دروس سخنرانی

خلاصهٔ کوتاه

جلسهٔ چهاردهم سلسلهٔ «لقاء الله»، در شب جمعه و ایام شهادت امام حسن مجتبی علیه‌السلام، ادامهٔ بحث نظر شهید به وجه الله است. استاد از رسالهٔ لقاءالله میرزا جواد آقا ملکی تبریزی حدیث تهذیب را می‌آورد که هفتمین خصلت شهید نظر در وجه خداست و همین نظر مایهٔ راحتی هر نبی و شهید است؛ نظر را رؤیت عمیق و توجه می‌داند، نه نگاه سطحی. حدیث قدسی مستدرک نیز اکرام بنده را به نظر به‌سوی نور و جلال و کبریای حق می‌داند و با آیهٔ نور علامه حسن‌زاده همه چیز را نور می‌خواند. محور عملی جلسه جملهٔ مناجات الخائفین است: حتی مشتاق را خدا باید از حجاب آخر بردارد؛ کوشش لازم است اما کافی نیست، چنان‌که دعای عرفه تردد در آثار را مایهٔ بُعد مزار می‌داند و موسی علیه‌السلام در شکر به عجز می‌رسد. حدیث مصباح الشریعه مشتاق را کسی معرفی می‌کند که به طعام و شراب و خواب و انس و خانه و لباس و قرار دنیا بی‌اشتهاست، شب و روز عبادت می‌کند و به زبان شوق مناجات می‌گوید؛ موسی در میقات چهل روز از شوق ربّش نخورد و نخوابید. اگر احکام نفس ناطقه بر بدن استیلا یابد بدن چون نفس از خوردن و خواب بی‌نیاز می‌شود؛ ورود به میدان شوق یعنی تکبیر بر نفس و دنیا و رها کردن مألوفات. مَثَل مشتاق مَثَل غریق است که جز نجات نمی‌بیند. جلسه با سخن شهیدی که هر دو قدم را از خدا می‌خواست و امید لقاء رب، بلکه لقاء رب پیامبر، در کنار شهدا بسته می‌شود.

فهرست مطالب

استعاذه، سلام بر امام عصر و هدیهٔ صلوات
ادامهٔ بحث لقاءالله: نظر شهید به وجه الله
حدیث قدسی: نظر به نور و جلال و کبریای حق
الله نور آسمان‌ها و زمین است
مناجات الخائفین: لا تحجب مشتاقیک
پردهٔ آخر به دست خداست
دعای عرفه: تردد در آثار و بُعد مزار
موسی علیه‌السلام و اعلان عجز در شکر
مشتاق کیست؟ حدیث مصباح الشریعه
مناجات با زبان شوق؛ فرق نجوا و ندا
اربعین موسوی: نخورد، نیاشامید، نخوابید
استیلای نفس ناطقه بر بدن
میدان شوق: مألوفات را رها کن
مَثَل مشتاق، مَثَل غریق
بازگشت به مناجات الخائفین
سخن شهید: هر دو قدم را تو بردار

نکات کلیدی

نظر شهید به وجه الله هفتمین خصلت عطاشده به شهید است و آغاز راحتی نبی و شهید همان نظر است، نه رؤیت سطحی.
فرق نظر و رؤیت: رؤیت نگاه غیرعمیق است؛ نظر توجه و رؤیت عمیق است.
در حدیث قدسی، اکرام بنده به نظر به‌سوی نور و جلال و کبریای حق است؛ این سه از هم جدا آمده‌اند و مَثَل نور به‌سوی جلال و کبریا باز می‌شود.
چون الله نور آسمان‌ها و زمین است، به بیان علامه حسن‌زاده همه چیز ـ آسمان، زمین، شب، ذواللیل و نهار ـ نور است.
جملهٔ محوری مناجات الخائفین این است که مشتاقان را از نظر به رؤیت حق محجوب مکن؛ پردهٔ آخر حتی پس از شوق و آمادگی نظر، به دست خداست.
موت اختیاری، اضطراری و اجباری در رفع این حجاب نهایی یکسان‌اند: رفع حجاب کار خداست.
شوق رؤیت خدا، برخلاف شوق کاخ و مرکب دنیا، نشانهٔ قدمی است که بنده برداشته؛ اما همان قدم بدون کشش معشوق حاصل ندارد.
در دعای عرفه، تردد در آثار اگر آثار را آثار ببیند موجب بُعد مزار است؛ باید مظهر را عین ظهور حق دید.
اصل شکر، اعلان عجز از شکر است؛ هر توفیق شکر، شکر دیگری می‌طلبد.
مشتاق به طعام و شراب و خواب و انیس و خانه و آبادانی و لباس نرم و قرار دنیا دل نمی‌بندد؛ خلق را به‌عنوان عیال الله دوست دارد اما انسش فقط با خداست.
نجوا سخن نزدیک و آهسته است و ندا فریاد از دور؛ شوق، سالک را به مقام مناجات نزدیک می‌کشاند.
موسی علیه‌السلام در میقات از شوق ربّ خود چهل روز نخورد، نیاشامید و نخوابید؛ «ربّه» ناظر به همان مرتبهٔ اسمائی است که در وجودش پیاده شده بود.
اگر احکام نفس ناطقه بر بدن حاکم شود بدن چون نفس از خوردن و خواب بی‌نیاز است؛ برخی مرتاضان از مسیر شیطانی نه رحمانی به پاره‌ای از این احکام دست می‌یابند.
ورود به میدان شوق یعنی تکبیر گفتن بر نفس و مراد دنیا، رها کردن مألوفات و حرام کردن غیر معشوق بر خود؛ مَثَل مشتاق مَثَل غریق است که جز نجات نمی‌بیند.
شهیدی می‌گفت هر دو قدم را تو بردار: هم قدم نهادن بر خود و هم شوق پیدا کردن؛ آن‌گاه نظر به وجه الله و امید لقاء رب، بلکه لقاء رب پیامبر، پیش می‌آید.

اصطلاحات و منابع

اصطلاحات: لقاءالله، وجه الله، نظر، رؤیت، توجه، هفت خصلت شهید، حدیث قدسی، نور، جلال، کبریا، مناجات الخائفین، خمسهٔ عشر، حجاب / پردهٔ آخر، موت اختیاری، موت اضطراری، موت اجباری، مشتاق، شوق، مظهر و ظهور، بُعد المزار، شکور، اعلان عجز، نجوا، ندا، مناجات و منادات، میقات، اربعین موسوی، ربّه، نفس ناطقه، استیوا / استیلای نفس بر بدن، مرتاض، طریق رحمانی و طریق شیطانی، میدان شوق، مألوفات، غریق، یک قدم تو یک قدم خدا.

منابع و ارجاعات: رسالهٔ لقاءالله میرزا جواد آقا ملکی تبریزی؛ تهذیب الاحکام، ج۶، ص۱۲۲ (هفت خصلت شهید و «أن ينظر في وجه الله» و «وإنها لراحة لكل نبي وشهيد»)؛ مستدرک الوسائل، ج۱، ص۳۸۳ (حدیث قدسی نظر به نور و جلال و کبریا)؛ بیان علامه حسن‌زاده آملی ذیل آیهٔ نور؛ مفاتیح الجنان، مناجات خمسهٔ عشر امام سجاد علیه‌السلام، مناجات الخائفین؛ دعای عرفهٔ امام حسین علیه‌السلام («إلهي ترددي في الآثار يوجب بعد المزار»)؛ مصباح الشریعه منسوب به امام صادق علیه‌السلام، باب الشوق، همراه با اصول کافی در تدریس پیشین؛ سورهٔ فاتحه آیات ۱ و ۵؛ سورهٔ نور آیهٔ ۳۵؛ سورهٔ سبأ آیهٔ ۱۳؛ سورهٔ طه آیات ۵ و ۸۴؛ سورهٔ اعراف آیهٔ ۱۴۲.

خلاصه توسط مدل از متن کتابیِ جلسه — نقل مستقیم طولانی از عربی لازم نیست.