یادداشت: ترجمه‌های فارسیِ زیرِ عبارات عربی در این متن، توسط مدل افزوده شده‌اند و جزو سخنان استاد نیستند.
تسهیلات بانکی و شرط خواباندن پول
از رهبر معظم انقلاب استفسار شده است که بانک‌هایی که تسهیلات می‌دهند اگر برای تشویق مردم شرطی بگذارند — مثلاً بگویند شش ماه پول را بخوابانید تا تسهیلات بدهیم — آیا رفتن به سوی آن شرط تشویقی و دریافت تسهیلات اشکال دارد؟ پاسخ این است که هیچ ایرادی نیست؛ نه کار تشویقی بانک و نه گرفتن تسهیلات از سوی مراجعه، هر دو بی‌اشکال است. این حکم راه را برای استفاده مشروع از سازوکارهای بانکی در چارچوب اعلام‌شده باز می‌گذارد.
قلب سلیم به مثابهٔ نیت صادق
در باب قلب سلیم روایتی ناب در کتاب میزان الحکمهٔ آقای ری‌شهری، باب القلب، آمده و سند آن تفسیر نور الثقلین، جلد چهار، صفحهٔ پنجاه‌وهشت است. امام صادق علیه‌السلام فرمود: صاحب النیة الصادقة صاحب القلب السلیم. یعنی یکی از ترجمه‌های قلب سلیم به نیت سالم بازمی‌گردد؛ منظور از قلب سلیم که در قرآن آمده همان نیت سالم است. توضیح می‌دهند: لأن سلامة القلب من حواجز المذکورات تخلّص النیة لله فی الأمور کلها — چون پاکی دل از حواجز نفسانی، نیت را در همهٔ کارها برای خدا خالص می‌کند. وقتی انسان از خطورات نفسانی حفظ شود نیتش پاک می‌شود. سپس امام صادق به این آیه اشاره می‌کنند که محور بحث است:
«يَوْمَ لَا يَنفَعُ مَالٌ وَلَا بَنُونَ إِلَّا مَنْ أَتَى اللَّهَ بِقَلْبٍ سَلِيمٍ» (شعراء، ۸۸–۸۹)
ترجمهٔ فارسی (توسط مدل، نه استاد): روزی که نه مال سود دهد و نه فرزندان، مگر کسی که دلی سالم نزد خدا آورد.
پس امام صادق قلب سلیم را نیت خالص و نیت صادق گرفته است؛ برگرفته از قلبی خالی از خطورات نفسانی و هواها و خواهش‌های دل. سلامت قلب یعنی خالی بودن از آنچه نیت را آلوده می‌کند.
خلوص نیت شهید؛ اشارهٔ رهبری بر پیکر حججی
رهبر معظم انقلاب در تشییع شهید حججی نکته‌ای فرمودند: شهیدان مدافع حرم همه عزیزند، اما این شهید را خدا عزیز کرد و حکمتی داشته؛ و به خلوص نیت و نیت پاک او اشاره کردند. بالای سر بدن پاک شهید حججی همین نکته را یادآور شدند. با توجه به همان بیان، می‌توان گفت این شهید به درجه‌ای بالاتر از قلب سلیم رسیده است. سلامت قلب خود درجاتی و مقاماتی دارد؛ پس از درجات، غرفات است و پس از غرفات انوار و درجات دیگر که هر کدام باید معنی شود. درجات سلامت قلب، مراتب خلوص نیت را نیز نشان می‌دهد.
خلود بهشت و جهنم بر پایهٔ نیت
حدیثی دیگر در کافی، جلد دو، صفحهٔ هشتادوپنج، بسیار روشنگر است. امام صادق علیه‌السلام می‌خواهد بفرماید چرا اهل جهنم همیشه در جهنمند و اهل بهشت همیشه در بهشت. فرمود: إنما خلد أهل النار فی النار لأن نیاتهم کانت فی الدنیا أن لو خلدوا فیها أن یعصوا الله أبدا — اهل جهنم مخلدند چون نیتشان این بوده که تا زنده‌اند معصیت کنند. و إنما خلد أهل الجنة فی الجنة لأن نیاتهم کانت فی الدنیا أن لو بقوا فیها أن یطیعوا الله أبدا — اهل بهشت مخلدند چون نیتشان اطاعت همیشگی بوده است. حتی اگر شیطان گولشان بزند و آلوده شوند، سریع توبه می‌کنند و برمی‌گردند؛ نیت ماندن در معصیت ندارند اهل ایمان. فبنیات خلد هؤلاء — پس به نیت‌هاست که اینان مخلدند، در جهنم یا بهشت.
شاکله به معنای نیت
حضرت در پایان روایت آیه را تلاوت کرد:
«قُلْ كُلٌّ يَعْمَلُ عَلَىٰ شَاكِلَتِهِ» (اسراء، ۸۴)
ترجمهٔ فارسی (توسط مدل، نه استاد): بگو هر کس بر وفق شاکلهٔ خویش عمل می‌کند.
سپس فرمود: یعنی علی نیته. قرآن می‌گوید همه بر اساس شاکله — درون و ذات و شخصیت و سجیّه — عمل می‌کنند؛ امام صادق یعنی بر اساس نیت. درون هر کس نیت اوست؛ شخصیت هر کس از نیاتش شناخته می‌شود. کسی شاید به عبادات و معارف الهی برود و حتی در خط مقدم کارهای جهادی باشد، اما آنچه برایش مهم و مقصود است مشهوریت و معروفیت و چهرهٔ شاخص بودن باشد. ظاهر عمل یک چیز است و شاکلهٔ نیت چیز دیگر.
خطر نیت شهرت؛ حتی در لباس دین
حدیثی عجیب در اصول کافی مرحوم کلینی — اعلی الله مقامه الشریف — آمده است: شهیدی را به‌سوی جهنم می‌برند. می‌گوید خدایا من در راه تو کشته شدم. پاسخ می‌آید: تو رفتی تا اسمت بر زبان‌ها باشد؛ نیت معروفیت بوده است. قصهٔ نیت تا اینجا پیش می‌رود. همین‌سان کسی که مال برایش مهم است، مسیر عبادات را به‌سوی جایی می‌برد که پول بیشتری دارد — خواه در لباس پیامبر، خواه در مداحی و هیئت‌داری و مدیریت؛ حتی ممکن است چهره‌ای ضد دین یا دینی را فقط به ملاک پول برگزیند. ملاک باز به تعلقات قلبی بازمی‌گردد. در زیارت اربعین آمده است: قلبی لقلبکم سلم؛ قلب من تسلیم قلب شماست، حوزهٔ تعلقات من کاملاً تسلیم تعلقات شماست. هرچه شما به آن علاقه دارید من نیز؛ و اگر از معروفیت بدتان می‌آید، حدیث داریم هر نوع مشهوریت و معروفیت از شیطان است. امیرالمؤمنین می‌فرماید هر نوعش دام شیطان است. گول نخورید؛ رفتن به سوی معروفیت حتی با توجیه انتقال معارف، فریب است. بسیاری از بزرگ‌ترها چپه شده‌اند. گاهی خدا کسی را معروف می‌کند؛ آن به ما مربوط نیست. نباید خود به‌سوی معروفیت رفت. آیت‌الله جوادی آملی در اسرار یا حکمت عبادات می‌فرماید بعضی را خدا خواسته معروف شوند، خود عجله می‌کنند و خراب می‌کنند؛ با سر به اوج می‌خورند چون در کار خدا دخالت کرده‌اند. بسپار به خدا؛ نه برای معروفیت برو نه برای پول — برای خاطر خدا برو؛ بقیه را اگر صلاح باشد می‌دهد. این نیت سالم است که صالح‌سازی اعمال پس از نیت خالص رخ می‌دهد و همان قلب سلیم می‌شود — هرچند فاصله با آن مقام و با شهادت ممکن است بسیار باشد. امید که خدا به آن مقامات و درجات برساند و عاقبت ختم به خیر گردد به برکت صلوات بر محمد و آل محمد.
«اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَىٰ مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ»
ترجمهٔ فارسی (توسط مدل، نه استاد): خدایا بر محمد و خاندان محمد درود فرست.
یادداشت پایانی: متن حاضر از پیاده‌سازی ماشینی گفتار (ASR) تهیه و برای مطالعهٔ کتابی ویرایش شده است. ترجمه‌های فارسیِ زیر عبارات عربی توسط مدل افزوده شده‌اند و جزو سخنان استاد نیستند. گفتار حاضران، پرسش‌وپاسخ‌های پس از درس و صداهای جانبی حذف شده‌اند. تقسیم‌بندی‌های فنی Segments در متن نهایی آورده نشده است.