دروس سخنرانی

خلاصهٔ کوتاه

جلسهٔ شصت‌ویکم سلسلهٔ «لقاء الله» حجت‌الاسلام بیات، شب جمعهٔ ۴ خرداد ۱۴۰۲، ایام ولادت حضرت معصومه علیهاالسلام، بخش دوم سخنرانی است. از فرمایش ملا محسن فیض در کلمات مکنونه از سر می‌گیرند: لقاء محیط جز با محاط محال است؛ چون حق صمد است و همه‌جا را پر کرده و اشیا ذوظهور اویند. جدا دانستن خلق از حق — خدایی که از دور مدیریت می‌کند — عین شرک است. سپس جملهٔ فصوص ابن‌عربی با شرح قیصری را تمام می‌کنند: فهو الظاهر فی کل مفهوم، وهو الباطن عن کل فهم، الا عن فهم من قال إن العالم صورته وهویته. فهم تو هم ظهور حق است؛ اگر ظرف نسازد همان ظهور به اسم مضل گمراهت می‌کند. انبیا و اهل‌بیت به قدر عقول سخن می‌گویند؛ داستان سلمان و ابوذر شاهد سعۀ وجودی است. منبر شب جمعه بعد از کمیل برای تطهیر قواست و آنچه گفته می‌شود بازی با کلمات است نه افشای اسرار. ذات غیب‌الغیوب موضوع قرآن و روایت نیست؛ سخن از ظهور است. عرش مافوق صادر اول است و در تو قلب المؤمن عرش الرحمن است؛ تجلّی فهم از عرش وجودت آغاز می‌شود. تفسیر انفسی این صحف در برابر تفسیر آفاقی المیزان و برهان و صافی وعدهٔ جلسهٔ بعد است. ابویزید سی سال جز با خدا سخن نمی‌گوید چون همه صورت حق‌اند؛ صورت دریا تویی نه این‌که دریا تویی. اگر با طهارت و سحر جا بیفتد بهشت و جهنم یکی می‌شود و غیبت امام زمان معنا ندارد.

فهرست مطالب

استعاذه، بسم‌الله و سلام بر داعی الله
آیهٔ فصلت؛ لقاء محیط جز با محاط محال است
توحید صمدی؛ جدانپنداشتن خلق از حق
فهو الظاهر فی کل مفهوم
ظهور حق در فهم؛ و اسم مُضِل اگر ظرف نسازد
سخن به قدر عقول؛ سلمان و ابوذر
تطهیر قوا پس از کمیل؛ بازی با کلمات نه افشای اسرار
وهو الباطن عن کل فهم
رتبهٔ عرش؛ مافوق صادر اول
تفسیر انفسی و تفسیر آفاقی؛ وعدهٔ کار روی فرق
الا عن فهم من قال إن العالم صورته وهویته
ابویزید؛ سی سال سخن جز با خدا
شعر صحرا و دریا؛ صورت حق نه این‌همانی خام
خاتمه

نکات کلیدی

لقاء محیط بدون محاط محال است؛ شأن محیط این است که هرجا روی بگردانی وجه الله آنجاست.
حق صمد است و همه‌جا را پر کرده؛ اشیا ذوظهور اویند و وجود به عدم بدل نمی‌شود.
جدا کردن خلق از حق و مدیریت از دور عین شرک است.
هوِ قل هو الله احد همان ظاهر در هر مفهوم است؛ هو الاول والآخر والظاهر والباطن.
هر شنیدن و دیدن و لمس، با حواس ظاهر سپس باطن، به مفهوم می‌رسد؛ همان مفهوم ظهور حق است.
خود تو ظهور حقی؛ هر شیء ظهور حق است؛ فهم درون تو نیز ظهور حق است.
اگر ظرف وجودی با آن مقدس هم‌خوان نباشد حق باز ظهور می‌کند اما به اسم مضل؛ اشتباه می‌فهمی.
انبیا و اهل‌بیت مأمورند با مردم به قدر عقول سخن بگویند؛ حرف حق را که طرف گمراه می‌شود نباید گفت.
ابوذر آتش از پای سلمان دید؛ پیامبر فرمود توجه نکن و گوش سلمان را پیچید: اگر ابوذر می‌دانست آنچه سلمان می‌دانست کافر می‌شد. سعهٔ وجودی تعیین‌کننده است.
منبر شب جمعه بعد از دعای کمیل است تا تطهیر قوا رخ دهد؛ با قوای آلوده به آتش دنیا نمی‌شود حقایق گفت.
انگ افشای اسرار بی‌جاست؛ هنوز چیزی گفته نشده؛ بازی با کلمات است تا اندکی مزمزه شود.
همان هو باطن از هر فهم است؛ هیچ فهمی ذات غیب‌الغیوب را درنمی‌یابد.
قرآن و روایات از ذات غنی عن العالمین حرف نمی‌زنند؛ سخن از ظهور حق و مراتب از صادر اول به بعد است.
اگر قرار نبود بالا را نگاه کنیم خدا از عرش نمی‌گفت. عرش مافوق صادر اول است نه مادون آن.
هرچه بیرون هست در تو هم هست: برزخ و عرش در وجود توست. قلب المؤمن عرش الرحمن.
«یحذرکم الله نفسه» آلارم خطر است در برابر «اللهم عرفنی نفسک»؛ تا صادر اول بالا بیا نه به ذات غیب‌الغیوب.
آنچه وقت مرگ می‌ماند قلب/روح است؛ مدیر بدن و عرش وجودی تو؛ حتی از عقل مافوق است.
از عرش وجود به ربّ جزئی و از آنجا به ربّ مطلق و دریای وجود وصلی؛ بدون این کانال عدم بودی. تجلّی فهم از همین عرش آغاز می‌شود.
صحف نوریّه تفسیر انفسی قرآن‌اند؛ المیزان و برهان و صافی و مجمع‌البیان تفسیر آفاقی. فرق به وقت خود. اگر درست بیایی صاحب قلم و تفسیر می‌شوی.
استثناء بطون: فهم کسی که گوید عالم صورت و هویت اوست. صورت هر شیء حق است؛ استقلال وجودی در کار نیست. هویت را بعد از براهین عقلی باز می‌کنند.
قیصری: چنین کسی حق را در جمیع مظاهر می‌بیند. ابویزید: سی سال جز با خدا سخن نمی‌گویم و مردم گمان می‌کنند با آن‌ها سخن می‌گویم.
این فهم به حسب تجلّی است نه حقیقت؛ ذات سرمداً ادراک نمی‌شود و مظاهر به تفصیل نامتناهی‌اند گرچه به امّهات متناهی‌اند.
چون صورت حق‌اند، سخن با شما سخن با خداست؛ همهٔ ماسوا خداست.
«دریا تویی» غلط است؛ تو را در صورت دریا می‌بینم. غیر وجود ندارد.
اگر با طهارت نفس و التجاء و سحر جا بیفتد کار تمام است: بهشت و جهنم یکی؛ غیبت امام زمان بی‌معنا.

اصطلاحات و منابع

اصطلاحات: لقاء الله؛ محیط و محاط؛ توحید صمدی؛ ذوظهور؛ شرکِ جدایی خالق از خلق؛ هو؛ ظاهر و باطن؛ مفهوم و فاهم؛ استیعاب مفهوم از حس ظاهر و باطن؛ اسم مُضِل؛ سعهٔ وجودی / ظرف وجودی؛ تطهیر قوا؛ صادر اول / عقل اول / عقل کل / نفس کل؛ عرش؛ برزخ وجودی؛ قلب به‌عنوان عرش الرحمن؛ ربّ جزئی و ربّ مطلق؛ دریای وجود و کانال/جدول؛ تفسیر انفسی و تفسیر آفاقی؛ صورت و هویت عالم؛ مظهر؛ امّهات و تفصیل نامتناهی؛ طهارت نفس؛ التجاء؛ سحر.

آثار و منابع: کلمات مکنونهٔ ملا محسن فیض کاشانی (لقاء محیط با محاط)؛ فصوص الحکم ابن‌عربی، فص نوحی («فهو الظاهر فی کل مفهوم…»)؛ شرح قیصری بر فصوص و شرح علامه بر قیصری؛ نقل ابویزید بسطامی (سی سال سخن جز با خدا)؛ حدیث «نحن معاشر الأنبیاء أُمرنا أن نکلّم الناس علی قدر عقولهم»؛ داستان سلمان و ابوذر و روایت «اگر ابوذر می‌دانست آنچه سلمان می‌دانست کافر می‌شد»؛ «قلب المؤمن عرش الرحمن»؛ دعای «اللهم عرّفنی نفسک»؛ تفسیر المیزان، برهان، صافی، مجمع‌البیان به‌عنوان نمونهٔ تفسیر آفاقی؛ شعر «به صحرا بنگرم صحرا تو بینم».

آیات و اذکار یادشده: فاتحه/۱؛ فاتحه/۵؛ فصلت/۵۴؛ بقره/۱۱۵؛ اخلاص/۱؛ حدید/۳؛ آل‌عمران/۲۸؛ آل‌عمران/۹۷؛ استعاذه از همزات شیاطین؛ لا حول و لا قوة؛ سلام بر داعی الله؛ الحمد لله رب العالمین؛ صلوات.

خلاصه توسط مدل از متن کتابیِ جلسه — نقل مستقیم طولانی از عربی لازم نیست.