دروس سخنرانی

خلاصهٔ کوتاه

جلسهٔ پنجاه‌وپنجم سلسلهٔ «لقاء الله»، شب جمعه ۲۹ دی ۱۴۰۱، بخش سوم سخنرانی حجت‌الاسلام بیات است. بحث از کلمهٔ لقاء الله ملا محسن فیض ادامه می‌یابد، اما پیش از متن، استاد به اشکال شرعی شهادت تبرّکی به عصمت حضرت زهرا در اذان و اقامه پاسخ می‌دهد: از دو دفتر رهبر استفتاء کرد و فتوایی در حرمت آن نیافت؛ بااین‌حال حرف خود را حجّت نمی‌داند و مقلّد را به مرجع خویش ارجاع می‌دهد. سپس از حمله به حکمت و عرفان و حرمت علامه حسن‌زاده نزد رهبری (تعبیر ذو فنون) سخن می‌گوید و علّت سنگینی کتب اهل معرفت را دو چیز می‌داند: دور ماندن نامحرم، و نگنجیدن حقایق در لفظ. بسم‌الله را نمی‌توان «به نام خداوند بخشندهٔ مهربان» دانست؛ الله اسم جامع است و رحمان و رحیم دو بال‌اند: رحمت عام و رحمت خاص. توحید صمدی یعنی یک حقیقت و همه ظهور او؛ نه «من و تو و سومی خدا». مسئلهٔ امشب شر است: دزدی هم به حول الهی ممکن می‌شود، اما شر نسبی است و اوج تقوا آن است که در سیّئه خود را سپر حق کنی و در حسنه حق را سپر خود. خواست خدا اذن اختیار است؛ ارادهٔ او همیشه خیر است و مظهرش امام عصر. طاعون و آتش جهنم برای یکی عذاب و برای دیگری رحمت است؛ باطل وجود ندارد و اگر شر دیدی پای تو در میان است.

فهرست مطالب

استعاذه، بسم‌الله و افتتاح جلسه
ادامهٔ بحث لقاء الله از کلمات فیض
اشکال شهادت به عصمت زهرا در اذان و اقامه
استفتاء از دفتر رهبر؛ تقلید و توقیع
حمله به حکمت و عرفان؛ ذو فنون بودن علامه
چرا کلمات اهل معرفت سنگین است
الله اسم جامع است؛ اسمِ اسمِ اسم
رحمت رحمانیه و رحمت رحیمیه
نمره به باطن است؛ اسلام در اندیشه‌ها
سوز دل بزرگان؛ آثار شیخ اکبر و ملاصدرا
نقل ممد الهمم؛ حدّ پیامبر برای فصوص
مسئلهٔ شر در توحید صمدی
شرّ نسبی است؛ اره و باران و اسم مُذِل
اوج تقوا: وقایهٔ حق و وقایهٔ خود
خواست و اراده؛ نیّت و آرزو
مشیّت و ارادهٔ الهی؛ امام عصر مظهر اراده
طاعون و خدمهٔ جهنم؛ شر در عالم نیست
جمع‌بندی و دعا

نکات کلیدی

ادامهٔ متن فیض («کلمه‌ای در اشاره به معنای لقاء الله») امشب با گرهٔ شر و توحید صمدی گره می‌خورد؛ حاشیه عین متن است.
شهادت تبرّکی به ولایت علی و عصمت زهرا جزء اذان و اقامه و نماز نیست و به قصد ورود گفته نمی‌شود؛ به قصد تبرّک گفته می‌شود.
استاد از دو دفتر رهبری استفتاء کرد: آقا در این مورد فتوا به حرمت نداده‌اند. اگر می‌دادند، نمی‌گفت؛ ولو علامه حسن‌زاده گفته باشد. مقلّد باید خودش از مرجع بپرسد.
در حوادث واقعه باید به راویان احادیث رجوع کرد؛ فقیه صائن نفس، حافظ دین، مخالف هوا و مطیع امر مولاست.
حمله به حکمت متعالیه و عرفان و آثار صدرا و ابن‌عربی و حسن‌زاده را ناروا می‌داند؛ رهبری از علامه با «ذو فنون» یاد کرد که یعنی علامه.
بزرگان ادّعای وحی منزل ندارند؛ اما سر سفره‌شان چیزهایی چشیده می‌شود که گمشدهٔ عمر است.
کتب اهل معرفت سنگین است تا نامحرم ننشیند، و چون این معانی در لفظ نمی‌گنجد.
ترجمهٔ رایج بسم‌الله («بخشندهٔ مهربان») از سر اضطرار غلط است؛ الله اسم جامع و حقیقت‌الحقائق است، الرحمن رحمت عام (حیات همه)، الرحیم رحمت خاص اهل ایمان و ولایت.
تفاوت غیر از تبعیض است؛ عالم و جاهل، کور و بینا، مؤمن و فاسق برابر نیستند؛ درجات مال اهل علم و ایمان است.
نمره به باطن و معرفت است نه به قال؛ اسلام در اندیشه‌هاست. اکثر طواف‌کنندگان حاجی حقیقی نیستند: «ما اکثر الضجیج و اقل الحجيج».
امام و علامه حسن‌زاده هر دو به خواندن آثار ابن‌عربی، ملاصدرا و خواجه طوسی سفارش کرده‌اند؛ هجده ساعت کار علمی شوخی نیست.
مناجات امشب ماحصل سفرهٔ علامه و توحید صمدی بود؛ فرق توحید الوهی و وجودی در فاطمیه گفته شده است.
ابن‌عربی در فصوص — به ترجمهٔ علامه در ممد الهمم ص ۶۶ — فقط آنچه پیامبر در سرّ او حد زد نوشت، نه همهٔ آنچه می‌دانست؛ آن را نشئهٔ ظاهر نمی‌گنجاند. بیست‌وهفت فص از کلمهٔ آدمی و شیثی آغاز می‌شود.
سید حیدر آملی در جامع الاسرار همین ادّعا را دارد: اگر درختان قلم و دریاها مرکّب شوند نوشته نمی‌شود.
«من و تو و سومی خدا» غلط است؛ یک حقیقت است و همه ظهور اویند: هو الاول والآخر والظاهر والباطن.
شر ذاتی نیست: باران برای کشاورز خیر و برای کوزه‌گر شر است؛ خاک‌اره فرع بُرش است؛ شیطان مجری اسم مُذِل است.
اوج تقوا: در سیّئه بگو فمن نفسک و خود را سپر حق کن؛ در حسنه بگو فمن الله و حق را سپر خود کن. ابلیس ربوبیّت را پذیرفت اما گفت بما أغویتنی.
خواست غیر از اراده است؛ نیّت ممدوح و آرزوی طولانی مذموم است. مشیّت خدا اذن گناه و ثواب است تا انسان از ملک بالا رود؛ ارادهٔ خدا کن‌فیکون و همیشه خیر است.
مظهر ارادهٔ رب امام عصر است؛ هرچه از او برسد خیر محض است و دوری از او شرّ نسبی بنده است.
طاعون و آتش جهنم برای خدمهٔ جهنم رحمت و برای اهل جهنم نقمت است. باطل وجود ندارد؛ کف روی آب است. اگر شر دیدی پای خودت در میان است، پای خدا را وسط نکش.

اصطلاحات و منابع

اصطلاحات: لقاء الله؛ تبرّک / قصد ورود؛ تقلید؛ حوادث واقعه؛ راویان احادیث؛ فقیه صائن؛ حکمت متعالیه؛ ذو فنون؛ اسم جامع؛ اسمِ اسمِ اسم؛ حقیقت‌الحقائق؛ صورت‌الصور؛ جنود الهی؛ رحمت رحمانیه / رحمت رحیمیه؛ تفاوت و تبعیض؛ توحید صمدی؛ توحید الوهی / توحید وجودی؛ مقام جمع و تفصیل؛ وحدت و کثرت؛ فیض مقدس؛ امام والد اکبر؛ حدّ پیامبر در فصوص؛ نشئهٔ ظاهری؛ حول و قوّه؛ اسم ظاهر و باطن؛ شرّ نسبی؛ اسم مُذِل؛ وقایه؛ خواست و اراده؛ مشیّت؛ اسم المرید؛ کن فیکون؛ مظهر ارادهٔ رب؛ سَدَنهٔ جهنم.

منابع و ارجاعات: کلمات ملا محسن فیض کاشانی (کلمهٔ اشاره به معنای لقاء الله)؛ فصّ حکمة عصمتیة فی کلمة فاطمیة علامه حسن‌زاده؛ استفتاء از دفاتر رهبری؛ توقیع «أما الحوادث الواقعة فارجعوا فيها إلى رواة أحاديثنا»؛ حدیث صفات فقیه برای تقلید عوام؛ پیام تسلیت رهبری و تعبیر ذو فنون؛ ممد الهمم در شرح فصوص الحکم علامه حسن‌زاده ص ۶۶؛ فصوص الحکم ابن‌عربی (فص آدمی و فص شیثی، بیست‌وهفت فص)؛ فتوحات مکیه (دیدار با امام عصر)؛ جامع الاسرار سید حیدر آملی؛ دروس معرفت نفس (شرّ نسبی)؛ مناجات کمیل (آمال طولانی)؛ کتاب الموت و روایت طاعون از امام صادق علیه‌السلام؛ شهید مطهری (اسلام در اندیشه‌ها)؛ مولانا (درون و حال نه برون و قال)؛ فاتحه/۱ و ۵؛ مدثر/۳۱؛ بقره/۱۵۶؛ زمر/۹؛ فاطر/۱۹؛ مجادله/۱۱؛ عنکبوت/۴۳؛ حدید/۳؛ طلاق/۲ و ۳؛ نساء/۷۹؛ اعراف/۱۶؛ یس/۸۲؛ «إنما الأعمال بالنيات»؛ «نیة المؤمن خیر من عمله»؛ «ما أکثر الضجیج وأقل الحجيج».

خلاصه توسط مدل از متن کتابیِ جلسه — نقل مستقیم طولانی از عربی لازم نیست.