یادداشت: ترجمه‌های فارسیِ زیرِ عبارات عربی در این متن، توسط مدل افزوده شده‌اند و جزو سخنان استاد نیستند.

طهارتِ داخلِ بینی

بسم الله الرحمن الرحیم و به نستعین. درود بر داعیِ خدا و ربّانیِ آیاتش.

استفتا از رهبر: طهارتِ داخلِ بینی چگونه است؟ اگر داخلِ بینی نجس شود خون بیاید چگونه تطهیر کنیم؟ فرمودند اصلاً تطهیرِ داخلِ بینی نیاز نیست. اوّلاً موقعِ نماز اگر داخلِ بینی خون هم باشد اشکالی ندارد؛ می‌شود با آن نماز خواند. در فضایِ داخلیِ بینی — نه بیرونی — با برطرف شدنِ عینِ نجاست، وقتی خون بیرون ریخت پاک می‌شود؛ نیاز نیست با آب داخل را شستشو دهی.

شرحِ صدر و خروج از قساوت

نکتهٔ دیگری که مانده بود از قصهٔ سه نشانهٔ شرحِ صدر در انسان که بر اساسِ آیهٔ بیست و دوِ زمر شرحِ صدر را کنارِ قلبِ قسی معرفی می‌کند و راهِ برون‌رفت از قساوتِ قلب را شرحِ صدر بیان می‌کند:

«أَفَمَن شَرَحَ اللَّهُ صَدْرَهُ لِلْإِسْلَامِ فَهُوَ عَلَىٰ نُورٍ مِّن رَّبِّهِ» (زمر/۲۲)

ترجمهٔ فارسی (توسط مدل، نه استاد): آیا کسی که خدا سینه‌اش را برای اسلام گشاده کرده پس او بر نوری از پروردگارش است؟

حدیثی از تفسیرِ نور الثّقلین آوردیم ابن مسعود از پیامبر پرسیده بود چگونه این شرحِ صدر در انسان ایجاد می‌شود. پیامبر فرموده بودند با نوری که خدا در قلب می‌تاباند و انشراح و انفتاح ایجاد می‌شود. نشانه خواسته بود. پیامبر سه نشانه دادند؛ دو تا را توضیح دادیم: اوّل الانابة الی دار الخلود؛ دوم التجافی عن دار الغرور. سوّمین نشانهٔ کسی که شرحِ صدر پیدا کرده و از مرضِ مزمنِ قساوتِ قلب نجات یافته: الاستعداد للموت قبل نزوله — که امام مجتبی می‌فرمایند قبل حلول اجلک؛ آماده شدن برای مرگ پیش از آنکه بمیری.

مرگ پیش از مرگ

این یعنی چه؟ موتوا قبل ان تموتوا یعنی چه؟ خودت را بکشی؟ نکتهٔ مهم: ما پس از مرگ، مردن اصلاً در کارمان نیست. انسان ابدی است. همهٔ عوالمِ هستی — جمادات و نباتات و حیوانات و عقول و ملائکه و آسمان‌ها و زمین — دست به دست هم داده‌اند خرجِ انسان شوند. چرا؟ چون می‌گویند انسان ابدی است. لوحِ محفوظ همان نفسِ ناطقهٔ انسانی است. پس بحثِ مردن اینکه انسان ظاهراً از این دنیا می‌رود از حالتی به حالتی دیگر درمی‌آید؛ از عالمی به عالمی دیگر. دوره عوض می‌شود.

اوّلین کاری که در عالمِ برزخ صورت می‌گیرد لای‌روبیِ کانال‌هایِ وجودیِ انسان است. در درون کانال‌هایی خدا قرار داده که با آن مرتبط شویم. این کانال‌ها لای‌روبی نشده، زنگ زده، آلوده، زنگار گرفته. می‌گوید موتوا قبل ان تموتوا یعنی پیش از آنکه آن دنیا کانالِ درونت را تصفیه کنند همین‌جا انجام بده. این یعنی مرگ پیش از مرگ: خودت را آماده کن؛ اینجا خودت را لای‌روبی کن تا کانال‌ها وصل شود، شبکه‌ها وصل شود.

ماجرایِ ملّا حسینقلی همدانی

زمان می‌برد. ملّا حسینقلی همدانی بیست و دو سال زحمت کشید تا چشم باز شد. نقل است در حالتی بود که پرنده‌ای آمد در حیاط؛ تکه نانی خشک افتاده بود. پرنده نوک می‌زد نمی‌توانست؛ می‌رفت و برمی‌گشت؛ آن‌قدر نوک زد تا خرد کرد و خورد. ملّا حسینقلی ملهم شد که عجله نکن؛ کارِ خودت را بکن؛ ما می‌دانیم چه کنیم. بعد از بیست و دو سال چشم باز شد؛ به شهود رسید. طیّ طریق کرد به گونه‌ای که برخی می‌گویند پانصد؛ غالباً از علّامه حسن‌زاده و بسیاری بزرگان شنیده شده سیصد نفر از نفوسِ مستعدِّ زمانش را جزوِ عرفا و علما کرد که چشمشان باز شد. سیصد عارف پروراند؛ امّا خودش بیست و دو سال جان کند تا آماده شد. پس این زمان می‌برد؛ باید وقت گذاشت.

عاقبت ختم به خیر باد به برکتِ صلوات بر محمّد و آلِ محمّد.

قساوت وقتی می‌شکند که سینه برای اسلام باز شود و نور بیاید. آن نور با توبه به سرایِ جاودان، رویگردانی از سرایِ فریب، و آمادگیِ صادقانه برای کوچ می‌آید؛ و این هر سه یک عمر کار می‌خواهد نه یک لحظه هیجان.

حکمِ بینی یادآوری است که شریعت در باطنِ اعضایِ پنهان سخت‌گیریِ بی‌مورد نمی‌کند؛ عینِ نجاست که رفت پاکی می‌آید. همین‌گونه در باطنِ دل: عینِ قساوت باید برود تا شرحِ صدر بنشیند.

انابه به سرایِ خلود یعنی قبلهٔ دل را از فانی به باقی برگردانی. تجافی از سرایِ غرور یعنی دل از زرق و برقِ دنیا فاصله بگیرد هرچند بدن در دنیا باشد. آمادگی برای مرگ یعنی کانال‌هایِ فهم و شهود را پیش از برزخ لای‌روبی کنی.

الهام از پرنده به ملّا حسینقلی پیامِ صبر بود: کارِ خود را بکن، نتیجه با ماست. بیست و دو سال طول کشید تا گشوده شد؛ و از آن گشودگی صدها چشمِ دیگر گشوده شد. سلوک عجله برنمی‌دارد؛ مداومت می‌خواهد.

پس شرحِ صدر نور است نه شعار. نور که آمد قساوت می‌رود؛ و نشانه‌اش سه چیز است که پیامبر گفت و مفسّران شرح کردند. هر که این سه را جدی بگیرد، مرگ را انتقال می‌بیند نه پایان؛ و پیش از انتقال خود را می‌پیراید.

طهارتِ شرع در عضوِ پنهان آسان گرفته شده تا بیاموزیم طهارتِ دل را دشوار نگیریم امّا جدی بگیریم. شرحِ صدر با نور می‌آید و نور با انابه و تجافی و آمادگی برای کوچ؛ و صبرِ بیست‌و‌دو‌سالهٔ همدانی گواه است که گشودگی عجله‌بردار نیست.

یادداشت پایانی: متن حاضر از پیاده‌سازی ماشینی گفتار (ASR) تهیه و برای مطالعهٔ کتابی ویرایش شده است. ترجمه‌های فارسیِ زیر عبارات عربی توسط مدل افزوده شده‌اند و جزو سخنان استاد نیستند. گفتار حاضران، پرسش‌وپاسخ‌های پس از درس و صداهای جانبی حذف شده‌اند. تقسیم‌بندی‌های فنی Segments در متن نهایی آورده نشده است.