دروس سخنرانی

خلاصهٔ کوتاه

جلسهٔ هجدهم سلسلهٔ «لقاء الله»، شب جمعه ۱۳ آبان ۱۴۰۰، ادامهٔ بحث وجه الله است. استاد وجه الله را به معنای اتمّ همان صادر اول و وجود منبسط می‌گیرد که خلائق ظهورات اویند، خلق نیست و حد و رنگ و سایه ندارد؛ و آن را نفس الرحمن و صورت الرحمن می‌خواند. نخستین ظهور این صادر، عقل اول است که با احادیث «اول ما خلق الله العقل» و «اول ما خلق الله نوری» و آیهٔ نور جمع می‌شود؛ روایات را باید چون آیات کنار هم دید. کنهٔ ذات از ادراک بیرون است و برترین ادراک قلبی و عقلی ما از حق به حقیقت محمدیه منتهی می‌شود؛ مراتب، طبقه و پله نیست، لفّ در هم پیچیده است، چنان‌که نفس در وحدتش همهٔ قواست. در مشرب حکمت متعالیه نفس جسمانیة الحدوث است و بدن شأن روح است نه مرکب آن؛ همه در وجه الله‌اند. صادر اول را رقّ منشور و حقیقت مائیه نیز گفته‌اند: تار و پود حق است و نقوش ظهورند؛ آب دیده نمی‌شود و دریا و موج و باران ظهور اویند. لقاء به اندازهٔ جاری‌شدن آن آب در جدول وجود است؛ شهدا همه یک وجه را زیارت نمی‌کنند. الله هم نور بالذات آسمان‌هاست و هم نورش ظهور آن نور؛ ظهور نور بذات پیغمبر است. چهارده نور در قوس صعود اتحاد وجودی با صادر اول یافتند و انسان کامل شدند؛ دیدن امام عصر دیدن کنهٔ ذات نیست. هر مقدار از آن آب که در کانال اهل بیت ریخت بچشی، همان مقدار نبوت و ولایت و امامت می‌یابی؛ شیعه شعاع آن نور است. سقایت «شراباً طهورا» و نظر «وجوه یومئذ ناضرة» به اندازهٔ طهارت نفس و ادب‌آموزی است.

فهرست مطالب

استعاذه، سلام بر امام عصر و هدیهٔ صلوات
ادامهٔ بحث لقاءالله: وجه الله و صادر اول
نفس الرحمن و صورت الرحمن
عقل اول، نور محمدی و جمع روایات
دو معنا برای خلق
دو استعمال ذات: کنه و مقام اسماء
چرا حقیقت محمدیه را وجه الله گفته‌اند
رتبه، نه طبقه: لفّ پیچیده در هم
النفس فی وحدته کل القوی
جسمانیة الحدوث در برابر روحانیة الحدوث
همه در وجه الله‌اند؛ بدن در روح است
اسماء صادر اول: رقّ منشور و حدود صد نام
مَثَل پارچه و نقوش؛ تسبیح به‌معنای شناگری
مَثَل دریا و موج؛ حقیقت مائیه
لقاء به اندازهٔ جاری‌شدن آب در جدول وجود
الله نور السموات: نور بالذات یا نور او؟
جمع‌بندی: درک وجه و سعهٔ وجودی
آیا اتحاد وجودی با صادر اول ممکن است؟
لیس کمثله شیء
هر مقدار از آن آب بچشی، همان مقدار نبوت و ولایت
سقاهم ربهم شراباً طهورا
وجوه یومئذ ناضرة؛ نظر به رب
ختم جلسه: نبض بحث و امید عاقبت به‌خیری

نکات کلیدی

وجه الله به معنای اتمّ صادر اول و وجود منبسط است؛ خلق نیست و خلائق ظهورات اویند.
نخستین ظهور صادر اول عقل اول است؛ حقیقت محمدیه و نور محمدی با «اول ما خلق الله العقل» و «اول ما خلق الله نوری» و آیهٔ نور جمع می‌شوند.
روایات را باید چون آیات کنار هم دید: برخی شرح برخی‌اند؛ متن و شرح، اصل و فرع، قضا و قدر، لفّ و انشراح.
اگر خلق را به غیر کنهٔ ذات بگیریم اسماء الله داخل می‌شوند؛ اگر به غیر ذات بگیریم اسماء داخل نیستند چون عین ذات‌اند. کنهٔ ذات غیب‌الغیوب است؛ مقام اسماء ظهور ذات است.
برترین ادراک قلبی و عقلی ما از خدا به حقیقت محمدیه منتهی می‌شود؛ هر مقدار آن را درک کنی همان مقدار حق را درک کرده‌ای.
مراتب وجود طبقه و پله نیست؛ لفّ در هم پیچیده است. نفس در وحدتش همهٔ قواست و دیدن و خیال کار نفس است نه قوای مستقل.
در حکمت متعالیه نفس جسمانیة الحدوث است؛ بدن شأن روح است و در روح است، نه مرکب روح. روحانیة الحدوث مشّائی بحث لقاء را به هم می‌ریزد.
صادر اول حدود صد نام دارد از جمله ارادت الله، مشیت الله، اسم اعظم، ام الکتاب، رقّ منشور، روح القدس، ظل ممدود، حق حادث، خلیفة الله الاعظم، بقیة الله، کتاب مستور، امام مبین و سیمرغ/عنقا؛ اختلاف نام به اعتبار شأن است.
تار و پود رقّ منشور حق است و نقوش ظهورند؛ تسبیح شناگری بر وجه خداست؛ اگر پارچه را برداری نقش نمی‌ماند.
وجه را حقیقت مائیه نیز گفته‌اند: آب دیده نمی‌شود و دریا و موج و مه و باران ظهور اویند.
لقاء به اندازهٔ جاری‌شدن آن آب در جدول وجود است؛ ربّ تو همان است که در تو جاری شده؛ شهدا همه یک وجه را زیارت نمی‌کنند.
هم «الله نور السموات» درست است هم نور او؛ ظهور نور بذات پیغمبر است و مَثَل نور در مشکات همان است.
چهارده نور در قوس صعود اتحاد وجودی با صادر اول یافتند؛ علم خدا دفعةً در قلب پیغمبر نازل شد و تنزیل بیست‌وسه ساله برای امت است. دیدن امام عصر دیدن کنهٔ ذات نیست.
هیچ‌کس جز آن چهارده اتحاد وجودی با صادر اول ندارد؛ بقیه رهرو و شیعه‌اند. شیعه یعنی شعاع نور؛ حتی ابراهیم علیه‌السلام شیعه خوانده شده است.
هر مقدار از آن آب بچشی همان مقدار نبوت و ولایت و امامت می‌یابی؛ طهارت نفس بدون ادب‌آموزی از دست می‌رود و نظر به رب به اندازهٔ توان چشم است.

اصطلاحات و منابع

اصطلاحات: لقاءالله، وجه الله، صادر اول، وجود منبسط، نفس الرحمن، صورت الرحمن، حقیقت محمدیه، نور محمدی، عقل اول، ظهور ذات برای ذات، کنهٔ ذات، غیب‌الغیوب، مقام اسماء، ذو مراتب، لفّ و انشراح، قضا و قدر، النفس فی وحدته کل القوی، قوهٔ باصره، قوهٔ خیال، برزخ جامع، ذو وجهین، روحانیة الحدوث، جسمانیة الحدوث، حکمت متعالیه، قوس نزول، قوس صعود، رقّ منشور، لوح محفوظ، حقیقت مائیه، سعهٔ وجودی، ضیق وجودی، نور بذات، نور الانوار، اتحاد وجودی، انسان کامل، کاف زائد، شیعه/شعاع، ساقی حوض کوثر، شراباً طهورا، طهارت نفس، ادب‌آموزی.

منابع و ارجاعات: احادیث «اول ما خلق الله العقل» و «اول ما خلق الله نوری»؛ بیان علامه طباطبایی در جمع آیات و روایات؛ شرح فصوص قیصری به بیان علامه حسن‌زاده آملی؛ اسفار ملاصدرا (نفس و کل القوی)؛ ممد الهمم و شرح فصوص علامه حسن‌زاده (مَثَل دریا و موج از دور)؛ تفسیر ملاصدرا (نور الانوار)؛ صوت علامه حسن‌زاده در «لیس کمثله شیء» و کاف زائد؛ دعای ثابت امیرالمؤمنین در قنوت «واجعلنا للمتقین اماما»؛ سورهٔ فاتحه آیات ۱، ۲ و ۵؛ سورهٔ نور آیهٔ ۳۵؛ سورهٔ طور آیهٔ ۳؛ سورهٔ واقعه آیهٔ ۳۰؛ سورهٔ انعام آیهٔ ۷۳؛ سورهٔ الرحمن آیات ۲۶–۲۷؛ سورهٔ انشقاق آیهٔ ۶؛ سورهٔ انبیاء آیهٔ ۳۰؛ سورهٔ قدر آیات ۱ و ۴؛ سورهٔ شوری آیهٔ ۱۱؛ سورهٔ فرقان آیهٔ ۷۴؛ سورهٔ صافات آیهٔ ۸۳؛ سورهٔ انسان آیهٔ ۲۱؛ سورهٔ قیامت آیات ۲۲–۲۳.

خلاصه توسط مدل از متن کتابیِ جلسه — نقل مستقیم طولانی از عربی لازم نیست.