دروس سخنرانی

خلاصهٔ کوتاه

جلسهٔ نهم محرم ۱۴۰۰ در سلسلهٔ لقاءالله، شب تاسوعا و امتحان انصار اباعبدالله است. استاد از اصل بیستم الفین علامهٔ حلّی می‌گوید ولایت بحث تخصصی است و جز خدا ولی نمی‌نهد؛ ولایت کلیه یعنی طی کل قرب امکانی و گرفتن کل علم ذاتی که قرآن شده است. «ذلك الكتاب» علم دورِ ذاتی است و «هذا القرآن» تنزّل نزدیک؛ راه از هذا به ذلك تقواست. پنج آیهٔ اول بقره به نقل علامه حسن‌زاده از بیان السعادة یازده تریلیون وجه وقف و ابتدا دارد. هنوز وارد مقدمهٔ رسالهٔ لقاءالله نشده‌اند و پانزده دستور سلوکی ناگفته است. حدیث معراج در وافی و رسالهٔ ملکی تبریزی می‌گوید أول العبادة الصمت والصوم؛ میراث روزه کم‌خوردن و کم‌گفتن است و صمت حکمت می‌آورد، حکمت معرفت، معرفت یقین؛ معرفت بذر مشاهده است. حکمت همان فلسفه به زبان قرآن است و ضالهٔ مؤمن؛ منبر را نباید به خواب و قصه سپرد. ارض وجود به نور ربّ ـ به نقل امام صادق، امام هر زمان ـ اشراق می‌شود. فهم از ملکوت است نه از ماده؛ ظرف علم نفس ناطقه است و با علم اتساع می‌یابد و تاسوعا از همین اتساع است. استماع گوش‌دادن با میل است و أنصتوا خاموشی با رغبت. «قُتلوا» مجهول است و کشتن نفس را هم در بر می‌گیرد. متخیلات فاسده پرواز ملکوتی را می‌بندد. انسان بسم‌الله است و گناه مسّ بی‌طهارت کلام‌الله. اباالفضل نافذ البصیره است، بهره‌ای از ولایت کلیه و به ادلهٔ سید نعمت‌الله جزایری معصوم؛ امان‌نامه را پاره کرد چون پسر زهرا در امان نبود و حسین فرمود اگر برود لشکر می‌پاشد.

فهرست مطالب

استعاذه، بسم‌الله و صلوات افتتاحیه
شب امتحان انصار و استغاثه به صاحب‌الزمان
عدول از نماز واجب به مستحب برای درک جماعت
علامهٔ حلّی و زیارت امام عصر
اصل بیستم الفین: ولایت بحث تخصصی است
ولایت کلیهٔ الهیه
ذلك الكتاب و هذا القرآن
یازده تریلیون وجه قرائت پنج آیهٔ اول بقره
سنگینی بحث لقاء و رسالهٔ لقاءالله
حدیث معراج: أول العبادة الصمت والصوم
میراث روزه و میراث صمت
حکمت، معرفت، یقین و بذر مشاهده
صمت و جوع و سهر و خلوت و ذکر به دوام
أشرقت الأرض بنور ربها
اشراق، سرح مطلق و انشراح صدر
فطر، افطار و دو سرور روزه‌دار
فهم از ملکوت است
وعاء العلم و تاسوعا از اتساع
استماع و انصات در تلاوت قرآن
قتلوا فی سبیل الله و موت اختیاری
متخیلات فاسده
خیانت است اگر نگوییم
تو بسم‌اللهی
اهانت به نفس؛ حدیث امام هادی
نافذ البصیره: اباالفضل العباس
عصمت اباالفضل
امان‌نامه؛ روضهٔ تاسوعا

نکات کلیدی

شریعت برای درک جماعت اجازهٔ عدول از نیت واجب به مستحب داده است؛ عظمت جماعت امام عصر از همین قیاس فهمیده می‌شود.
ولایت را غیرمتخصص نمی‌تواند نصب کند؛ «الله ولی الذین آمنوا»؛ فقط خدا ولی می‌نهد.
ولایت کلیه یعنی کلیهٔ اسماء و اشیا و حکمت و علم؛ نهایت قرب امکانی و تلقی کل صورت علمیهٔ ذاتی که قرآن شده است.
«ذلك» اشاره به علم ذاتی دور است و «هذا» به قرآن تنزل‌یافته؛ هدایت ذلك فقط برای متقین است و رزق در آسمان است نه در جسم و صوت.
پنج آیهٔ اول بقره به نقل بیان السعادة بیش از یازده تریلیون وجه وقف و ابتدا دارد؛ گیر کردن در زیبایی قرائت، ماندن در لفظ است.
هنوز وارد مقدمهٔ رسالهٔ لقاءالله علامه حسن‌زاده نشده‌اند؛ پانزده دستور اهل سلوک ناگفته است.
أول العبادة الصمت والصوم: هر عبادت باید با سکوت و روزه آغاز شود؛ نماز با شکم پر و هیاهو نماز نیست.
میراث روزه قلت أکل و قلت کلام و خودِ عبادت است؛ میراث صمت حکمت است.
سلسله: صمت → حکمت → معرفت → یقین → شهود. معرفت بذر مشاهده است. حکمت ضالهٔ مؤمن و همان فلسفه به زبان قرآن است.
منبر جای حکمت است نه داستان و خواب؛ خواب برای غیرمعصوم حجت نیست.
پنج رکن سلوک: صمت، جوع، سهر، خلوت، ذکر به دوام؛ دوام مال ذکر است.
زمین وجود به نور ربّش اشراق می‌شود؛ به نقل امام صادق آن رب امام هر زمان است.
سرح مطلق رهایی از قید است؛ ضیق سعه ندارد؛ انشراح صدر سخن را فهم‌پذیر می‌کند.
فطر شکفتن است؛ روزه‌دار دو سرور الهی دارد: لب افطار و لقاء، نه شکم‌سیری.
فهم از ملکوت است؛ کتاب و معلم علت معدّند. باران رحمت به قدر سعهٔ هر وادی جاری می‌شود.
هر ظرفی با مظروف تنگ می‌شود مگر وعاء العلم که نفس ناطقه است و با علم فراخ می‌گردد؛ تاسوعا از اتساع است.
استماع گوش با میل است، سماع بی‌میل؛ أنصتوا خاموشی با رغبت است. فعل مجهول «قُرئ» و «قُتلوا» در را باز می‌گذارد.
«قُتلوا فی سبیل الله» حصر در شهید میدان نیست؛ کشتن نفس و موت اختیاری نیز داخل است.
متخیلات فاسده از توجه بیهوده و پرخوری و فیلم می‌آید و پرواز ملکوتی را می‌بندد.
نگفتن حکمت به بهانهٔ نفهمیدن مردم خیانت است. عرفان و قرآن و برهان یک حقیقت‌اند.
انسان بسم‌الله و کلام‌الله است؛ گناه مسّ بی‌طهارت است. ترساندن به عذاب جای فهم حکمی را نمی‌گیرد.
هر که نفسش را خوار کند شرور می‌شود؛ نفس ظرف علم است و بی‌علم ضیق و خوار می‌ماند.
اباالفضل نافذ البصیره است: نفوذ در بصیرت و نفوس، بهره‌ای از ولایت کلیه. انسان بر نفس خود بصیر است و خواب برادر مرگ.
لقاء هر کس لقاء ربّ خود اوست: جمال بهشت می‌شود و جلال جهنم.
امام به غیرمعصوم «بنفسی أنت» نمی‌گوید؛ سید نعمت‌الله جزایری هفده دلیل بر عصمت عباس آورده، از جمله غسل و کفن امیرالمؤمنین و امام حسن.
امان‌نامه را عباس پاره کرد چون پسر زهرا در امان نبود؛ رکاب از غیرت غربت حسین کنده شد؛ اگر برود لشکر می‌پاشد.

اصطلاحات و منابع

اصطلاحات: عدول نیت، ولایت و ولایت کلیهٔ الهیه، قرب امکانی، علم ذاتی / صورت علمیهٔ ذاتی، ذلك و هذا، وقف و ابتدا، صمت و صوم، میراث روزه، حکمت / فلسفه، معرفت، یقین، المعرفة بذر المشاهدة، ضالهٔ مؤمن، جوع و سهر و خلوت و ذکر به دوام، اشراق، سرح مطلق / سراح، انشراح صدر، فطر / انفطار / افطار، علت معدّ، ملکوت، وعاء العلم، نفس ناطقه، اتساع، تاسوعا، استماع و سماع، انصات، فعل مجهول، موت اختیاری، متخیلات فاسده، عرفان و قرآن و برهان، بسم‌الله / کلام‌الله، اهانت به نفس، نافذ البصیره، بصیرة، اسماء جمال و جلال، عصمت اباالفضل، امان‌نامه، تفرّق العسکر.

آثار و منابع: الفین علامهٔ حلّی اصل بیستم؛ داستان زیارت علامهٔ حلّی و تازیانهٔ امام عصر؛ تفسیر بیان السعادة سلطان‌محمد گنابادی و نقل علامه حسن‌زاده از وجوه قرائت پنج آیهٔ اول بقره؛ استخراج احکام هندسی خواجه نصیر طوسی؛ رسالهٔ لقاءالله علامه حسن‌زاده و پانزده دستور سلوکی؛ وافی ملا محسن فیض کاشانی (حدیث معراج)؛ رسالهٔ لقاءالله میرزا جواد ملکی تبریزی؛ نهج الولایه علامه حسن‌زاده (سرح مطلق)؛ حکمت اشراق سهروردی؛ رواقیون و مشائیون و اشراقیون افلاطون؛ رسالهٔ عرفان و قرآن و برهان علامه حسن‌زاده؛ متخیلات فاسده در آثار علامه حسن‌زاده؛ نهج‌البلاغه حکمت ۲۰۵ (کل وعاء یضیق)؛ تحف‌العقول (من هانت علیه نفسه فلا تأمن شره، امام هادی)؛ عمدة الطالب / امام صادق دربارهٔ عباس نافذ البصیره؛ سید نعمت‌الله جزایری و هفده دلیل عصمت عباس؛ مقتل امان‌نامه و رکاب اباالفضل؛ بیت «صمت و جوع و سهر و خلوت و ذکر به دوام».

آیات یادشده: فاتحه/۱، فاتحه/۵، بقره/۱–۲، بقره/۳۱، بقره/۲۵۷، إسراء/۹، ذاریات/۲۲، جمعه/۲، یس/۱–۲، زمر/۶۹، طه/۲۵–۲۸، انعام/۷۹، رعد/۱۷، اعراف/۲۰۴، آل عمران/۱۶۹، قیامت/۱۴، کهف/۱۱۰.

خلاصه توسط مدل از متن کتابیِ جلسه — نقل مستقیم طولانی از عربی لازم نیست.