یادداشت: ترجمه‌های فارسیِ زیرِ عبارات عربی در این متن، توسط مدل افزوده شده‌اند و جزو سخنان استاد نیستند.
شک میان سه و پنج
یکی دیگر از شک‌های صحیح شک میان سه و پنج است. اگر کسی در حال ایستاده در رکعت در نماز چهاررکعتی شک کند که سه رکعت خوانده یا پنج رکعت باید سریع بنشیند. وقتی که نشست آن رکعت آخر را ادامه نداد، یک رکعت از شکش کم می‌شود. در حقیقت می‌شود شک میان دو و چهار. آن موقع شک دو و چهار حکمش این بود شاید دو رکعت خوانده دو تا جاخالی دارد. دو رکعت نماز احتیاط ایستاده باید بخواند. دو رکعت نماز احتیاط ایستاده می‌خواند لکن رهبر عزیزمان فرموده‌اند اینجا احتیاطاً نماز را دوباره اعاده کند. در این خصوص سه و پنج. آن شک دیروز نیز که گفته بودیم، آن هم در حال ایستاده اگر این شک اتفاق افتاد باید اعاده می‌کرد، یعنی احتیاطاً.
هوای نفس؛ بزرگ‌ترین عامل زیغ قلب
در خصوص موضوع انحراف قلبی کمی بیشتر روی این می‌ایستیم چون خیلی مهم است و مبتلابه و کمتر کسی هست که درگیر دلایل انحراف قلبی نشود. حالا نمی‌گوییم کمتر کسی هست که دچار انحراف قلبی بشود اما درگیر با عواملش می‌شود قطعاً. گفتیم از مهم‌ترین عوامل انحراف قلبی که چیزی که باعث می‌شود انسان قلبش به زیغ بیفتد، هوای نفس است. آن که پیامبر فرمود انی اخاف علیکم اثنتین. من بیشترین چیزی که برای شما می‌ترسم دو چیز است: اتباع الهوی و طول الامل. هوای نفس و آرزوی طولانی. این چون بیشترین چیزی هم که از پیامبر در موردش می‌ترسد ما بیشتر روش توقف می‌کنیم.
حکمت لقمان؛ روایت تفسیر قمی
دقت داشته باشید همیشه برای من سؤال بود که چرا لقمان حکیم، حکیم شد؟ و چرا تو قرآن اصلاً یک سوره به نامش داریم. در حالی که ما روایاتی داریم که لقمان پیامبر نبوده. این‌همه ما پیامبر داشتیم برایشان سوره‌ای نیست. اما لقمان یک سوره به نامش است و به عظمت هم یاد می‌شود. خدا در قرآن به عظمتشان یاد کرده و بهش حکمت — خود خدا فرموده — بهش حکمت دادیم. چرا؟ چرا اصلاً این سؤال خیلی مهمی است. چرا به لقمان حکیم حکمت دادند و خدا تو قرآن ازش یاد کرده؟ برای خود من این سؤال بود که الحمدلله حالا در لسان اهل‌بیت جوابش را پیدا کردم.
طولانی است کمی حدیث؛ بخشش را می‌گویم. تفسیر قمی جلد دو، صفحۀ صدوشصت‌ودو. از امام صادق صلوات‌الله‌علیه سؤال شد. سألت ابا عبدالله عن لقمان و الحکمة التی ذکرها الله عز وجل. چرا خدا یاد کرده تو قرآن از لقمان و بهش حکمت داده؟ از امام صادق پرسیدند حضرت چنین جواب دادند. فقال حضرت فرمود اما والله — خیلی مهم است — حضرت امام صادق با قسم لفظ جلاله شروع می‌کند صحبتش را. والله ما اوتی لقمان الحکمة به خدا قسم به لقمان حکمت نداده خدا بحسب و لا مال و لا اهل و لا بسط فی جسم و لا جمال. به خاطر زیبایی و جسم قوی و فامیل و نسب و مال و اهل و این‌ها نبوده. حضرت فرمود و لکنه کان رجلاً قویاً فی امر الله متورعاً فی الله. بلکه او یک مردی بود که قوی بود در امر خدا. یعنی به شدت رعایت حدود الهی را انجام می‌داد. باورع بود. متورعاً فی الله.
اینجاش حالا بعد ادامه پیدا می‌کند. این بخشش را بیشتر توجه می‌دهم بهش که موضوع بحث ماست. و یعتبر و یتعلم ما یغلب به نفسه. ایشان عبرت می‌گرفت از همه‌چیز و می‌دانست چگونه به نفسش غالب بشود. خیلی مهم است. و یجاهد به هواه. با هوای نفسش در مجاهده بود. در حال جهاد با هوای نفسش بود. این‌طور نبود که نفسش اجازه داشته باشد جولان بدهد. و یعترض به من الشیطان و از همین جهت از شیطان اعتراض می‌کرد. فکان یداوی قلبه بالفکر. حالا اینجا دارد راهکارها را ارائه می‌دهد حضرت. ایشان کسی بود که یداوی — دوا می‌کرد — قلبه بالفکر قلبش را با فکر دوا می‌کرد. چیزی که تو ما کم است. همه‌اش دائماً می‌خواهیم حرف بزنیم. و یداوی نفسه بالعبر. نفسش را دوا می‌کرد با عبرت گرفتن. هر چیزی را به راحتی از کنارش رد نمی‌شد. عبرت می‌گرفت. و کان لا یذعن الا فیما ینفع و این خیلی مهم است. می‌فرماید که نزدیک هیچ چیزی نمی‌شد در حالی که نفعی برایش نداشته باشد. هر چیزی را می‌خواست ورود کند درش حتی فکر، کلام، نیت، جایی می‌خواست برود، هر کاری می‌خواست بکند، در صورتی که نفعی برایش داشته باشد این کار را می‌کرد. نفع اخروی.
فبذلک بعد حضرت می‌فرماید فبذلک به این خاطر بود که اوتی الحکمة و منح العصمة. قابل توجه این‌هایی که گمان می‌کنند عصمت به غیر از معصومین نمی‌رسد. و منح العصمة اینجا حضرت فرمود به مقام عصمت رسیده، اینکه بهش حکمت داده خدا، مال همان مخالفت با هوای نفس. همین. اصلاً عمده و ریشۀ سر خوردن — هر کسی که به سمت هوای نفس رفته به سمت انحرافات عقیدتی و اخلاقی رفته و بعداً از اسلام جدا شده — این است که پا داده به هوای نفسش. اجازه داده این هوای نفسش، خواهش نفسش، التماس نفسش جولان بدهد. برای همین بزرگان ما به شدت احراز می‌کردند. مراقب بودند. البته این یک تمرین و ممارست بسیار زیادی را می‌طلبد.
هنر مجاهده در وسط زندگی
مخصوصاً کسانی که حالا گاهی اوقات این حرف‌ها که زده می‌شود یک عده دیده‌ام تو هیئت خودمان بعضی‌ها مجرد مانده‌اند. دارد چهل سالش می‌شود؛ بهش که می‌گویی نه می‌گوید سخت است نه نمی‌خواهم من می‌خواهم مخالفت نفس کنم. خدا رحمت کند شیخ انصاری رحمة‌الله‌علیه؛ دید دو نفر نشسته‌اند دارند با هم بحث می‌کنند بغل کرسی از این شاگردانش بودند ظاهراً. یکی آن یکی را نصیحت می‌کند که آره ازدواج کن. این می‌گوید نه بابا سخت است ول کن تهذیب نفس و عشق است. از این حرف‌هایی که بعضی طلبه‌ها می‌زنند. شیخ خیلی ناراحت شد. گفت چه دارید شما به هم می‌گویید؟ به فلانی گفتند که نمی‌دانم یک کسی را پیدا کرده‌اند تو هوا می‌پرد. مثلاً پر می‌کشد تو آسمان‌ها. گفت هنر نکرده که کبوتر هم می‌پرد. گفت یکی را پیدا کرده‌اند روی آب راه می‌رود گفت آن هنر نکرده. روغن هم ولش کنی روی آب راه می‌رود. این‌ها هنر نیستش که.
«كُنْ فِي النَّاسِ وَلَا تَكُنْ مَعَهُمْ»
ترجمهٔ فارسی (توسط مدل، نه استاد): میان مردم باش و از آنان مباش.
این حدیث است. میان مردم باش ولی از آن‌ها نباش. هنر این است که ازدواج کنی، درگیر بشوی، چرخنده‌های وجودت درگیر بشود با این شؤون اجتماعی، با زنت، با بچه‌هایت، خواهش‌ها، بایدها، نبایدها این‌ها. باید در عین حال مخالفت نفس داشته باشی. این در حال دائماً در حال مجاهده و تلاش باشی. نه آنکه حالا یک گوشه‌ای روحانیت پیشه کنی و مجرد بمانی و دائماً هم زمین لعنتت کند. ما هیئت خودمان که منبر می‌رویم می‌گوییم ملعون‌ها کجا نشسته‌اند؟ همه می‌دانند منظورم کیست. یعنی مجردها. حدیث داریم دائماً زمین مجردها را لعن می‌کند. تازه اگر هم تازه شهید بشود، کسی که متأهل شهید شده هفتاد برابر اجر می‌برد. شوخی هم اگر. درگیر شده باید تو این حالت خودش را نگه داشته، این هنر است. پس یادمان باشد روحانیت هم خوب نیست اما در وسط خط مقدم جهاد باید مراقب هوا و خواهش‌های نفسانی بود. حالا یک بعضی از وجوهش را ان‌شاءالله روزهای بعد می‌گوییم. عاقبت‌مان ان‌شاءالله که ختم به خیر بشود و برکت صلوات بر محمد و آل محمد.
«اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَىٰ مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ»
ترجمهٔ فارسی (توسط مدل، نه استاد): خدایا، بر محمد و خاندان محمد درود فرست.
یادداشت پایانی: متن حاضر از پیاده‌سازی ماشینی گفتار (ASR) تهیه و برای مطالعهٔ کتابی ویرایش شده است. ترجمه‌های فارسیِ زیر عبارات عربی توسط مدل افزوده شده‌اند و جزو سخنان استاد نیستند. گفتار حاضران، پرسش‌وپاسخ‌های پس از درس و صداهای جانبی حذف شده‌اند. تقسیم‌بندی‌های فنی Segments در متن نهایی آورده نشده است.