دروس سخنرانی

خلاصهٔ کوتاه

این جلسه از سلسلهٔ «لقاء الله» حجت‌الاسلام بیات، شب جمعه و شب قدر بیست‌وهفتم رمضان ۱۴۰۱، یک نکته را از همهٔ بیست‌وسی جلسهٔ پیش مهم‌تر می‌خواند: احوال و آثار سیر و سلوک را نباید قالب واحد پنداشت. از فصل نهم *نور علی نور در ذکر و ذاکر و مذکور* علامه حسن‌زاده — که آن را کنوز اسرار اهل ذکر و دعا و خلوت و کمال انقطاع می‌داند — مطلب اول خوانده می‌شود: در کتبی چون تحفة الملوک سید بحرالعلوم، از صدای قلب و آواز کبوتر و قمری و پیچیدن مهره در طاس خبر داده‌اند؛ آگاهی از این احوال نباید رهزن شود که عین همان کیفیت برای تو هم باید پیش آید، چون وجودات مقیده را احکام متخالفه است. نفوس و امزجه به عدد چهره‌ها مختلف‌اند؛ رنگ و بو از صلب و رحم و اجداد می‌گیرند؛ عناصر و اخلاط اربع در کمّ‌وکیف آثار سلوک دخیل‌اند. بسیاری چون صدایی نشنیدند یا خواب را از ظاهر به باطن عبور نکردند بریدند. حیوان در خواب مطلقاً بد نیست؛ ملکات وجود است. واردات قلبی و استفاضه از فیّاض علی‌الاطلاق گوناگون‌اند؛ تفضیل در رزق و حتی میان انبیا گواه همین اختلاف است. نزول ملک همان انشراح و چشیدن در ثغر نفس است، نه الزاماً آواز قمری. فکر تدریجی به حدس دفعی و در عرفان به جذبه می‌رسد. دل به ظواهر و کرامات نبند؛ علامه طباطبایی با سکوت در برابر فحش طلبه و با سه نگاه در برابر مرتضی هندی آبروی دین را خرید، نه نمایش کشف.

فهرست مطالب

بسم‌الله و افتتاح شب قدر؛ هدیه به امام عصر
اهمیت نکتهٔ امشب؛ از همهٔ جلسات لقاءالله مهم‌تر
کنوز اسرار در فصل نهم نور علی نور
مطلب اول؛ سنوح احوال در تحفة الملوک سید بحرالعلوم
رهزن شدنِ آگاهی از احوال؛ وجودات مقیده را احکام متخالفه است
اختلاف نفوس و امزجه به عدد چهره‌ها
نفخ روح؛ رنگ و بو گرفتن از صلب و رحم
بسیاری بریدند؛ چون صدایی نشنیدند و خواب را عبور نکردند
تمثلات نومی؛ حیوان دیدن مطلقاً بد نیست
گوسفند مظهر تسلیم؛ دست‌وپا زدن گاو و شهید
خواب کار ما نیست؛ مزاج به خواب و خوراک و همنشین بسته است
واردات به وفق استعداد و مزاج؛ آیات تفضیل
پشت به ده و رو به شهر؛ حلقهٔ گوشت باد
ندانستن همین یک نکته؛ سستی و قلب مریب
مجالس متغیر الأحوال؛ نفس پاک و گرفتنِ خلعه
ارتباط با لقاءالله؛ حتی در سیر نهایی
نزول ملک در ثغر نفس؛ نتیجهٔ ذکر و ختم
در جمع ما؛ جواب سلام، طی‌الارض، فکر و حدس و جذبه
علامه طباطبایی و طلبه؛ تسبیح در دست و سر پایین
مرتضی هندی؛ سینی امام موسی صدر و سه نگاه علامه
نگاه امام؛ آبروی دین؛ کرامات را به رخ نکشید
خاتمه؛ این بحث را جدی بگیرید و برسانید

نکات کلیدی

نکتهٔ امشب از همهٔ مباحث پیشین لقاءالله مهم‌تر است؛ باید به غایبان همین سیر — از جمله پیگیران کانال مرام گمنام — برسد؛ مطلب دوم فصل نهم جلسهٔ بعد است.
دو مطلب فصل نهم نور علی نور برای اهل ذکر و دعا و وحدت و خلوت و سلوک و ریاضت که به کمال انقطاع رسیده‌اند کنوز اسرار است؛ سهل‌انگاری در آن نارواست.
گزارش احوال ارباب سلوک — صدای قلب، آواز کبوتر و قمری، پیچیدن مهره در طاس — رهزن است اگر گمان کنی عین همان کمّ‌وکیف باید برای تو هم رخ دهد.
وجودات مقیده احکام متخالف دارند؛ نفوس و مزاج‌ها به عدد چهره‌ها مختلف‌اند؛ در حیوانات این تمایز به چشم نمی‌آید، در انسان به‌خاطر ترکیب رحم‌ها هست.
در قوس نزول، اولین رنگ و بو از صلب و رحم و حتی اجداد است؛ آب زلال در زمین آلوده رنگ می‌گیرد. تا مزاج به‌سوی اعتدال نرود، چشیدن حسین دشوار است.
عناصر اربع و اخلاط اربع در چگونگی آثار سلوک اثر دارند؛ بسیاری چون صدا و رؤیت و تعبیر خواب نیامد شک کردند و مسیر را ترک کردند.
هزار بار خواندن سورهٔ قدر در شب قدر می‌تواند یقین را محکم کند؛ اما راه — خواب یا بیداری، کشف یا تمثل یا نفسِ یک پاک‌دل — متغیر است؛ نتیجه را کاری داریم نه قالب واحد را.
حیوانات خواب تمثل ملکات‌اند نه حکم مطلق بدی. گربه را استاد مظهر بی‌شرمی گفته؛ دیدن گربه می‌تواند اثر همنشین بی‌چشم‌ورو باشد نه لزوماً خودِ بیننده. گوسفند مظهر تسلیم است.
دست‌وپا زدن گاو هنگام ذبح از درد تنها نیست؛ رو به کمال و آزادی است. شهید در خون نیز به ظاهر زجر می‌کشد و غرق روح و ریحان است.
تعبیر خواب و عبور از ظاهر به باطن تمثلات نومی از بهترین راه‌های شناخت نفس است و به‌غایت دشوار؛ خواب را برای استاد نفرستید.
مزاج به رحم و صلب، خواب و خوراک و پوشش و شنیده‌ها، نفسی که به انسان می‌خورد، همنشین و آب‌وهوا بسته است؛ یک دانهٔ انار در ساوه و ورامین و شمال تهران سه مزاج می‌شود، انسان به مراتب بیشتر.
واردات قلبی، آثار وجودی و استفاضه از فیّاض علی‌الاطلاق مطابق استعداد و ترکیب مزاج گوناگون‌اند؛ تفضیل در رزق و تفضیل برخی انبیا بر برخی گواه همین اختلاف است.
اگر پشت به ده مخروبهٔ دل و رو به شهر آورده‌ای، این نکته حلقهٔ گوشت باشد. حدیث شهرگزینی مؤمن ناظر به رشد و اجتماع است نه نفی تولید روستایی.
ندانستن همین نکته سستی، رها کردن، شک، تردید و قلب مریب می‌آورد.
حال مجلس به اعضا بسته است: یک دل‌شکستهٔ آبرودار نزد خدا جلسه را بالا می‌برد؛ پررویی پس از ورد و روزه می‌تواند خلعه و اشک و فهم را بگیرد — از خود، نه از خدا — و همه حکمت دارد.
حتی لقاءالله در سیر نهایی از اختلاف مزاج خالی نیست؛ چه رسد به آغاز راه. فصل نهم صفحات ۱۱۳–۱۱۵ همین را به لقاء پیوند می‌دهد.
نزول ملک دیدن فرشته نیست؛ تمثل و انشراح و چشیدن در ثغر نفس همان نزول است و نشانهٔ به نتیجه رسیدن ذکر و ختم.
در همین جمع کسانی جواب سلام شنیده‌اند، طی‌الارضِ قلیل، حدسِ اصابت‌کننده و حسّ قوی هست؛ نفس که قوی شد باید مراقب بود. فکر انزال تدریجی است، حدس نزول دفعی، و در عرفان جذبه — نگاه حجت، نفس شهید، دعای مادر شهید.
دل به ظواهر و نمایش کرامات نبندید. علامه طباطبایی فحش طلبه را با تسبیح و سرِ پایین جواب نداد و عذرخواهی را هم به رخ نکشید.
مرتضی هندی امام موسی صدر را با رمل روی سینی به هوا برد؛ سه نگاه علامه در حال نوشتن المیزان او را مشوّش، تخلیه و گریزان کرد. کرامت برای خریدن آبروی دین است نه محاجّه و به رخ کشیدن.
آقای بهادی سال ۱۳۶۵ می‌گفت امام با نگاه می‌تواند آمریکا را بفرستد روی هوا؛ به مقام رسیده بودند، اما از این‌ها جز در موضع حفظ دین استفاده نمی‌کردند.

اصطلاحات و منابع

اصطلاحات: لقاءالله؛ کمال انقطاع الی الله؛ کنوز اسرار؛ سنوح احوال؛ وجودات مقیده و احکام متخالفه؛ رهزن؛ مزاج و حیات مزاجی؛ عناصر اربع و اخلاط اربع؛ قوس نزول؛ تمثلات نومی؛ ملکات وجودی؛ نفس ناطقه؛ واردات قلبی؛ استفاضهٔ فیض؛ فیّاض علی‌الاطلاق؛ قلب مریب؛ مجالس متغیر الأحوال؛ خلعه؛ نزول ملک؛ ثغر نفس؛ کمون ذات؛ انشراح؛ فکر و حدس؛ انزال تدریجی و نزول دفعی؛ جذبه؛ طی‌الارض؛ وصف العشق.

آثار و منابع: نور علی نور در ذکر و ذاکر و مذکور علامه حسن‌زاده آملی (فصل نهم، صص ۱۱۳–۱۱۵)؛ تحفة الملوک سید بحرالعلوم؛ شرح فصوص قیصری؛ المیزان علامه طباطبایی؛ کانال مرام گمنام؛ نقل شاگردان از علامه طباطبایی؛ داستان مرتضی هندی با امام موسی صدر، شیخ موسی قمّی و آقا موسی شُمیری زنجانی؛ سخن آقای بهادی (۱۳۶۵) دربارهٔ امام خمینی.

آیات یادشده: فاتحه/۵؛ قدر/۱؛ حجر/۲۹؛ نحل/۷۱؛ اسراء/۵۵؛ بقره/۲۵۳.

خلاصه توسط مدل از متن کتابیِ جلسه — نقل مستقیم طولانی از عربی لازم نیست.