دروس سخنرانی

خلاصهٔ کوتاه

جلسهٔ پنجاه‌وسوم سلسلهٔ «لقاء الله» حجت‌الاسلام بیات، شب جمعهٔ ۱ دی ۱۴۰۱، بخش دوم سخنرانی است. به برکت حضور نوجوانان، سیر بحث از متن ملا محسن فیض کمی کج می‌شود به‌سوی معرفت نفس و انسان‌کامل‌شناسی؛ اما همان مقام جمع و تفصیل است که فیض لقاء را به آن تعریف کرده: معرفت خدا در جمع و تفصیل، دیدن حق در خلق و خلق در حق، وحدت در کثرت و کثرت در وحدت. لقاء فهم چشیدنی و شهودی است نه علم فکری؛ اگر در همین دنیا چشیدی می‌شود موت اختیاری، وگرنه موت احترامی یا پیری اجباری می‌بردت. مثال «علی‌آقا» همهٔ بحث را زمین می‌کند: وجود واحد با شؤون بسیار؛ چشم حدقه نمی‌بیند نفس می‌بیند؛ مردمک چشم عالم انسان کامل است و خدا از چشم امام زمان می‌بیند. قوا و اسماء و ملائکه یک حقیقت‌اند با چند نام؛ روح اعظم نازل در شب قدر صدیقهٔ طاهره است. وحدت و کثرت اضافهٔ مقولی نیستند — آن توحید عددی است و با الصمد نمی‌سازد — بلکه اضافهٔ اشراقیه‌اند و فقر نوری اسفار. پوست‌کندن قوا تا زبان از کار بیفتد می‌رسد به «هو»؛ الله عنوان است تا بتوان اشاره کرد. ورود به کتاب نشد. خانه و مسجد و هیئت بی‌بچه برکت ندارد؛ علامه حسن‌زاده کلنگ مسجد را به دستِ بچه‌ترین بچه داد چون قریب‌العهد به مبدأ است.

فهرست مطالب

جمع‌بندی آغازین؛ لقاء الله فهم چشیدنی است نه علم فکری
موت اختیاری؛ همین معرفت در همین دنیا
استعاذه، بسم‌الله و سلام بر داعی الله
آیهٔ شش انشقاق؛ حرکت ناگزیر به‌سوی رب
رب منتشر از الله؛ کانال وجودی هر کس
نظر ملا محسن فیض؛ معرفت در مقام جمع و تفصیل
حضرات خمس؛ محل حضور، نه حلول
شیب بحث به‌سوی معرفت نفس و انسان کامل
مثال وجود واحد؛ علی‌آقا و شؤون متعدد
قلب برزخ است؛ جمع است نه جمع‌الجمع
مغز و نوک سوزن؛ کثرات بی‌انتها مظهر اسم الظاهر
وقتی می‌گویم علی‌آقا؛ کثرات جدای از او نیستند
چشم حدقه نمی‌بیند؛ نفس می‌بیند
انسان‌العین؛ امام زمان مردمک چشم عالم
نفس کلیهٔ الهیه؛ همهٔ اسماء در انسان کامل
قوا همان ملائکه‌اند؛ هر کدام حدّی دارند
روح اعظم در شب قدر؛ صدیقهٔ طاهره
دو عالم در محضر هم؛ ارتباط از راه روح کلّی
سخن شهید نوجوان؛ خون در قلب صدیقهٔ طاهره
هنوز در مقدمه‌ایم؛ نوجوانان بساط را به‌سوی دیگری بردند
علی‌آقای کلّی؛ چشم شأن اوست نه جزء تقابلی
اضافهٔ مقولی؛ ناصر و مهدی جدای از هم‌اند
اگر وحدت و کثرت مقولی باشند توحید عددی است
ظهور حق شدی تو؛ حلول نیست؛ اضافهٔ اشراقیه
قل هو الله احد؛ هو پیش از الله
معرفت نفس برای معرفت رب
از قلب و روح بگذر؛ کَلَّتِ الألسن؛ هو هو
اسماء می‌آیند تا بچشی و برسی
مثال را در نظام هستی پیاده کن
نون کسر و منکوس؛ أرذل العمر
برکت نوجوانان؛ داستان کلنگ علامه حسن‌زاده
ختم جلسه و وعدهٔ ممد الهمم

نکات کلیدی

لقاء الله نزد فیض چشیدن و شهود است نه علم فکری؛ باطن باید بچشد، برسد، ببیند.
رسیدن به این معرفت در دنیا موت اختیاری است؛ دست‌یافتنی است. خیال خروج روح از بدن را کنار بگذار.
اگر نخواستی، یا موت احترامی و مرگ مفاجا می‌بردت یا پیری اجباری؛ آیهٔ یس: هر که را عمر دهیم در خلق نکس می‌کنیم.
چه بخواهیم چه نخواهیم به‌سوی رب در حرکتیم (انشقاق/۶). لقاء پیش از پلِ موت اجباری می‌تواند شیرین‌تر از عسل باشد.
رب اسم منتشر از الله است و کانال وجودی هر کس به‌سوی الله؛ لقاء رب در مرتبهٔ شامخش لقاء الله می‌شود.
فیض: لقاء معرفت در مقام جمع و تفصیل است، به‌علاوهٔ رؤیت حق در خلق و خلق در حق و وحدت در کثرت و کثرت در وحدت.
حضرات خمس محل حضور خداست نه حلول؛ حلول کفر و شرک است.
حضور نوجوانان شیب بحث را به‌سوی معرفت نفس و انسان‌کامل‌شناسی و امام‌زمان‌شناسی برد؛ مرتبط با همان جمع و تفصیل.
تو یک وجود واحدی با شؤون بسیار: نشستن و خندیدن و قوای پنج‌گانه و خیال و وهم و عقل همه استناد به یک «من» دارند.
قلب مقام جمع است نه جمع‌الجمع و بوی کثرت می‌دهد؛ برزخ میان احدیتِ روح و قوای مادون است. ارتباط با الله از روح است که جمع‌الجمع است.
کثرات ملک انتها ندارند چون مظهر اسم الظاهرند؛ ملکوت مظهر اسم الباطن است. مغز معادل مغز انسان اگر ساخته شود یک‌ونیم برابر کرهٔ زمین می‌شود؛ نوک سوزن میلیاردها مولکول دارد.
چشم را که بگیری دیگر چشمِ او نیست. نفس می‌بیند نه حدقه؛ دلیل: در خواب چشم بسته است و باز می‌بینی.
خدا بصیر بالعباد است اما از انسان‌العین می‌بیند: مردمک چشم عالم انسان کامل است، امام زمان. آیهٔ توبه: خدا و رسول و مؤمنان عمل را می‌بینند؛ مؤمنان اهل‌بیت‌اند. عین‌الله الناظر.
نفس کلیه به تمامه به انسان کامل هبه شده؛ همهٔ اسماء جمالی و جلالی در او جمع‌اند.
قوا و اسماء الهی و ملائکه و ارواح عالم یک حقیقت‌اند با نام‌های مختلف در عرفان و فلسفه و شرع و قرآن و اخلاق. هر قوه ملکی است با حدّی؛ سامعه فقط می‌شنود، روح همه را می‌تواند.
روح اعظم نازل در شب قدر صدیقهٔ طاهره است؛ امام صادق به خواص گفته. جنس روح ما از اوست.
دو عالم روبه‌روی هم به سرح اطلاقی حرف نمی‌زنند و نگاه نمی‌کنند اما از درون باخبرند چون به روح کلّی وصل‌اند.
شهید پانزده‌شانزده‌ساله: نشستن در هیئت امام حسین مثل خون جاری در قلب فاطمه است. امام فرمود جوان‌های ما از علما جلو زدند. بی‌فاطمه نمی‌توان زندگی کرد.
بهتر است بگویی چشم «از اوست» نه «جزء اوست»؛ بحث تمییز احاطی است نه تقابلی/مقولی.
اضافهٔ مقولی مثل ناصر و مهدی است: کنار هم‌اند اما دو حقیقت جدا. اگر خدا و خلق چنین باشند توحید عددی است و الصمد نیست.
الصمد عالم را پر کرده؛ به هر سو رو کنی وجه الله است. وجه محل ظهور قواست؛ تو هم وجه الله‌ای.
ظهور حق همان تو شدی؛ ظرف ازپیش‌ساخته نبود که خدا در آن حلول کند. این اضافهٔ اشراقیه و فقر نوری اسفار است: شما فقیرید و او غنی حمید.
«هو» پیش از الله است؛ الله عنوان است تا بتوان ارتباط گرفت؛ اسماء منشعب می‌شوند و تو هم اسمی از اسماء. اسم تامّ اتمّ انسان کامل است: نحن الاسماء الحسنی.
من عرف نفسه فقد عرف ربه. قوا را یکی‌یکی کنار بگذار — چشم و گوش و خیال و وهم و عقل و قلب و روح — تا زبان از کار بیفتد و بماند «هو هو»؛ لا اله الا هو. آن ثقل ذات است که در ثقل نفس تو آمده از احدیت.
سورهٔ اخلاص پیش‌پاافتاده نیست. چون هو را نمی‌توان گفت کدام، الله می‌آید تا آرام شوی؛ بعد رحمان و رحیم می‌آیند تا بچشی و برسی.
نظام هستی را یک حقیقت ببین: آسمان تلألؤ نور محض است نه خدای جدای از آسمان. الله نور السموات والارض.
انسان نونِ کسر و منکوس می‌شود، أرذل العمر و آلزایمر؛ آیهٔ پنج حج. پرتو به نور اصلی برمی‌گردد.
ورود به متن کتاب نشد؛ وعدهٔ جلسهٔ بعد خواندن متن از ممد الهمم (شرح فصوص حسن‌زاده).
خانه و مسجد و هیئت بی‌بچه برکت ندارد. امشب از بهترین شب‌های سال هیئت بود.
علامه حسن‌زاده کلنگ افتتاح مسجد را به بچه‌ترین بچه داد: از همه به خدا نزدیک‌تر، پاک‌تر، قریب‌العهد به مبدأ، پربرکت‌تر. قدر ندانستن بچه‌ها بلای سر اسلام است.

اصطلاحات و منابع

اصطلاحات: لقاء الله؛ علم فکری و فهم شهودی؛ موت اختیاری / احترامی / اجباری / مفاجا؛ رب و الله؛ اسم جامع؛ کانال وجودی؛ حقیقت‌الحقایق و صورت‌الصور؛ مقام جمع و تفصیل؛ رؤیت الحق فی الخلق؛ وحدت در کثرت؛ حضرات خمس؛ حضور نه حلول؛ معرفت نفس؛ انسان کامل؛ امام‌زمان‌شناسی؛ شؤون وجودی؛ قوای پنج‌گانه؛ خیال و وهم و عقل؛ قلب به‌عنوان جمع و برزخ؛ واحدیت و احدیت؛ جمع‌الجمع و روح؛ اسم الظاهر و اسم الباطن؛ نشئهٔ ملک و ملکوت؛ انسان‌العین / مردمک؛ عین‌الله الناظر؛ نفس کلیهٔ الهیه؛ اسماء جمالی و جلالی؛ ملائکه به‌مثابهٔ قوا؛ روح اعظم؛ سرح اطلاقی؛ روح کلّی؛ تمییز احاطی و تقابلی؛ اضافهٔ مقولی و اشراقیه؛ فقر نوری؛ توحید عددی؛ الصمد؛ وجه الله؛ هو پیش از الله؛ اسم تامّ اتمّ؛ ثقل نفس / ثقل ذات؛ کَلَّتِ الألسن؛ نون کسر و منکوس؛ أرذل العمر؛ قریب‌العهد به مبدأ.

آثار و منابع: نظر ملا محسن فیض کاشانی دربارهٔ لقاء الله (معرفت در مقام جمع و تفصیل) — برجسته‌ترین شاگرد ملاصدرا؛ اسفار اربعهٔ ملاصدرا (فقر نوری / اضافهٔ اشراقیه)؛ ممد الهمم فی شرح فصوص الحکم علامه حسن‌زاده (وعدهٔ خواندن متن در جلسهٔ بعد)؛ فصوص الحکم ابن‌عربی؛ دعای «اللهم عرّفنی نفسک»؛ حدیث «من عرف نفسه فقد عرف ربه»؛ «نحن الاسماء الحسنی»؛ نقل امام صادق برای خواص دربارهٔ روح اعظم و صدیقهٔ طاهره؛ سخن شهید نوجوان جبهه دربارهٔ هیئت و قلب فاطمه؛ نقل امام که جوانان از علما جلو زدند؛ داستان کلنگ مسجد با علامه حسن‌زاده؛ اشاره به کار رسانه‌ای دو ساله دربارهٔ داعش (شاهد مثال چشم).

آیات و اذکار یادشده: فاتحه/۱؛ فاتحه/۵؛ انشقاق/۶؛ یس/۶۸؛ بقره/۱۱۵؛ بقره/۱۵۶؛ بقره/۱۶۳؛ آل‌عمران/۱۵؛ توبه/۱۰۵؛ قدر/۴؛ فاطر/۱۵؛ اخلاص/۱؛ اخلاص/۲؛ نور/۳۵؛ حج/۵؛ استعاذه از همزات شیاطین؛ لا حول و لا قوة؛ سلام بر داعی الله؛ احلی من العسل؛ عین الله الناظرة.

خلاصه توسط مدل از متن کتابیِ جلسه — نقل مستقیم طولانی از عربی لازم نیست.