یادداشت: ترجمه‌های فارسیِ زیرِ عبارات عربی در این متن، توسط مدل افزوده شده‌اند و جزو سخنان استاد نیستند.
بنای طهارت در شک موضع
استفتا شده: فرش یا پتو یا موکت یا تشکی بخشی‌اش نجس شده و جای دقیق نجاست معلوم نیست؛ فقط می‌دانیم نجس شده است. اگر شیء خیس به قسمتی از آن برخورد کند آیا نجس می‌شود؟ رهبری فرمودند بنا به فرض مذکور — ندانستن موضع — آن شیء مرطوب محکوم به طهارت است؛ چون نمی‌دانی کجا نجس بوده بنا بر پاکی بگذار. فقه سخت نگرفته است.
جایگاه اخبات در سلوک
قلب مخبت یا مقام اخبات در ادامهٔ ایمان و عمل صالح است و بر وفق آیهٔ بیست و سه هود شرط خلود در بهشت. اخبات انتهای مقام توجه و مدخل ورود به مقام همت است؛ پس از همت صاحب الأمر است.
مخیلهٔ رام و قدرت تصور
نفس ناطقه قدرتی بلند دارد: با قوهٔ مخیله و واهمه می‌تواند صور و اشکال بیرون از خود ایجاد کند — اصطلاح فلسفی ایجاد. با شنیدن نام پدر چهره‌اش را بر بوم وجود می‌کشی. واهمه جزئی می‌کند و عقل کلی و اصولی. این قوه کارساز است.
کسانی از راه غیرشرعی — رمال و جادوگر و شعبده‌باز و سر کتاب بازکن — از توجه نفس بهره می‌گیرند و گاه درست می‌گویند؛ اما ریاضتشان شرعی نیست و با عقل پیوند ندارد. اگر توجه به خدا از طریق ریاضات شرعیه به اوج رسد به مقام همت نزدیک می‌شود.
تذکر علامه به مطهری
علامه طباطبایی از شهید مطهری پرسید چگونه نماز می‌خوانی؛ گفت معانی جملات را تصور می‌کنم. فرمود تو مفاهیم را عبادت می‌کنی نه خدا را؛ وقت آن است از کلمات و صور خیالی بگذری. این تذکر از توجه به همت می‌کشاند.
ابدال و امداد
چون به مقام همت رسید همه وجودش خدا و تسلیم امام عصر است؛ می‌تواند با مخیله و واهمه زیر نظر عقل بدل از خود بیافریند — ابدال. مراتب: ایمان، عمل صالح، توجه (ابرار)، سپس ابدال که ده‌ها و صدها بدل مثالی می‌فرستند به داد گرفتاران. شأن امام عصر بالاتر از گشت در بیابان و بیمارستان است؛ از ابدال اذن‌یافته استفاده می‌کند. کسی که در جبهه راه گشود یا در بیمارستان دست بر سر کشید و غایب شد غالباً بدل مثالی بوده؛ با برداشتن توجه محو می‌شود.
سیبویه و هیئت‌های همزمان
آیت‌الله سیبویه در یک ساعت چند هیئت دعوت بود و در همه حاضر می‌نمود؛ پس از ارتحال ارتباطش با امام عصر کشف شد. این کار ابدال است؛ سربازان حضرت و صاحبان همت. پس از آنان اوتاد — والجبال أوتادا — میخ زمین‌اند و بلا را دفع می‌کنند. صاحبان همت نفس مستکفی‌اند؛ صاحب الأمر نفس مکتفی است: حجت بن الحسن که محل مشیت خداست. مسیر: ایمان و عمل صالح به اخبات (ابرار)، سپس همت و ابدال، سپس اوتاد و خدمت حجت. ان‌شاءالله برسید؛ صلوات.
فقه آسان در شک
وقتی موضع نجاست معلوم نیست برخورد شیء مرطوب نجس‌کننده شمرده نمی‌شود. بنا بر طهارت تا علم به ملاقات با همان موضع نجس. این گشایش فقهی برای مبتلایان روزمره است.
آیهٔ هود و خلود
إن الذین آمنوا وعملوا الصالحات ... و أخبتوا — اخبات در زنجیرهٔ ایمان و عمل صالح شرط خلود است. بدون آن نمی‌توان بهشت جاودان را انتظار داشت. بررسی نشان می‌دهد اخبات پایان توجه و دروازهٔ همت است.
ایجاد صور و بوم وجود
قدرت مصوره موهبت الهی است. رمالان از غیر شرع بهره می‌گیرند؛ سالک از شرع. تفاوت در ارتباط با عقل و اذن الهی است نه در اصل قدرت.
گذر از مفهوم به معبود
تصور معانی نماز مدخل است نه مقصد. علامه مطهری را از صور خیالی به همت کشاند تا معبود خود مفاهیم نباشد. همت عالی فقط خدا و مسیر امام عصر است.
اذن و تشخیص ابدال
ابدال به جایی می‌رسند که اذن حضرت را تشخیص می‌دهند و همان‌جا کار می‌کنند. شفای مأذون به ارادهٔ خدا از مجرای حجت و سرباز اوست. غیب شدن صورت بدل با قطع توجه نفس صاحب بدل است.
اوتاد و استقرار زمین
اوتاد چون میخ زمین را نگه می‌دارند و بسیاری بلاها به واسطهٔ آنان دفع می‌شود. تعدادشان معین است. بالاتر از آنان صاحب الأمر است که نفس مکتفی و محل مشیت است.
فرمول سلوک مخبتین
ایمان، صالحات، اخبات ابرار، همت ابدال، اوتاد، خدمت حجت. مخبتین در این فرمول در جایگاه اخبات‌اند؛ انتهای توجه و آغاز همت. دست بالا گرفتن و بالا کشیدن دیگران نیز از ادب این مقام است.
جبهه و بیمارستان
امدادهای غیبی جبهه و دست بر سر بیمار کشیدن و ناپدید شدن، تنزل شأن امام نیست؛ کار ابدال است. بزرگان گفته‌اند شأن حجت بالاتر از این گشت‌هاست.
واهمه و عقل در ایجاد بدل
بدل مثالی زیر نظر عقل ساخته می‌شود نه با ریاضت شیطانی. قوهٔ واهمه جزئیات را می‌پردازد و مخیله صورت می‌دهد؛ عقل کلیت و مشروعیت می‌بخشد. بدون عقل مسیر به رمالی می‌لغزد.
شک موضع نجاست در عمل
فرش و گلیم و موکت و تشک وقتی فقط می‌دانیم نجس شده و جای دقیق معلوم نیست، برخورد شیء خیس به قسمتی از آن بنا بر طهارت است. چون علم به ملاقات با موضع نجس نیست. این گشایش فقهی برای ابتلای روزمره است و سخت‌گیری بی‌مورد نیست.
اخبات شرط خلود
آیهٔ بیست و سه هود ایمان و عمل صالح و اخبات را در کنار هم می‌نهد و خلود بهشت را به آن‌ها می‌بندد. اخبات انتهای توجه است؛ توجه کامل به حق. بدون این مقام ورود به همت پایدار نیست.
قوهٔ مصوره موهبت است
نفس ناطقه می‌تواند بیرون از خود صورت بیافریند. این قدرت در بیداری و در مثال به کار می‌رود. رمالان از غیر شرع و سالکان از شرع بهره می‌گیرند. صحت گاه‌گاه خبر رمال دلیل مشروعیت راه او نیست.
از مفهوم تا همت
تصور معانی نماز مدخل سلوک است. علامه به مطهری گفت وقت گذشتن از صور خیالی است تا معبود خود لفظ نباشد. همت عالی فقط خداست و عظمت از امام عصر؛ همه وجود تسلیم او.
ابدال سربازان حجت
ابدال بدل مثالی می‌سازند و به داد گرفتار می‌رسند وقتی اذن باشد. امام عصر وقت گشت بیمارستان و بیابان نمی‌گذارد؛ سرباز اذن‌یافته می‌فرستد. غیب شدن بدل با قطع توجه صاحب نفس است.
هیئت‌های همزمان سیبویه
حضور همزمان در چند هیئت در یک ساعت پس از ارتحال با کشف ارتباط با امام عصر فهمیده شد. این کار صاحبان همت است نه خرافه. توان نفس ناطقه در ایجاد صور مشروع زیر نظر عقل است.
اوتاد میخ زمین
والجبال أوتادا — اوتاد چون میخ زمین را نگه می‌دارند و بلا را دفع می‌کنند. تعدادشان معین است. پس از آنان صاحب الأمر است که نفس مکتفی و محل مشیت الهی است؛ تنها او این قدرت تام را دارد.
نفس مستکفی و مکتفی
صاحبان همت را نفس مستکفی می‌گویند؛ صاحب الأمر را نفس مکتفی. مسیر اتصال از ایمان به صالحات به اخبات ابرار به همت ابدال به اوتاد به خدمت حجت است. مخبتین در جایگاه اخبات‌اند.
مخیله زیر عقل
ایجاد بدل باید زیر نظر عقل باشد. واهمه جزئی می‌کند و مخیله صورت می‌دهد؛ عقل کلیت و مشروعیت می‌بخشد. ریاضت بدون عقل به شعبده می‌لغزد حتی اگر خبری درست از آب درآید.
مدخل همت پس از توجه
مقام توجه همان ابرار است؛ پس از آن همت و ابدال. اخبات پلی میان ایمان عملی و همت عالی است. بدون اخبات دعوی همت شعار است. ان‌شاءالله برسید و دست دیگران را نیز بگیرید؛ صلوات بر محمد و آل محمد.
امداد جبهه و شفا
در جبهه کسی پیش می‌افتاد و راه باز می‌شد؛ در بیمارستان دستی بر سر می‌کشید و غایب می‌گشت. این‌ها کار ابدال‌اند نه تنزل شأن امام عصر. بزرگان گفته‌اند شأن حضرت بالاتر از این گشت‌هاست؛ سرباز مأذون می‌فرستد.
یادداشت پایانی: متن حاضر از پیاده‌سازی ماشینی گفتار (ASR) تهیه و برای مطالعهٔ کتابی ویرایش شده است. ترجمه‌های فارسیِ زیر عبارات عربی توسط مدل افزوده شده‌اند و جزو سخنان استاد نیستند. گفتار حاضران، پرسش‌وپاسخ‌های پس از درس و صداهای جانبی حذف شده‌اند. تقسیم‌بندی‌های فنی Segments در متن نهایی آورده نشده است.