دروس سخنرانی

خلاصهٔ کوتاه

جلسهٔ هفتادویکم سلسلهٔ «لقاء الله»، شب جمعهٔ شعبان و میلاد امام زین‌العابدین علیه‌السلام، ادامهٔ انتهای معنای لقاء از کلمات مکنونهٔ ملا محسن فیض کاشانی است. جلسهٔ پیش نکاح و همسران بهشتی و ربطشان به ملکات نفس بود؛ امشب بدون ورود به نکاحات خمسه، نظام هستی را با سه مقام دهش و گیرش و پیدایش باز می‌کند: آباء سبعه می‌دهند، امّهات اربعه می‌گیرند، موالید ثلاثه زاده می‌شوند. علم و عمل هم مزدوج می‌شوند و حقیقت وجودی انسان مولود همان ازدواج است. حوری و همسر قیامتی صورت ملکات‌اند؛ جهنمی هم همسر دارد. فیض از غیب‌الغیوب می‌آید و رتبه را میان‌بر نمی‌زند؛ اخذ از اخفی است و اگر تلقی الهی نرسد القای شیطان جای آن را می‌گیرد. حکمت و عرفان یک حرف می‌زنند با دو واژگان: هیولانی تا محق، طبع تا اخفا. لبّ مطلب پس از مقدمه‌ای بلند: المعرفة بذر المشاهدة؛ معرفت از اخفا و محق می‌آید تا نماز معراج شود. آلودگی از پایین به بالا می‌رود و اگر به مراتب عالیه برسد ختم می‌خورد. دستورالعمل به‌روز شدن قرآن است: یهدی للتی هی أقوم.

فهرست مطالب

استعاذه، سلام بر امام زمان و افتتاح جلسه
ادامهٔ کلمات مکنونه؛ نکاح و ملکات نفس
سه مقام در نظام هستی: دهش، گیرش، پیدایش
معرفت نفس برای نوجوان و همهٔ سنین
آباء سبعه در مقام دهش؛ آسمان مرد و زمین زن
هفت فلک و چهار مادر؛ موالید ثلاثه
القاءات الهیه و القاءات شیطانی
نزول فیض از غیب‌الغیوب؛ هیچ رتبه‌ای میان‌بر نمی‌خورد
فهم از درون می‌آید؛ نوشتن کودک و اخفی
مرتبهٔ طبع؛ خط‌خطی کودک و زبان حیوانات
داستان سلیمان نبی و زبان گربه؛ ظرفیت
مراتب عقل در حکمت: هیولانی تا مستفاد
محو، طمس، محق؛ توحید افعالی و صفاتی و ذاتی
طیّ‌الارض و ظرفیت اولیا
مراتب وجود در عرفان: طبع، نفس، قلب، روح، سر، خفی، اخفا
معرفت بذر مشاهده است؛ لبّ مطلب لقاء الله
غسل مراتب وجود؛ رسالهٔ سید بحرالعلوم
آلودگی از پایین به بالا می‌آید؛ ختم بر قلب
نتیجه: آمادهٔ اخذ فیض باش؛ حواس را نگه دار
مرتبهٔ مادون کار مرتبهٔ مافوق؛ قرآن اقوم راه‌ها

نکات کلیدی

ادامهٔ کلمات مکنونه در انتهای معنای لقاء الله؛ جلسهٔ پیش همسران بهشتی و ملکات نفس بود، اجمال نه تفصیل نکاحات خمسه.
در عالم دائماً نکاح و امتزاج و تشکیل مزاج است؛ بسیاری از نابسامانی‌های سیر به کیفیت همین امتزاج برمی‌گردد.
سه مقام جاری است: دهش، گیرش، پیدایش. آباء سبعه در مقام دهش‌اند.
علم و عمل مزدوج می‌شوند و حقیقت وجودی انسان مولود همان ازدواج است.
معرفت نفس برای نوجوانان از نان واجب‌تر است؛ هیئت باید ملغمه‌ای بگوید که همهٔ سنین بهره ببرند.
مثنوی: آسمان مرد و زمین زن در خرد؛ قرآن: نساؤکم حرث لكم. این نسبت را تعالی بده تا همسران بهشتی.
حوری صور برخاسته از ملکات نفس است. عادت خوب یا بد، پس از موت همسر قیامتی می‌شود؛ جهنمی هم همسر دارد.
ملکات از اصرار بر علم و عمل — باور و کردار — زاده می‌شوند.
آباء سبعه: قمر، عطارد، ناهید، شمس، مریخ، مشتری، زحل؛ کل فی فلک یسبحون. امّهات اربعه: آب، خاک، هوا، حرارت.
امتزاج پدرها و مادرها موالید ثلاثه است: معدن/جماد، نبات، حیوان؛ انسان حیوان ناطق است در انزل تعریف.
نکاح میان این‌ها را ارواح عالم برقرار می‌کنند؛ حقایق کلّی و واسطهٔ فیض‌اند. خطبهٔ عقد را به قصد ایجاد می‌خوانند.
اگر از حق نگیری شیطان القا می‌کند. هم القای الهی هست هم شیطانی. مولود تلقی شیطانی خباثت زبان و دروغ و غیبت است.
نزول فیض از غیب‌الغیوب رتبه را رد نمی‌کند. اول به اشمخ وجود می‌خورد: دقیق‌تر اخفی، بعد خفی.
کتب معرفت نفس و حکمت و عرفان یک معنا را با الفاظ مختلف می‌گویند؛ گیج نشوید.
استاد فهم نمی‌دهد؛ صوت مادی می‌دهد. فهم از داده‌های درون و مکمن غیب شنونده می‌آید. کانال با خدا خفی است؛ اگر مسدود شود فیض قطع می‌شود و نابود می‌شویم.
نزول در وجود: اخفی، خفی، سر، روح، قلب، عقل، مثال/خیال، طبع.
نوشتن روی کاغذ انزل مرتبه است. خط‌خطی کودک هم از باطن نفس معنا دارد؛ مثل قارقار کلاغ که سلیمان می‌فهمد و ما نمی‌فهمیم.
داستان سلیمان: اصرار بر فهم زبان گربه، فروختن مرغ و گوسفند برای دفع بلا، سرانجام بلا به خود شخص خورد. ظرفیت شرط است.
امام صادق: پرنده در خانه، مخصوصاً کبوتر، برای دفع بلا؛ کفتربازی نه. چشم‌زخم با الله الصمد و ماشاءالله.
امیرالمؤمنین: پرستو و مورچه را نکشید؛ مرتبط با مرکز وحی‌اند.
حکمت: عقل هیولانی (قوهٔ محض، چوب نتراشیدهٔ یونانی)، بالملکه، بالفعل/فعّال، مستفاد (اولیا)، سپس محو و طمس و محق.
محو = توحید افعالی = لا حول ولا قوة إلا بالله (مرتبهٔ پنجم از هفت). طمس = توحید صفاتی = لا إله إلا الله (تمحیص). محق = توحید ذاتی = لا هو إلا هو.
اکرم اوراد نزد حسن‌زاده در نامهٔ سوم: صلوات و لا إله إلا الله. اسم اعظم: الحیّ القیوم. میان نماز شب و صبح طباطبایی فرمود لاهو إلا هو؛ مال هرکسی نیست.
طیّ‌الارض را اگر ظرفیت نباشد خرج می‌کنند؛ آیت‌الله بهجت پیش از رویش ریش رسید و در عمر یک بار به کار برد.
عرفان از پایین: طبع (حرکت و سکون)، نفس (ادراک جزئی؛ وهم و خیال و عقل مراتب نفس‌اند)، قلب (ادراک کلّی)، روح (ملکهٔ بسیط خلّاقه)، سر (فنا در عقل فعّال)، خفی (فنا در واحدیت)، اخفا (فنا در احدیت).
لبّ مطلب: المعرفة بذر المشاهدة. لقاء یعنی رسیدن از معرفت به شهود؛ شهود زلال‌تر لقاء بالاتر و اسمای نزدیک‌تر به الله. در دنیا یا هنگام موت.
راه شهود توحیدی همان اشهد ان لا إله إلا الله است تا نماز معراج شود. اخذ معرفت از اخفا (عرفان) / محق (حکمت).
رسالهٔ سید بحرالعلوم: هر مرتبه اگر آلوده شد غسل دارد؛ خیال و عقل و قلب و روح و سر مثل بدن.
آلودگی از پایین به بالا می‌رود مثل سیاهی انگشت پا. زبان ماده را آلوده می‌کند، خیال، ملکات، عقل مشوب به وهم، قلب، روح؛ اگر به عالیه برسد ختم الله علی قلوبهم و برگشت نیست.
چرا بعضی فیض می‌گیرند و بعضی نه: یک مرتبه آلوده فیض را قطع می‌کند. کودکان هنوز پاک‌اند؛ حواس ظاهر را نگه دارند.
بوی نامحرم را نگیر؛ شامّه که آلود شد حس مشترک و خیال آلوده می‌شود و خواب‌ها چرت و پرت می‌گردد.
یک شب غفلت جوانی هزار شب نمی‌شود؛ همان یک شب زمین می‌زند. بی‌علم سلوک زمین می‌خورد.
مرتبهٔ مادون می‌تواند کار مافوق کند: دست بر سر بیمار. انسان به‌روز می‌شود؛ دفترچهٔ راهنما قرآن است: إن هذا القرآن یهدی للتی هی أقوم.

اصطلاحات و منابع

اصطلاحات: لقاء الله؛ کلمات مکنونه؛ نکاحات خمسه؛ مزاج / امتزاج؛ دهش / گیرش / پیدایش؛ آباء سبعه؛ امّهات اربعه؛ عناصر اربعه؛ موالید ثلاثه (جماد، نبات، حیوان)؛ حیوان ناطق؛ ملکات نفس؛ همسران بهشتی / حوری؛ القاء / تلقی؛ القاءات الهیه / شیطانی؛ غیب‌الغیوب؛ اخفی / خفی / سر / روح / قلب / عقل / مثال / خیال / طبع؛ مکمن غیب؛ حس مشترک؛ عقل هیولانی / بالملکه / بالفعل / فعّال / مستفاد؛ محو / طمس / محق؛ توحید افعالی / صفاتی / ذاتی؛ تمحیص؛ الحیّ القیوم؛ لا هو إلا هو؛ طیّ‌الارض؛ واحدیت / احدیت؛ المعرفة بذر المشاهدة؛ شهود؛ غسل مراتب؛ جنب / جنوب.

منابع و ارجاعات: کلمات مکنونه ملا محسن فیض کاشانی؛ مثنوی مولوی دفتر سوم (آسمان مرد و زمین زن در خرد)؛ گلستان سعدی (تا مرد سخن نگفته باشد)؛ رسالهٔ سیر و سلوک منسوب به سید بحرالعلوم؛ نامهٔ سوم و تذکر اسم اعظم علامه حسن‌زاده آملی؛ علامه طباطبایی (ذکر میان نماز شب و صبح)؛ آیت‌الله بهجت (طیّ‌الارض)؛ روایت امام صادق دربارهٔ پرنده در خانه؛ نهی امیرالمؤمنین از کشتن پرستو و مورچه؛ مؤمنون ۹۷؛ فاتحه ۱، ۲، ۵؛ بقره ۷، ۲۲۳، ۲۵۵؛ انبیاء ۳۳؛ آل عمران ۱۴۱؛ اخلاص ۲؛ اسراء ۹.

خلاصه توسط مدل از متن کتابیِ جلسه — نقل مستقیم طولانی از عربی لازم نیست.