دروس سخنرانی

خلاصهٔ کوتاه

جلسهٔ بیست‌ودوم سلسلهٔ «لقاء الله» حجت‌الاسلام بیات، صبح جمعهٔ بین‌الطلوعین، بر آیهٔ پایانی سورهٔ یس می‌ایستد: ملکوت همه چیز به دست اوست و شما به‌سوی او بازگردانده می‌شوید. استاد پس از نماز صبح قرآن را بر صورت نهاد و این آیه را تکرار کرد تا القا شود؛ شیرینی‌اش چندان شد که از دست آیه گریخت و حاضران را به خلوت با همان آیه، با پشتوانهٔ بیست‌ویک جلسهٔ لقاء، فراخواند. ملکوت باطن ملک و مقصد عروج پس از دنیا است؛ رجعت «إلیه ترجعون» همان «إلیه راجعون» است، خواه با موت اجباری، اضطراری یا اختیاری. هیچ شیء به تمام جهت نازل نشده و خزائن نزد حق است؛ ربّ جدول وجودی و مجرای رزق است و اولین فیض همان وجود است. آدم اهل‌بیت انسان کامل است و ملکوت اسماء در قلب پیامبر و آل‌الله تا امام عصر نازل شده. ادامهٔ حدیث توحید صدوق در حروف المعجم به حرف خاء می‌رسد: خمولِ ذکر اهل معاصی عندالله؛ نهیب آن این است که نام بنده پیش خدا و پیش مهدی فاطمه به خاری برده نشود.

فهرست مطالب

استعاذه، بسم‌الله و افتتاح صبح جمعه
آیهٔ پایانی یس؛ قرآن بر صورت
آخرین شنیدۀ صدیقهٔ کبری از نفس مولا
بِیَدِهِ مَلَکُوتُ کُلِّ شَیْءٍ
إِلَیْهِ تُرْجَعُونَ و سه گونه موت
اسم جامع الله و هویت ساریه
خزائن اشیا و تنزّل به‌قدر معلوم
ربّ، جدول وجود و رزق هر موجود
غذای ملائکه و مقام پرورش
بلای عشق: از ملک به ملکوت
هیولای نخستین و حیرت در انزل مراتب
انسان کامل و تعلیم اسماء
تاج صبح جمعه و ندبه برای ولیّ عصر
ادامهٔ حدیث حروف معجم: حرف خاء
خمول ذکر اهل المعاصی؛ نقد ترجمه
نهیب خاء و روی‌گردانی وجه الله
وجه الله در ندبه و چهرهٔ امام عصر
خاتمه: شعر و امان مادر

نکات کلیدی

آیهٔ هشتاد و سه یس محور جلسه است: ملکوت کل شیء به دست اوست و رجعت به‌سوی همان است؛ با قرآن بر صورت و نفسِ بر کاغذ خلوت کنید و بحث لقاء را مدنظر بگیرید.
به بیان استاد، این آخرین آیه‌ای است که قوهٔ سامعهٔ حضرت زهرا سلام‌الله‌علیها از نفس امیرالمؤمنین علیه‌السلام در این عالم شنید و به ملکوت سفر کرد.
«إلیه ترجعون» همان مقصد «إنا لله وإنا إلیه راجعون» است؛ الله در این آیه همان «الذي بیده ملکوت کل شيء» است.
ملکوت باطن ملک است و جای عروج پس از عمر دنیوی؛ موت یا اجباری است یا اضطراری (مرض و شکنجه) یا اختیاری با شرح صدر.
مقصد، اسم جامع الله است — اولین اسم — تا دست به هویت ساریه، وجود مطلقهٔ صمد، حقیقت‌الحقائق و جوهرالجواهر برسد.
هیچ چیز به تمام جهت نازل نشده؛ خزائن نزد حق است و نزول فقط به‌قدر معلوم است. اگر شیء کاملاً قطعِ ربط نازل می‌شد توحید از صمد نبود. آنچه از خود درک می‌کنیم انزل مراتب ماست.
ربّ کانال و جدول وجودی است که آب دریای لایتناهی وجود در آن جاری می‌شود؛ رزق هر کس به اندازهٔ جدول اوست و دست ربّ اوست.
رزق با طور عوض می‌شود: خون مادر، شیر مادر، لقمهٔ پدر. ملائکه نیز رزق دارند؛ سبّوح غذا و قدّوس آب رفع عطش آنان است. مالک همان رازق و مربّی است.
اولین فیض رزقی، وجود جاری در حصّه و صاع وجودی است؛ همان ماء حقیقت محمدی، نفس کل و ولایت کل، ربّ ماست.
بلای عشق عبور از ظاهر به باطن و از ملک به ملکوت است؛ هیکل فعلی ملکِ ما و انزل تجلّی است. اندیشمندان در باصره و سامعه و قلب و عقل حیران مانده‌اند؛ این هیولای نخستین است، باید به‌سوی یدِ او و سبحان‌الله رفت.
آدم اهل‌بیت انسان کامل است؛ «علّم آدم الأسماء کلها» ملکوت تمام اشیا است و رحمان قرآن را تعلیم کرد. هو راه را با «قل» نشان می‌دهد. آدمِ عالم اکنون امام عصر است که با آن انسان کامل اتحاد وجودی دارد.
ملکوت لا یتناهی اشیا دفعةً در قلب پیامبر و قلوب آل‌الله تا امام عصر نازل شد؛ تاج صبح جمعه نشستن و ندبه برای همین حقیقت است.
حدیث امام رضا از پدران تا امیرالمؤمنین در باب تفسیر حروف المعجم به خاء می‌رسد: «والخاء خمول ذکر أهل المعاصي عند الله عز وجل».
ترجمهٔ «ذلت گناهکاری نزد خداوند» دقیق نیست چون «ذکر» را فروگذاشته؛ خمولِ یاد یعنی حتی آوردن نام گناهکار نزد خدا موجب روی‌گردانی است، نه فقط حاضر کردن او با خاری.
خاء نهیب است؛ از هم‌اکنون همچون زبانهٔ جهنم می‌سوزاند تا نامت پیش خدا و پیش مهدی فاطمه به خاری نرود و وجه برنگردد.
خدا صورت مادّی ندارد؛ وجه الله وجه الله الاعظم است. در ندبه «أین وجه الله» و «أقبل إلینا بوجهک الکریم» یعنی رو کردن امام عصر با چهرهٔ گشاده؛ ضدّ آن روی‌گردانی آقاست.
امید جلسه آن است که مادر، دست را در دست پسر بگذارد و از این خمولِ ذکر در امان مادر باشیم.

اصطلاحات و منابع

اصطلاحات: لقاءالله؛ ملکوت و ملک؛ باطن ملک؛ عندالله؛ اسم جامع الله؛ هویت ساریه؛ وجود مطلقه؛ حقیقت‌الحقائق؛ جوهرالجواهر؛ ذات احدیه و صمدی؛ سعه و ضیق مظاهر؛ عینِ ربط؛ خزائن اشیا؛ قدر معلوم؛ انزل مراتب؛ ربّ؛ جدول / کانال / صاع / حصّهٔ وجودی؛ رزق و طور؛ سبّوح و قدّوس؛ رازق و مقام پرورش؛ فیض اول؛ حقیقت محمدی؛ نفس کل؛ ولایت کل؛ بلای عشق؛ عبور ظاهر به باطن؛ هیولای نخستین؛ قوهٔ باصره و سامعه؛ انسان کامل؛ آدم اهل‌بیت؛ اتحاد وجودی؛ تعلیم اسماء؛ هو؛ حروف المعجم؛ خاء؛ خمول ذکر؛ اهل المعاصی؛ نهیب؛ وجه الله / وجه الله الاعظم؛ وجه کریم؛ موت اجباری، اضطراری، اختیاری.

منابع و ارجاعات: سورهٔ یس آیهٔ ۸۳؛ سورهٔ بقره آیات ۳۱ و ۱۵۶؛ سورهٔ حجر آیهٔ ۲۱؛ سورهٔ آل‌عمران آیهٔ ۱۶۹؛ سورهٔ الرحمن آیات ۱–۲؛ سورهٔ اخلاص آیهٔ ۱؛ سورهٔ منافقون آیهٔ ۶؛ سورهٔ فاتحه آیهٔ ۵؛ زیارت آل یاسین («السلام علیک یا داعی الله و ربانی آیاته»)؛ دعای ندبه («أین وجه الله الذي یتوجه إلیه الأولیاء» و «أقبل إلینا بوجهک الکریم»)؛ ذکر «سبّوح قدّوس رب الملائکة والروح»؛ التوحید شیخ صدوق، باب تفسیر حروف المعجم، حدیث امام رضا از پدران تا امیرالمؤمنین («والخاء خمول ذکر أهل المعاصي عند الله عز وجل»)؛ تأکید علامه حسن‌زاده آملی بر خواندن متن خود روایت نه ترجمهٔ تحت‌اللفظی؛ القای نفس علامه در سلسلهٔ لقاء؛ سنت نهادن قرآن بر صورت پس از نماز صبح.

خلاصه توسط مدل از متن کتابیِ جلسه — نقل مستقیم طولانی از عربی لازم نیست.