یادداشت: ترجمه‌های فارسیِ زیرِ عبارات عربی در این متن، توسط مدل افزوده شده‌اند و جزو سخنان استاد نیستند.
کلمهٔ هفتم؛ خود را برای همیشه درست ساختن
می‌رسیم به کلمهٔ هفتم در یکصد کلمه. می‌فرمایند: آنکه خود را برای همیشه درست نساخت، پس به چه کاری پرداخت؟ سه نکته از این جمله تأمل‌برانگیز است. کلماتِ بزرگانِ جامع‌الاطراف همچون علامه حساب‌شده است؛ هرچه می‌گویند و می‌نویسند سنجیده است.
نکتهٔ اول و دوم؛ ابد و درست ساختن
نخست آنکه فرموده «برای همیشه»: خود را برای همیشه بسازد یعنی توجّه داشته باشد که ابد در پیش است. ما ابد در پیش داریم؛ اگر توجّه به ابدیّت باشد، حواس جمع می‌ماند. نکتهٔ بعد: «درست نساخت». همه ادعای سازندگی دارند؛ اما یکی را می‌بینی دست‌وپا شکسته خود را می‌سازد و یکی از درِ درست‌درمان، به نحوِ احسن، چنان‌که به قولِ قدما مو لای درز نرود. آنکه می‌داند ابدیّت دارد با تمامِ قوا می‌سازد؛ نه آنکه یک روز خوب و یک روز بد باشد، یک روز صبح مؤمن و شب کافر. حدیث داریم در آخرالزمان مردم چنین‌اند: صبح مؤمن‌اند شب کافر، شب مؤمن‌اند صبح کافر. این‌ها فایده ندارد. دههٔ فاطمیه کارش درست تمام شد و دوباره همان آش و همان کاسه. شیطان چون در صراطِ مستقیم قرار گیری نزدیک می‌شود.
نکتهٔ سوم؛ هیچ کاری مهم‌تر از خودسازی نیست
فرموده‌اند «به چه کاری پرداخت؟» یعنی هیچ کاری مهم‌تر از خودسازی نیست. آیا خودسازی جزوِ برنامهٔ زندگی هست یا نه؟ اصلاً مهم‌تر از خودسازی کارِ دیگری نیست. آیاتِ قرآن را که بنگری — از سورهٔ عصر که به یک معنا آخرالزمان است تا آیهٔ طوبی — همه در گروِ ایمان و عملِ صالح‌اند:
«وَالْعَصْرِ إِنَّ الْإِنسَانَ لَفِي خُسْرٍ إِلَّا الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ» (عصر/۱–۳)
ترجمهٔ فارسی (توسط مدل، نه استاد): سوگند به عصر، که انسان در زیان است، مگر کسانی که ایمان آوردند و کارهای شایسته کردند.
«الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ طُوبَىٰ لَهُمْ وَحُسْنُ مَآبٍ» (رعد/۲۹)
ترجمهٔ فارسی (توسط مدل، نه استاد): کسانی که ایمان آوردند و کارهای شایسته کردند، طوبی برای ایشان است و سرانجامی نیکو.
جز خودسازی و این دو نمی‌توان حسن مآب داشت و طوبی لهم شد.
طوبی در مجمع البیان؛ مآب
اگر مجمع البیان را بنگری، طوبی را چنین آورده‌اند که از مادّهٔ أقول/أطیب است؛ أطیب بر وزنِ أفعل یعنی پاکیزه‌ترین. یعنی زندگیِ پاکیزه‌ترین را دارند؛ چون بخواهی زندگیِ پاک مثل بزنی، به آنان مثل می‌زنی. اصحابِ آخرالزمانِ سیدالشهدا باید از همه پاک‌تر زندگی کنند. مآب را شیخ طبرسی مصدرِ میمی یا اسمِ مکان از رجوع گرفته: بازگشت — إنّا إلیه راجعون؛ قرار است به همان مبدأ بازگردیم. جز خودسازی نمی‌شود؛ با آلودگی کسی را به بهشت راه نمی‌دهند.
چهار دسته نزد آیت‌الله قاضی
آیت‌الله قاضی در تفسیرِ نور می‌فرمود مردم چهار دسته‌اند: یا مؤمن‌اند که هم ایمان دارند هم عملِ صالح؛ یا کافرند که نه ایمان دارند نه عملِ صالح؛ یا منافق‌اند که ایمان ندارند و عملِ به‌ظاهر صالح دارند؛ یا فاسق‌اند که ایمان دارند و عملِ صالح ندارند. از میانِ این چهار باید اوّلی بود: مؤمن، هم ایمان هم عمل. گاه کسی هیئتی و سینه‌زن و مسجدی است اما دو دقیقه نمی‌توان با او نشست؛ یا غیبت می‌کند یا سخنِ زشت و کریه می‌گوید. این‌ها به جایی نمی‌رسند. نمازِ شب توفیقِ هرکسی نیست؛ اما ادبِ زبان و ترکِ غیبت از لوازمِ خودسازی است.
شجرهٔ طوبی؛ معراج و ولایت
پیامبر فرمود چرا این‌قدر به حضرت زهرا احترام می‌گذارید؟ فرمود در معراج رفتم و از میوهٔ درختِ طوبی خوردم — همان طوبی لهم — و هر وقت دلم برای بهشت تنگ می‌شود حضرت زهرا سلام‌الله‌علیها را می‌بویم. حسادتِ آنان که نمی‌فهمند چه معناست، بجاست که نفهمند. حدیث داریم اصلها ثابت و فرعها فی السماء؛ در بهشت، در خانهٔ پیامبر یا امیرالمؤمنین، و در خانهٔ هر بهشتی شاخه‌ای از آن رفته. تمثیل است از عبارتِ زیارتِ جامعه: إن ذکر الخیر کنتم أوّله و أصله و فرعه و معدنه و منتهاه و مأواه؛ همهٔ خیرات پیشِ شماست. پس اگر کسی بخواهد به بهترین وجه خود را بسازد و طوبی لهم وحسن مآب شود، چاره‌ای نیست مگر آنکه زیرِ سایهٔ شجرهٔ طوبی رود که ریشه‌اش در خانهٔ امیرالمؤمنین است؛ باید با ولایت زندگی کرد. جز این سر به سنگ می‌خورد — و دیر می‌شود. عاقبتِ خیر به برکتِ صلوات بر محمّد و آلِ محمّد خواسته می‌شود.
یادداشت پایانی: متن حاضر از پیاده‌سازی ماشینی گفتار (ASR) تهیه و برای مطالعهٔ کتابی ویرایش شده است. ترجمه‌های فارسیِ زیر عبارات عربی توسط مدل افزوده شده‌اند و جزو سخنان استاد نیستند. گفتار حاضران، پرسش‌وپاسخ‌های پس از درس و صداهای جانبی حذف شده‌اند. تقسیم‌بندی‌های فنی Segments در متن نهایی آورده نشده است.