلِ مسخره‌کننده که امروز التماس تربیت فرزند می‌کنند. سلیمان متنعّم‌ترین انبیا و آخرین واردشونده به بهشت است چون حساب حلال دنیا دقیق است؛ پیامبر با گنجینه‌ها به حداقل زیست. توحید طولی نه عرضی: گل گرفتن سردار در قنوت، فکر تقسیم شتر در سلام نماز علی، و جمع تیرِ سجده با انگشترِ رکوع. اصل لقاء به میزان معرفت است؛ بزرگ‌ترین لذت دنیا و بهشت تجلی حق و تجلی سیدالشهداست نه حوری و قصر و نهر.

فهرست مطالب

استعاذه، بسم‌الله و سلام بر داعی الله
ادامهٔ کلمهٔ ملا محسن؛ المعرفة بذر المشاهدة
روایت کافی؛ فضل معرفة الله
بی‌خبری از ارزش معرفت
معاش و معاد؛ معیشت ضنک
چشم نینداختن به زهرة الدنیا
تلذذ به معرفت الله؛ کانال معرفت نفس
داستان فامیل؛ از کوزه همان برون تراود
لذت ابدی در روضات الجنان با اولیاء الله
سلیمان نبی؛ متنعّم‌ترین انبیا
آخرین پیامبر واردشونده به بهشت
سیرهٔ پیامبر و ثروت خدیجه
کریم‌ترین‌ها هم سهم خود را نگه می‌دارند
توحید طولی؛ سردار سلیمانی در قنوت
دو رکعت بی‌انصراف و فکر تقسیم شتر
تیر در سجده و انگشتر در رکوع
دنیا بستر کمال است نه ترک مطلق
اصل لقاء به میزان معرفت
تجلی حق و تجلی سیدالشهدا
خاتمه

نکات کلیدی

بذر شهود معرفت است؛ بدون کاشتن معرفت، مشاهده نمی‌روید.
روایت کافی از صادق علیه‌السلام: لو یعلم الناس ما فی فضل معرفة الله چشم به متاع دشمنان نمی‌دوختند.
مردم قیمت طلا و مزد را می‌دانند لذا برایش عرق می‌ریزند؛ قیمت معرفت را نمی‌دانند لذا حوصلهٔ علم ندارند.
کار و تلاش جوهرهٔ مرد است و بد نیست؛ مشکل بی‌خبری از فضل شناخت خداست.
من لا معاش له لا معاد له و بالعکس؛ اعراض از ذکر — طه ۱۲۴ — معیشت ضنک می‌آورد ولو ظاهر زندگی برق بزند.
اگر معرفت باشد تعلقات دنیا در چشم کوچک می‌شود و نصیب دنیا بستر اخذ معرفت است نه هدف.
معرفت الله از کانال معرفت نفس عبور می‌کند.
العلم نور یضعه الله فی قلب من یشاء؛ لذت یک آن کشف اگر به سلاطین برسد دست از سلطنت می‌کشند.
ماهی در آب از آب بی‌خبر است؛ ما سفرهٔ معنوی را چشیده‌ایم و سیر شده‌ایم و باز چشم به سفرهٔ آنان داریم.
ته دل اهل دنیا غالباً غبطه به پاکان است مگر فطرت منکوس شده باشد.
فامیلِ مسخره‌کنندهٔ نوجوانیِ انقلابی امروز التماس می‌کنند فرزندشان به وادی دین برود؛ از کوزه همان برون تراود؛ الولد سرّ أبیه.
لذت معرفت تمامی ندارد: تلذذ من لم یزل فی روضات الجنان مع اولیاء الله؛ یونس ۶۲.
سلیمان اجنه را به تمثل آشکار کرد، طلسمات را زیر معبد بیت‌المقدس دفن کرد، تخت بلقیس را آصف بن برخیا با یک حرف اسم اعظم آورد، کاخ بلور و مروارید ساخت.
آخرین پیامبر واردشونده به بهشت سلیمان است نه از باب خطا — معصوم است — بلکه چون از دنیا بیش از انبیای دیگر داشت؛ فی حلالها حساب و فی حرامها عقاب.
پیامبر گنجینه‌های آسمان و زمین را داشت و به حداقل زیست؛ ثروت خدیجه خرج اسلام شد نه ویلا و شاسی‌بلند.
کریم‌ترین‌های عصر ما هم خانه و ویلا و ماشین خود را نگه می‌دارند؛ امیرالمؤمنین لباس خوشگل‌تر را به غلام داد و انگشتر را در رکوع بخشید.
توحید طولی نه عرضی: گرفتن گل از کودک در قنوت ادامهٔ توحید است نه مزاحم نماز؛ سردار سلیمانی این را دید.
وعدهٔ ده شتر برای دو رکعت بی‌انصراف را فقط علی توانست؛ در سلام نماز فکر تقسیم میان فقرا بود و پیامبر آن را در طول توحید دانست.
تیر از پای علی در سجده بی‌توجهی کشیده شد اما فقیر را در رکوع دید؛ هر دو در طول عبادت‌اند نه در عرض آن.
دنیا را ترک مطلق نکنید؛ در مسیر کمال و لقاء از آن استفاده کنید. میزان، داشتن نیست؛ نسبت تو با داشتن است.
اصل لقاء به میزان کسب معرفت الهی است.
بزرگ‌ترین لذت دنیا و بهشت تجلی حقایق است: خدا جلوه کند تا بشناسی‌اش.
تجلی حق و تجلی سیدالشهدا ظهور است یعنی کسب معرفت؛ حوری و قصر و نهر سقف طلب پایین است.
این را از همین‌جا بکارید؛ میزان لقاء الله میزان معرفة الله است.

اصطلاحات و منابع

اصطلاحات: لقاء الله؛ المعرفة بذر المشاهدة؛ شهود / مشاهده / مقام شهادت؛ معرفة الله؛ معرفة النفس؛ زهرة الحیاة الدنیا؛ معیشت ضنک؛ معاش و معاد؛ تلذذ و تنعم به معرفت؛ مکمن غیب؛ فطرت خداجو؛ منکوس؛ روضات الجنان؛ اولیاء الله؛ اسم اعظم؛ تمثل جن؛ دیوان؛ حساب حلال و عقاب حرام؛ توحید طولی / توحید عرضی؛ تجلی / ظهور.

آثار و منابع: کلمات مکنونهٔ ملا محسن فیض کاشانی (کلمة فی معنی لقاء الله؛ انتهای کلمه)؛ الکافی شیخ کلینی، روضه، روایت جمیل بن درّاج از امام صادق علیه‌السلام در فضل معرفة الله؛ سخن علامه جوادی آملی دربارهٔ لذت کشف حقایق؛ حدیث «العلم نور یضعه الله فی قلب من یشاء»؛ «من لا معاش له لا معاد له»؛ «الولد سرّ أبیه»؛ «فی حلالها حساب و فی حرامها عقاب»؛ سیرهٔ سلیمان و بلقیس و آصف بن برخیا؛ سیرهٔ پیامبر و حضرت خدیجه؛ سیرهٔ امیرالمؤمنین با غلام و انگشتر و تیر پا؛ داستان قنوت سردار سلیمانی؛ وعدهٔ شتر برای نماز بی‌انصراف.

آیات و اذکار: فاتحه/۱؛ فاتحه/۵؛ طه/۱۲۴؛ یونس/۶۲؛ استعاذه از همزات شیاطین و شر نفس و خلق؛ لا حول و لا قوة؛ سلام بر داعی الله؛ الحمد لله رب العالمین؛ صلوات.

خلاصه توسط مدل از متن کتابیِ جلسه — نقل مستقیم طولانی از عربی لازم نیست.