خلاصهٔ کوتاه
جلسهٔ شصت‌وپنجم سلسلهٔ «لقاء الله» حجت‌الاسلام بیات، شب جمعه ۳۰ شهریور ۱۴۰۲، ادامهٔ کلمات مکنونهٔ ملا محسن فیض کاشانی است. ثواب بحث به حضرت حجت هدیه می‌شود و استاد تعظیم شهادت امام عسکری علیه‌السلام را — که یکشنبه است و شنبه شب اینجا جلسه دارند — سفارش می‌کند. فیض ذیل «من کان یرجو لقاء الله فإن أجل الله لآت» می‌گوید قیامت مستلزم لقاء اوست؛ اجل با لامِ تأکید آمدنی است. رسیدن اجل قیامت کبری است و لقاءالله با موت اختیاری و مشاهدهٔ حقایق — موضوع بیش از شصت جلسه — قیامت صغری است که همین‌جا برای عارف قیام می‌کند. این حقیقت «بالفناء عن النفس والبقاء بالحق» است نه برعکس؛ فنا نابودی و خودکشی در حلقه‌های انحرافی نیست. دائم‌صوم کراهت دارد چون مرکب نفس باید توان بندگی داشته باشد؛ آیت‌الله مشکینی به طلاب سفارش خوب خوردن و خوابیدن و ورزش می‌کرد. فیض سپس آیهٔ «فلا تعلم نفس ما أخفی لهم من قرة أعین» را تفسیر انسی می‌کند: ذخیرهٔ پنهان، معارف حقیقیه و حقایق الهیه است که قرة عین البصیرة و نور سویداء القلب‌اند. فیلسوف متألّه هم عقل نظری دارد هم عقل عملی؛ کشفِ ابن‌سینا به‌تنهایی جلوداری نمی‌آورد. نوشتن جوانان و مباحثهٔ خانگی حجت قیامت است. علما وسیله‌اند و پس از مرگ دستشان بازتر است. انسان یکپارچه نور نشانه‌اش بهجت و سفر است؛ امام صادق دیگران را در سفر و مال و غیبت محک می‌زند.
فهرست مطالب
- استعاذه، بسم‌الله و افتتاح جلسه
- هدیه به حضرت حجت و تعظیم شهادت امام عسکری علیه‌السلام
- ادامهٔ لقاءالله در کلمات مکنونهٔ فیض
- من کان یرجو لقاء الله؛ اجل خدا آمدنی است
- قیامت کبری و قیامت صغری؛ موت اختیاری
- بالفناء عن النفس والبقاء بالحق
- فنا نابودی نیست؛ هشدار از حلقه‌های انحرافی
- مرکب نفس؛ خوب بخورید، خوب بخوابید
- توصیهٔ آیت‌الله مشکینی به طلاب
- فلا تعلم نفس ما أخفی لهم من قرة أعین
- حدیث حور و ظرفیت این عالم
- علامه طباطبایی و حوری بهشتی
- تفسیر انسی، نه آفاقی
- معارف حقیقیه و حقایق الهیه؛ فیلسوف متأله
- عقل نظری و عقل عملی؛ سخن ابن‌سینا
- عارفِ بی‌علم نمی‌تواند جلودار باشد
- نوشتن جوانان؛ حجت قیامت و سفرهٔ کوثر
- بی‌نامی کانال؛ تشنهٔ دور و نمک‌نشناسِ نزدیک
- وسیله؛ آیت‌الله بهاءالدینی و دستِ گشوده پس از مرگ
- افتادن در دام کانال؛ جمع شدن سفرهٔ کتاب الموت
- غرق در معارف؛ وما رأیت إلا جمیلا
- قرة عین البصیرة و نور سویداء القلب
- نور ولایت در قیامت و پیشانی مؤمن
- نشانه‌های انسانِ یکپارچه نور؛ پنج جا دیگران را محک بزن
- ختم جلسه و صلوات
نکات کلیدی
- ثواب جلسه به پیشگاه حضرت حجت هدیه شد؛ شهادت پدر آقا (امام عسکری علیه‌السلام) یکشنبه است و باید تعظیم شود.
- فیض از عنکبوت/۵ می‌گوید قیامت مستلزم لقاء اوست؛ «لآت» با لامِ تأکید یعنی اجل حتماً می‌آید و مهلت تمام می‌شود.
- رسیدن اجل قیامت کبری است؛ لقاءالله با موت اختیاری و مشاهده و انکشاف حقایق عالم قیامت صغری است که همین‌جا برای عارف قیام می‌کند.
- اگر کسی همین‌جا خدا را ملاقات کند قیامتش به پاست؛ اگر قیامتش به پا شود قطعاً ملاقات کرده است.
- «وذلک بالفناء عن النفس والبقاء بالحق»: عن النفس و بالحق؛ بالنفس عن الحق نه. حروف جر را باید دید.
- فنا نابودی خود نیست. حلقه‌های انحرافی به اسم فنا فی الله و لقاءالله به خودکشی می‌کشانند؛ استاد از سفر نجف و کانال یک آدم بی‌سواد با حدود هشتصد خانواده سخن گفت.
- دائم‌صوم کراهت دارد؛ بعضی روزها روزه حرام است. مرکب نفس باید بنزین داشته باشد تا روح را بکشد. به نوجوانان: خوب بخورید و خوب بخوابید تا خوب بندگی کنید.
- آیت‌الله مشکینی در درس اخلاق: خوب بخورید، بخوابید، استراحت و ورزش کنید تا خوب درس بخوانید. خودش برای نیم ساعت صحبت بیست قرص می‌خورد؛ دورانشان قحطی بود نه روش سلوک.
- سجده/۱۷ هیچ جنسِ نعمت بهشتی (سیب و حور و قصر و نهر) نمی‌گوید؛ نکره در سیاق نفی یعنی هیچ نفسی نمی‌داند چه ذخیره شده از قرة أعین.
- حدیث امام صادق در کافی: اگر حوری — همسر بهشتی، اعم از زن و مرد — در این طبیعت لبخند بزند همه از شوق می‌میرند؛ ذره‌ای از عطرش همه را بیهوش می‌کند. اینجا ظرفیت نیست.
- علامه طباطبایی در نماز حوری به او تزویج شد و خطبه خواندند؛ توجه نکرد و تا آخر عمر دلش برای تلاش آن‌ها سوخت. افسانه نیست؛ معاصر انقلاب ما بود.
- شعر «گر میسر نیست مرا کام او / عشق‌بازی می‌کنم با نام او» مال کسانی است که دو سه سال پای سفرهٔ معارف نشسته‌اند.
- به قول حسن‌زاده این تفسیر انسی است نه آفاقی: آیه همین الان در ثغر وجود شما نازل شده، نه بحث شأن نزول.
- ذخیرهٔ پنهان از نظر فیض: معارف حقیقیه و حقایق الهیه که قرة عین البصیرة و نور سویداء القلب‌اند؛ برای شیعیان مرتضی علی و محبان اهل‌بیت.
- فیلسوف متألّه فقط برهانی نیست؛ تواصوا بالحق به‌تنهایی کافی نیست، تواصوا بالصبر و عقل عملی هم می‌خواهد. الله را وقتی می‌بینی که چشیده باشی؛ وقتی عقل نظری بدل به عقل عملی شود.
- ابن‌سینا (به گمان استاد در نفس شفا): راه حقایق فقط علوم کتبی نیست؛ سیر و سلوک عملی و کشف هم هست. تجلیات مثالیه با وساطت نزول ملک در مکمن غیب سبک‌تر است؛ تجلیات ذاتیه سنگین است و همان فهمِ تو ظهور حق است.
- همه با مثال یا بی‌مثال این لرزه را چشیده‌اند؛ اما بی‌عقلِ نظری نمی‌دانند و نمی‌توانند دیگران را راهبری کنند. عارفِ غیرعالم نمی‌تواند پرچم بردارد.
- بعضی بزرگان اهل معرفت آدم‌های خوبی بودند اما الگو و ملاک نبودند چون عقل نظری را طی نکردند. ورزش فکری ارزش معارف حقیقیه است.
- نوشتن نوجوانان و مباحثهٔ خانگیِ این اصوات حجت قیامت بر جلسه است. لب حوض آمدن کافی نیست؛ ساقی کوثر امیر است به معنای روزی‌رسان.
- کانال بی‌نام و بی‌عکس است. تشنهٔ دور از مشهد با شمارهٔ ناشناس تماس گرفت؛ علامه را در خواب دید و به اشراق راهبری می‌شود. نزدیکِ نمک‌نشناس از صد درصد یک درصد را به درد نخورد خواند.
- آیت‌الله بهاءالدینی: پس از مرگ سر قبر بیایید؛ در حیات دستم بسته بود، وقتی بمیرم باز می‌شود. علما وسیله‌اند (مائده/۳۵). نماز و روزه و خمس را از امام زمان ندیده‌ایم؛ از علما گرفته‌ایم و آن‌ها زنده‌اند.
- شرح کتاب الموت را استاد جمع کرد چون بارگذاری را بستند و آزار دادند. شهید حججی واسطه شده. غرق در درس علامه شو تا خیابان و نامحرم را نبینی؛ «وما رأیت إلا جمیلا» سیرهٔ زینب است.
- بصیرت نظر عمیق است نه بصر. نور سویداء القلب یعنی سرزمین قلب یکپارچه نور شود نه فقط چراغ‌قوه‌ای جلوِ راه. حدیث: قیامت جز محبان اهل‌بیت تاریک است؛ از پیشانی مؤمن نور مولا می‌تابد.
- نشانهٔ انسان نور: نگاهش نور دارد؛ همنشینی‌اش انبساط و بهجت است؛ سفرش محک است. امام صادق: در سفر، در مشکل مالی، و وقتی پیش تو غیبت کنند دیگران را بیازمای. سکوت در غیبت رفاقت نیست؛ رفاقت با دشمنِ دوست قبول نیست.
اصطلاحات و منابع
اصطلاحات: لقاءالله؛ اجل الله؛ لام تأکید در «لآت»؛ قیامت کبری / قیامت صغری؛ موت اختیاری؛ مشاهده و انکشاف حقایق؛ فنا عن النفس / بقاء بالحق؛ فنا فی الله؛ دائم‌صوم؛ مرکب نفس؛ قرة أعین؛ حور (همسر بهشتی)؛ تفسیر انسی / تفسیر آفاقی / تفسیر انفسی؛ ثغر وجود؛ معارف حقیقیه؛ حقایق الهیه؛ فیلسوف متألّه؛ عقل نظری / عقل عملی؛ تواصوا بالحق / تواصوا بالصبر؛ کشف؛ تمثلات؛ تجلیات ذاتیه / مثالیه؛ مکمن غیب؛ ظهور حق؛ وسیله؛ اشراق؛ سویداء القلب؛ بصیرت / بصر / نظر؛ نور ولایت.
آثار و منابع: کلمات مکنونه ملا محسن فیض کاشانی؛ کافی کلینی؛ شفای ابن‌سینا (نفس، به گمان استاد)؛ المیزان و سیرهٔ علامه طباطبایی؛ علامه حسن‌زاده آملی (تفسیر انسی)؛ آیت‌الله مشکینی (درس اخلاق)؛ آیت‌الله بهاءالدینی؛ شرح کتاب الموت (جلسهٔ جدا که استاد سفره‌اش را جمع کرد).
آیات یادشده: فاتحه/۱؛ فاتحه/۵؛ فاتحه/۲؛ عنکبوت/۵؛ سجده/۱۷؛ عصر/۳؛ مائده/۳۵.
روایات، ادعیه و اقوال یادشده: استعاذه از همزات شیاطین و شر نفس و خلق؛ لا حول ولا قوة إلا بالله؛ السلام علیک یا داعی الله؛ صلوات و تعجیل فرج؛ حدیث امام صادق دربارهٔ لبخند و عطر حور؛ سخن زینب «وما رأیت إلا جمیلا»؛ فانظر الینا نظرة الرحیم؛ حدیث نور پیشانی مؤمن و محبان اهل‌بیت در قیامت؛ حدیث امام صادق در محک زدن در سفر و مال و غیبت.
خلاصه توسط مدل از متن کتابیِ جلسه — نقل مستقیم طولانی از عربی لازم نیست.