دروس سخنرانی

خلاصهٔ کوتاه

جلسهٔ چهل‌ودوم سلسلهٔ «لقاء الله»، شب جمعه نهم تیر ۱۴۰۱ شام شهادت امام جواد علیه‌السلام، ادامهٔ باطن حروف تهجی از حدیث تفسیر حروف المعجم (باب سی‌ودو توحید صدوق) است: حرف قاف محاکات قرآن است و «علی الله جمعه و قرآنه». جمع و قرائت قرآن از ذات تا سمع مردم با خداست؛ اگر نبود تشتّت و تناقض دیده می‌شد. امام صادق کندی را — با وصف «إنه رجل یعقل» — با یک احتمال عقلی از قلم‌زدن در «تضاد آیات» منصرف کرد. آیهٔ ۸۲ نساء در بیان الفرقان علامه قزوینی همین را می‌گوید. فضل قرآن بر کتب همچون فضل حق بر خلق است؛ اهل‌بیت فرمودند از ربوبیت فرودشان آورید. با هزاران تفسیر — از جمله نود و پنج جلد ابن‌عربی — قرآن بکر به محشر می‌آید چون الله مقام جمع‌الجمع است و قرآن فیض اقدس و اصمد است؛ همان اصمدی که «لا نبی بعدی» را معنا می‌کند. همخوانی سوره‌ها در مجمع البیان مربوط به انزال دفعی است نه تنزیل بیست‌وسه‌ساله. زبان حال انبیا را در ادعیهٔ قرآنی بجویید نه در ورد این و آن؛ سورهٔ منتخب امیرالمؤمنین اخلاص است و آیهٔ قنوتش فرقان ۷۴. «و قد خلقکم اطوارا» همهٔ طورهای جسم و روح و قوس نزول و صعود را باز می‌کند. جلسه در مقدمه ماند؛ حرف بعد کاف است: الکافی.

فهرست مطالب

ادامهٔ حروف تهجی؛ حرف قاف در مسیر لقاءالله
قاف: تنزّل از حضرت حق و محاکات قرآن
کندی و جملهٔ امام صادق: «إنه رجل یعقل»
آیهٔ هشتاد و دو نساء؛ بیان الفرقان علامه قزوینی
عظمت قرآن؛ هزاران تفسیر و باز بکر
قرآن اصمد است؛ لا نبی بعدی
مجمع البیان؛ همخوانی آغاز و انجام سوره‌ها
زبان حال انبیا؛ ادعیهٔ قرآنی به جای وردِ این و آن
سوره و آیهٔ منتخب امیرالمؤمنین؛ نماز هدایت فرزند
و لقد خلقکم اطوارا
قوس نزول و صعود؛ عقول، مثال، عنصر
قوهٔ خیال؛ مغیبات قرآن؛ تجرّد نفس ناطقه
ختم جلسه؛ حرف کاف: الکافی

نکات کلیدی

باطن حروف تهجی در مسیر معنای لقاءالله خوانده می‌شود؛ پس از اتمام حروف، شرحی از کلمات مکنونهٔ فیض کاشانی خواهد آمد.
حرف قاف از حضرت حق تنزّل یافته و محاکات قرآن است؛ حدیث باب ۳۲ توحید صدوق: قاف قرآن است که جمع و قرائتش بر خداست.
اگر جمع و قرائت با غیر خدا بود، تشتّت و تناقض در قرآن دیده می‌شد؛ آیهٔ ۱۷ قیامت همین را می‌گوید.
امام صادق کندی را — که مغرض نبود و اهل عقل بود — با یک سؤال احتمال عقلی از نوشتن تضاد آیات بازداشت؛ اهل‌بیت به عاقل ارزش می‌نهند ولو شیعه نباشد.
آیهٔ ۸۲ نساء: اگر قرآن از نزد غیر خدا بود اختلاف بسیار در آن می‌یافتند. علامه مجتبی قزوینی در بیان الفرقان (ص ۷۸) بر آن انگشت می‌گذارد.
فضل قرآن بر سایر کلام همچون فضل خدا بر خلق است؛ با رمان و داستان قیاس‌پذیر نیست.
«نزّلونا عن الربوبیة»: اهل‌بیت را از مقام ربوبیت پایین بیاورید، آن‌گاه هر چه می‌خواهید بگویید.
هزاران تفسیر قرآن را شخم زده‌اند — طباطبایی، ابن‌عربی، ملاصدرا، ابن‌سینا — و باز قرآن بکر وارد محشر می‌شود.
«من اراد علم الاولین والآخرین فلیثور القرآن»: علم اول و آخر را می‌خواهی، قرآن را بکاوب.
قرآن نظام اقدسی است نه فقط قدسی؛ از ذات منتج شده، فیض اقدس است، علم لدنی «من لدن حکیم علیم».
اصمد یعنی پُر، بی‌جای خالی. قرآن و پیامبر اصمدند؛ از این رو «لا نبی بعدی». درس ۱۳۵ شرح فصوص قیصری علامه حسن‌زاده.
همخوانی شروع هر سوره با پایان سورهٔ پیشین در مجمع البیان طبرسی ناظر به انزال دفعی (انا انزلناه فی لیلة القدر؛ ترتیب مصحف از امیرالمؤمنین تا امام عصر) است، نه تنزیل تدریجی بیست‌وسه‌سالهٔ مکی و مدنی.
زبان حال خود را در ادعیهٔ قرآنی انبیا پیدا کن و همان آیه را زیاد بخوان؛ دنبال ورد این و آن نگرد.
سورهٔ منتخب امیرالمؤمنین در همهٔ نمازها قل هو الله احد است؛ آیهٔ قنوت به‌ویژه نماز عشا: ربنا هب لنا من ازواجنا… (فرقان/۷۴). نماز چهار رکعتی هدایت فرزند در مکارم الأخلاق، با ده بار این آیه در رکعت سوم.
«و قد خلقکم اطوارا» لسان نوح است: طورهای نطفه تا پیری، قبض و بسط، غضب و لطف، قوس نزول و صعود.
در عالم عقول کلّی روح بودیم؛ در مثال شکل هندسی گرفتیم؛ در نشئهٔ عنصر خواب و خوراک و ضیق است. مقام احدیت جمع‌الجمع است: علی الله جمعه و قرآنه.
مثال متصل بیرون کار هر کسی نیست («رخش می‌خواهد تن رستم کشد»)؛ در خواب لایه‌های پایین‌تر خیال سرکشی می‌کند.
قوهٔ خیال می‌تواند غایب را دقیق‌تر از حضور عنصری نشان دهد. مغیبات قرآن — از پیش از آدم تا ادوار رتق و فتق — نشانهٔ تجرّد نفس ناطقه است: سخن گفتن از ما فات و ما لم یأته، در حالی که بدن اینجاست (فارابی، فصوص الحکم).
جلسه در مقدمه ماند و به مقصود اصلی نرسید. حرف فا فالق الحبة والنوى بود؛ جلسهٔ بعد حرف کاف: الکافی.

اصطلاحات و منابع

اصطلاحات: حروف تهجی / حروف المعجم؛ محاکات؛ قاف؛ علی الله جمعه و قرآنه؛ جمع‌الجمع؛ فیض اقدس / فیض مقدس؛ احدیت / واحدیت؛ اصمد؛ انزال دفعی / تنزیل تدریجی؛ زبان حال؛ اطوار؛ قوس نزول و صعود؛ عالم عقول؛ عالم مثال؛ مثال متصل؛ نشئهٔ عنصری؛ قوهٔ خیال؛ منامات؛ مغیبات؛ تجرّد نفس ناطقه؛ ما فات و ما لم یأته؛ رتق و فتق؛ الکافی.

منابع و ارجاعات: التوحید شیخ صدوق، باب ۳۲ تفسیر حروف المعجم؛ کلمات مکنونه ملا محسن فیض کاشانی؛ بیان الفرقان فی توحید القرآن علامه شیخ مجتبی قزوینی ص ۷۸؛ کافی کلینی (ورود بکر قرآن به محشر؛ من اراد علم الاولین والآخرین فلیثور القرآن)؛ شرح فصوص قیصری، درس حدود ۱۲۵ (داستان کندی) و درس ۱۳۵ (اصمد بودن قرآن) علامه حسن‌زاده؛ مجمع البیان طبرسی؛ مکارم الأخلاق و نماز هدایت فرزند در بیان آیت‌الله بهجت (بهجت و دعا)؛ فصوص الحکم فارابی در تجرّد نفس؛ رسالهٔ رتق و فتق علامه؛ سورهٔ قیامت آیهٔ ۱۷؛ نساء ۸۲؛ نمل ۶؛ یس ۱–۲؛ قدر ۱؛ بقره ۲۰۱ و ۱۵۶؛ یوسف ۱۰۱؛ انبیاء ۸۳ و ۸۷؛ انعام ۷۹ و ۹۵؛ اخلاص ۱؛ فرقان ۷۴؛ نوح ۱۳–۱۴؛ سجده ۵؛ حجر ۲۱.

خلاصه توسط مدل از متن کتابیِ جلسه — نقل مستقیم طولانی از عربی لازم نیست.