دروس سخنرانی

خلاصهٔ کوتاه

جلسهٔ پنجاه‌وهفتم سلسلهٔ «لقاء الله» حجت‌الاسلام بیات، سخنرانی شب جمعهٔ دوم رجب (۱۳ بهمن ۱۴۰۱ / بخش ششم)، ادامهٔ کلمهٔ مکنونهٔ ملا محسن فیض کاشانی در معنای لقاء الله است. لقاء نزد اهل معرفت شناخت جمع و تفصیل حق است: دیدن حق در خلق و خلق در حق، وحدت در کثرت و کثرت در وحدت، بی‌آن‌که عارف با یکی از دیگری محجوب شود — نه محو حق تا انکار کثرت، نه محو خلق تا توحید عددی. جرقهٔ سلوک عنایت فیّاض در رؤیای صادقه است. پیامبر فرمود موجودات از باء بسم الله ظهور کرده‌اند؛ سید حیدر آملی باء را صدر موجود اول، عقل اول، حقیقت‌الحقائق و روح اعظم می‌داند، الف را ذات احدیت و باء را وحدیت اسمائیهٔ امکانیه. نوزده حرف بسم الله و بیست‌وهشت دستهٔ پیشین قابل جمع‌اند. پرانتز جلسه حریم سؤال است: پرسش باید در وجود بپزد؛ پاسخ با سکوت و تنزّل ملک در مکمن غیب نفس است نه صوت مادّی. استخاره با ذکر یا زهرا و هم‌سنخی روح با صدیقه؛ علوم برای امیرالمؤمنین بدیهی است اما ما باید مستتر شویم. حدیث نقطهٔ تحت الباء و امام مبین؛ اسماء همه کبیره‌اند (دعای سحر) و سه لایه‌اند: لفظ، عین، هویت غیبیه. اسم اعظم به اختلاف اطوار گفته‌اند صادر اول یا یقین وجودی مضطر؛ بایزید اسم اصغر را مطالبه کرد. وعدهٔ بعد: قرآن و فرقان در کلمهٔ مکنونه، و مکاشفهٔ علامه. خاتمه توصیه به فیض حضور و آمدن اول وقت است نه ته دیگ و ملای صوتی.

فهرست مطالب

استعاذه و آغاز جلسه
ادامهٔ کلمهٔ مکنونه؛ معنای لقاء الله نزد فیض کاشانی
دو لغزش محو؛ توحید مشکل‌دار و توحید عددی
جرقهٔ سلوک؛ عنایت در رؤیای صادقه
ظهور کثرات از وحدت؛ باء بسم الله
سرّ باء نزد سید حیدر آملی؛ عقل اول و روح اعظم
الف احدیت و باء وحدیت اسمائیه
نوزده حرف و بیست‌وهشت دسته؛ قابل جمع‌اند
حریم سؤال؛ پخته شدن پرسش در وجود
تأمل در پاسخ؛ سکوت آغاز عبادت
تنزل ملک در مکمن غیب؛ صوت مادّی کار ملکوت نیست
استخاره و ذکر یا زهرا؛ روح هم‌سنخ صدیقه
بداهت علوم نزد امیرالمؤمنین؛ انگشتان دست
هر سائل پاسخی؛ فقر ذاتی
حدیث نقطهٔ تحت الباء؛ امام مبین
مراتب اسماء؛ رسالهٔ درودآبادی و شرح حاجی سبزواری
همهٔ اسماء کبیره‌اند؛ دعای سحر امام باقر
اسماء لفظیه و عینیه؛ اسمِ اسم
سه مرتبه؛ هویت غیبیه و هو پیش از الله
اختلاف نظر در اسم اعظم؛ صادر اول و یقین وجودی
داستان حوض؛ اسم اعظم وجودی در اضطرار
بایزید بسطامی؛ اسم اصغر کدام است
وعدهٔ قرآن و فرقان در کلمهٔ مکنونه
حضور در هیئت؛ اول وقت نه ته دیگ
فیض حضور؛ ملای صوتی شدن

نکات کلیدی

لقاء الله نزد فیض شناخت جمع و تفصیل است: حق در خلق، خلق در حق، وحدت در کثرت و کثرت در وحدت؛ عارف نباید با یکی از دیگری پوشیده شود.
دو لغزش: محو حق تا انکار کثرات (توحید مشکل‌دار) و محو خلق تا توحید عددی که حق و خلق را دو وجود جدا می‌بیند.
جرقهٔ سلوک عنایت فیّاض مطلق در رؤیای صادقه و مبشّره است؛ بیداری باید خود را به آن خواب برساند. دستور خواب‌های خوب در مفاتیح شیخ عباس آمده است.
پیامبر فرمود موجودات از باء بسم الله الرحمن الرحیم ظهور کرده‌اند؛ همهٔ موجودات جمعاً در آن باءاند.
سید حیدر آملی: باء از حیث وجود در صدر موجود اول است و از آن به عقل اول و حقیقت‌الحقائق و روح اعظم تعبیر کرده‌اند. الف حضرت ذات احدیت واجب است و باء حضرت وحدیت اسمائیهٔ امکانیه.
هر حرف بسم الله در صدر موجودی از علوی و سفلی است (نوزده حرف). این با تقسیم بیست‌وهشت‌دسته‌ای پیشین و با صادر اول به‌عنوان اسم اعظم (اسفار؛ و به فرمایش ابن‌عربی امیرالمؤمنین هم به آن مقام رسید) قابل جمع است؛ سؤال را باید گذاشت بپزد.
علامه بر حریم سؤال تأکید داشت: زود نپرس؛ بعضی پرسش‌ها از وهم و شیطان است. سؤالی که یادت برود به کارت نمی‌خورده. بگذار سال‌ها در وجودت بماند و حیرانت کند.
بزرگان در پاسخ تأمل می‌کردند چون اول عبادت سکوت است. آن‌که می‌فهماند حق است به واسطهٔ ملائکه در صقع نفس ناطقه؛ صوت مادّی کار ملکوت نیست.
سیر فکری با سکوت و مراقبه به حظّ می‌رسد: از کانال ربّ وجودی و اسم سلطان وجود با دریای لایتناهی حق ارتباط می‌گیرد.
پیش از استخاره به قرآن بهترین ذکر یا زهراست؛ روح در حد نهایی هم‌سنخ صدیقهٔ طاهره است که فوق اعلی‌علیین توجه می‌کند.
علوم برای امیرالمؤمنین بدیهی است (قصهٔ انگشتان دست با خلیفه)؛ ما باید از کانال ربّ وجودی پل بزنیم و مستتر شویم. هر سائل پاسخی دارد؛ باید در مقام «ربّ إنی لما أنزلت إلیّ من خیر فقیر» باشد تا اقناع آید نه لجاجت.
حدیث: همه چیز در قرآن، قرآن در فاتحه، فاتحه در بسمله، بسمله در باء، باء در نقطه؛ «أنا النقطة تحت الباء». کل شیء در امام مبین احصا شده و پیامبر در مسجد به علی اشاره کرد.
اسماء مراتب دارند؛ رسالهٔ شرح اسماء حسنی درودآبادی (شاگرد حسینقلی همدانی) را علامه «ناقلانیه» خواند: جمع‌وجور و غوغا. شرح اسماء حاجی سبزواری هم در افق است.
گفتن «این اسم اصغر است آن اکبر» اشتباه است. دعای سحر امام باقر: از اسمائت به اکبرها می‌خواهم و همهٔ اسماء کبیره‌اند؛ هر کدام لایتناهی‌اند نه کانال محدود.
اسماء لفظیه بدن حقیقت اسم‌اند و اسمِ اسم؛ اسماء عینیه ظهور و تجلّی حق‌اند. لایهٔ سوم ذات غیب‌الغیوب و هویت غیبیه است که در «قل هو الله احد» پیش از الله آمده: اسم، اسمِ اسم (کثرت)، اسمِ اسمِ اسم (لفظ).
اختلاف عرفا در اسم اعظم از اطوار وجودی حق است: ملاصدرا صادر اول؛ بعضی فقط پیامبر؛ بعضی یقین وجودی. داستان حوض امام صادق: وقتی از همهٔ اسباب منقطع شد و یا الله گفت همان اسم اعظم وجودی اوست. «اول خدا دوم شما» شرک عددی است؛ همه چیز خداست و تو ظهور حقی.
بایزید بسطامی: اسم اصغر را نشان دهید تا اسم اعظم را نشان دهم.
ادامه: مکاشفهٔ علامه در حقیقت توحید؛ و ارتباط قرآن و فرقان در کلمهٔ مکنونه برای سالک لا إله إلا الله.
هیئت را برنامهٔ زندگی کنید و اول وقت بیایید. ته دیگ قیامت ظهور باطن همین وضعیت است. اضافه‌کاری دنیا هست، ته دیگ معنویت نه. فیض حضور با نفس مجلس است؛ صوت و پخش زنده و ملای صوتی و تخمه پای مناجات جایگزین حضور نمی‌شود. پیش از ساعت رسمی با قرآن و استغاثهٔ زهرا حاضر شوید تا نیم ساعت یخ و کدورت آب نشود.

اصطلاحات و منابع

اصطلاحات: لقاء الله؛ جمع و تفصیل؛ وحدت در کثرت و کثرت در وحدت؛ توحید عددی؛ فیّاض مطلق؛ رؤیای صادقه و مبشّره؛ ظهور کثرات از وحدت؛ باء بسم الله؛ عقل اول؛ حقیقت‌الحقائق؛ روح اعظم؛ احدیت و وحدیت اسمائیهٔ امکانیه؛ صادر اول؛ قوس صعود؛ برزخ بین حق و خلق؛ حریم سؤال؛ اول العبادة الصمت؛ صقع نفس ناطقه؛ مکمن غیب؛ فکر و حظّ؛ ربّ وجودی؛ اسم سلطان وجود؛ استخاره؛ هم‌سنخی روح با صدیقه؛ فقر ذاتی؛ نقطهٔ تحت الباء؛ امام مبین؛ مراتب اسماء؛ اسم اعظم و اسم اصغر؛ اسماء لفظیه و عینیه؛ اسمِ اسم و اسمِ اسمِ اسم؛ غیب‌الغیوب؛ هویت ذاتیهٔ غیبیه؛ اطوار وجودی حق؛ اضطرار؛ فیض حضور.

آثار و منابع: کلمات مکنونه ملا محسن فیض کاشانی (شاگرد ملاصدرا)؛ جامع الاسرار سید حیدر آملی؛ توحید شیخ صدوق باب ۳۲ (شأن نزول حروف، روایت امام رضا)؛ اسفار ملاصدرا (صادر اول = اسم اعظم)؛ شیخ اکبر ابن‌عربی؛ مفاتیح الجنان شیخ عباس قمی (دستور رؤیا)؛ رسالهٔ شرح اسماء حسنی مرحوم درودآبادی (شاگرد ملا حسینقلی همدانی؛ تعبیر علامه: ناقلانیه)؛ شرح اسماء حاجی سبزواری؛ شرح دعای سحر امام خمینی؛ علامه حسن‌زاده آملی (حریم سؤال؛ مکاشفهٔ توحید از استاد).

آیات یادشده: مؤمنون/۹۷؛ فاتحه/۱ و ۵؛ انعام/۱۰۰؛ قدر/۴؛ قصص/۲۴؛ یس/۱۲؛ اعراف/۱۵۶ و ۱۸۰؛ مدثر/۳۱؛ اخلاص/۱؛ نمل/۶۲.

روایات و اذکار: «ظهرت الموجودات من باء بسم الله الرحمن الرحیم»؛ سرّ باء نزد سید حیدر؛ «أول العبادة الصمت»؛ دعای استخاره به فرج ولیّ؛ «أنا النقطة التي تحت الباء» و سلسلهٔ قرآن–فاتحه–بسمله–باء–نقطه (منسوب در جلسه به امام رضا)؛ اشارهٔ پیامبر به علی به‌عنوان امام مبین؛ قصهٔ انگشتان دست امیرالمؤمنین با خلیفه؛ دعای سحر امام باقر «اللهم إنی أسألک من أسمائک بأکبرها وکل أسمائک کبیرة»؛ داستان حوض امام صادق و اسم اعظم وجودی؛ سخن بایزید بسطامی دربارهٔ اسم اصغر؛ صلوات و تعجیل فرج.

خلاصه توسط مدل از متن کتابیِ جلسه — نقل مستقیم طولانی از عربی لازم نیست.