دروس سخنرانی

خلاصهٔ کوتاه

این جلسه از سلسلهٔ «لقاء الله» حجت‌الاسلام بیات، ادامهٔ بحث پس از انصراف نفس ناطقه از بدن است. نخستین رخداد پس از گشوده‌شدن چشم به باطن، چشیدن حقایق و شهود بواطن کلمات وجودی است. شدت عالم مثال نسبت به مُلک را عرفا به سعه و ضیق مظاهر می‌دانند نه به شدت و ضعف خود وجود، برخلاف حکمت متعالیه. برزخ برای آمادگی حدّت قیامت است، چنان‌که رحمِ مادر برای دنیا؛ و مسیر، رجوع به ذات احدی است که سورهٔ اخلاص گام‌به‌گام تابلو را نزدیک می‌کند. خوکردن با طور مثالی — به‌ویژه در خواب — لقایی است که برزخ را آرام می‌کند؛ وگرنه زلزله است. حروف نیز مقدس‌اند و حدیث باب سی‌ودو توحید صدوق از امام رضا از امیرالمؤمنین تفسیرشان را می‌گوید: الف آلاء، باء بهجت، تاء تمام الأمر به قائم، ثاء ثواب بی‌انتها، جیم جمال و جلال، حاء حلم خدا از مذنبین. اسم بر نفس اثر می‌گذارد؛ پیامبر در عوالم به محمد و احمد و محمود خوانده می‌شود. جلسه بر حرف «خا» متوقف شد.

فهرست مطالب

استعاذه، بسم‌الله و افتتاح جلسه
ادامهٔ لقاءالله: خروج نفس و شهود بواطن
تشکیک وجود: حکما و عرفا
طور مثالی در همین دنیا؛ خواب به‌مثابه لقاء
حکمت برزخ: آمادگی برای حدّت قیامت
سفر به‌سوی ذات احدی؛ قل هو الله احد
النفس فی وحدتها کل القوی؛ مثال دیدن و شنیدن
انا لله و انا الیه راجعون؛ الله امام اسماء
از هو تا صمد و نفی کفو؛ نزدیک‌کردن تابلو
سعهٔ برزخی؛ خوکردن با باطن یا زلزله
حرمت حروف؛ ازدواج حروف و اسم شیطان در قرآن
بازگشت به حدیث تفسیر حروف المعجم
الف: آلاء الله
باء: بهجة الله
تاء: تمام الأمر
ثاء: ثواب المؤمنین
علم، درجات و خشیت
جیم: جمال الله و جلال الله؛ اثر اسم
اسماء پیامبر در دنیا، ملکوت و جبروت
حاء: حلم الله عن المذنبین
حیّ، حق، حلیم؛ حق مساوق وجود
خاتمه

نکات کلیدی

پس از انصراف نفس ناطقه از بدن و ورود رتبی به عالم بالاتر، نخستین رخداد شهود بواطن موجودات و کلمات وجودی است.
وعده‌های الهی صدق محض است؛ این مسیر طبق قرار الهی قطعی است.
حکما (ملاصدرا در اسفار) تشکیک وحدت شخصیه را به شدت و ضعف خود وجود می‌گیرند؛ عرفا (فصوص، فتوحات، مصباح‌الانس، تمهید القواعد) به سعه و ضیق مظاهر. آب دریا از آب برکه «آب‌تر» نیست؛ سعه فرق دارد.
طور مثالی در برزخ آغاز می‌شود؛ کسانی که در دنیا با آن خو گرفته‌اند — بهترین وجهش در خواب — از هم‌اکنون نوعی لقاء و آمادگی دارند.
یکی از وجوه برزخ، آمادگی برای حدّت قیامت است؛ قیاس با نُه ماه رحم که کودک را برای سعهٔ دنیا آماده می‌کند.
حرکت عوالم، رجوع به ذات احدی است. «هو» اشاره به ذات است، الله اسم ذاتی و امام اسماء، احد تصریح احدیت؛ کثرات شئون همان احدیت/واحدیت‌اند و در خفای ذات مستهلک‌اند.
«النفس فی وحدتها کل القوی»: دیدن و شنیدن کار نفس است نه صرفاً چشم و گوش؛ ازاین‌رو معرفت نفس اقرب‌الطرق و انفع‌المعارف است: من عرف نفسه فقد عرف ربه.
سورهٔ اخلاص تابلو را نزدیک می‌کند: هو، الله، احد، صمد (الذی لا جوف له)، لم یلد ولم یولد، نفی کفو.
کان الله ولم یکن معه شیء، والآن کما کان.
اگر در نشئهٔ دنیا با بواطن و عالم مثال خو نکنیم، برزخ هراس و زلزله است (اذا زلزلت الارض).
حروف مقدس‌اند. سؤال از ازدواج حروف در ساختن لعنت و رحمت: بدون وضو نمی‌توان به اسم شیطان و فرعون در قرآن دست زد؛ این خود سرّ حرمت حروف است. همه‌چیز جز حق زوج است.
عجله در پاسخ به سیل سؤال‌ها لازم نیست؛ بعدها جواب می‌آید. تکلیف به قدر وسع است؛ قرآن با این حال می‌گوید تعالوا.
حدیث: باب ۳۲ توحید صدوق، از امام رضا از پدران تا امیرالمؤمنین، تفسیر حروف المعجم. علامه حسن‌زاده بر روایت‌خوانی متن تأکید دارد؛ ذوق عرفا و برهان حکما ذیل متن بیاید نه به‌جای آن. رزق هر کس از متن ممکن است غیر از رزق گوینده باشد.
الف: آلاء الله (فبای آلاء ربكما تكذبان). باء: بهجة الله؛ در برخی مصادر: الباقی و بدیع السموات والارض. تاء: تمام الأمر به قائم آل محمد. ثاء: ثواب مؤمنان بر اعمال صالح؛ چون ثواب و وجود لایتناهی است، حقیقت حرف ثا نیز بی‌انتهاست.
اگر حقیقت حروف را همین‌جا نچشی، آن‌سو فرشته مأمور تعلیم است؛ اگر بدانی، تو معلّم می‌شوی. درجات از آنِ اهل علم است و خشیت از آنِ علما.
جیم: جمال الله و جلال الله؛ اسماء متقابل را باید جمع کرد. اسم بر نفس اثر می‌گذارد: هفت روز اول کودک را علی یا فاطمه بخوانند؛ این هفت روز بار هفتاد سال را می‌بندد و از هفت سال اول رتبه‌اش بالاتر است. همان لحظهٔ ولادت اذان و اقامه بگویند؛ علامه حسن‌زاده اثر اولین تحریک قوا را تا خواب و تمثلات و برزخ می‌داند. در قیامت با اسم صدا می‌زنند نه فامیل و کنیه.
پیامبر در دنیا محمد و ابوالقاسم است، در ملکوت احمد، در جبروت محمود (ملائکه: اللهم صل علی محمود و آل محمود). مهیمنین فقط به ذات توجه‌اند و از خلق خبر ندارند. اسم وحدتِ لاهوتی را باید جست؛ اگر در خواب به آن خواندند، سیر به آنجا منتهی می‌شود. این خیر کثیر است و نباید با آن گیج کرد.
حاء: حلم الله عن المذنبین. اگر حلم نبود با اولین گناه ساقط می‌شدیم؛ ساتر الهی در دل حلیم است. در برخی جوامع: حیّ حق حلیم. الحی نخستین اسماء سبعه است که به امام اسماء (الله) اقتدا می‌کنند. حق مساوق وجود است (شرح قیصری بر فصوص، الفصل الأول).
جلسه از حرف «خا» ادامه می‌یابد. حمد خاص است و ثنا عام (شامل حمد و شکر)؛ شکر از حمد خاص‌تر است.

اصطلاحات و منابع

اصطلاحات: لقاءالله؛ نفس ناطقه؛ کلمات وجودی؛ مُلک و ملکوت؛ عالم مثال؛ طور مثالی؛ تشکیک وجود؛ وحدت شخصیه؛ ذات‌مراتب؛ سعه و ضیق مظاهر؛ شدت و ضعف وجود؛ برزخ؛ حدّت قیامت؛ ذات احدی؛ احدیت و واحدیت؛ شئون؛ خفای ذات؛ امام‌الائمة الاسماء؛ اسم جامع الله؛ صمد؛ النفس فی وحدتها کل القوی؛ معرفت نفس؛ حروف المعجم؛ ازدواج حروف؛ حسنات‌الأبرار سیئات‌المقربین؛ صاحب‌الأمر؛ ثواب لایتناهی؛ اسماء متقابل؛ اسماء سبعه؛ مهیمنین؛ صادر اول؛ اسم وحدت؛ حلم الله؛ حیّ حق حلیم؛ حق مساوق وجود؛ ثنا و حمد و شکر.

آثار و منابع: اسفار ملاصدرا؛ فصوص و فتوحات ابن‌عربی؛ مصباح‌الانس ابن‌فناری؛ تمهید القواعد ابن‌ترکه؛ انسان در عرف عرفان علامه حسن‌زاده آملی؛ رسائل عرفانی (الحمد و الثنا لعین الوجود)؛ التوحید شیخ صدوق، باب ۳۲ تفسیر حروف المعجم (حدیث امام رضا از امیرالمؤمنین)؛ شرح قیصری بر فصوص‌الحکم (الفصل الأول فی الوجود و أنه هو الحق)؛ توصیهٔ علامه به روایت‌خوانی متن؛ اذان و اقامه در ولادت؛ نام‌گذاری هفت‌روزه به علی و فاطمه.

آیات یادشده: فاتحه/۵؛ بقره/۱۱۷، ۱۵۶، ۲۸۶؛ انعام/۷۳؛ یس/۳۶؛ فاطر/۲۸؛ الرحمن/۱۳؛ مجادله/۱۱؛ نبأ/۸؛ زلزله/۱؛ اخلاص/۱–۴. اشاره‌ها بدون تلاوت کامل: تعالوا؛ إلیه المصیر؛ صادق الوعد.

خلاصه توسط مدل از متن کتابیِ جلسه — نقل مستقیم طولانی از عربی لازم نیست.