یادداشت: ترجمه‌های فارسیِ زیرِ عبارات عربی در این متن، توسط مدل افزوده شده‌اند و جزو سخنان استاد نیستند.
نذر زن بدون اذن شوهر
از رهبری استفتاء شده: اگر زن بدون اذن شوهر حتی در اموال خودش نذر کند، صحیح است؟ فرمودند نذر باطل است. زن بدون اذن شوهر حتی در مال خود نمی‌تواند نذرِ واجب‌الوفا کند. این به معنای ممنوعیت تصرف در اموالش نیست؛ تصرف جایز است، اما آن نذر واجب‌الادا نیست و باطل شمرده می‌شود. اشتباه نشود میان حق تصرف و صحت نذر.
قلب مکنون؛ آیهٔ بیست‌وپنج انعام
در ادامهٔ قلبی که در اکنّه قرار گرفته و حقایق را درنمی‌یابد — قلب مکنون — به آیهٔ بیست‌وپنج انعام بازمی‌گردیم:
«وَمِنْهُم مَّن يَسْتَمِعُ إِلَيْكَ وَجَعَلْنَا عَلَىٰ قُلُوبِهِمْ أَكِنَّةً أَن يَفْقَهُوهُ وَفِي آذَانِهِمْ وَقْرًا ۚ وَإِن يَرَوْا كُلَّ آيَةٍ لَّا يُؤْمِنُوا بِهَا ۚ حَتَّىٰ إِذَا جَاءُوكَ يُجَادِلُونَكَ يَقُولُ الَّذِينَ كَفَرُوا إِنْ هَٰذَا إِلَّا أَسَاطِيرُ الْأَوَّلِينَ» (انعام، ۲۵)
ترجمهٔ فارسی (توسط مدل، نه استاد): و از ایشان کسانی به تو گوش می‌سپارند؛ و ما بر دل‌هایشان پرده‌ها نهادیم تا آن را درنیابند و در گوش‌هایشان سنگینی؛ و اگر هر نشانه‌ای ببینند بدان ایمان نیاورند؛ تا چون نزد تو آیند با تو جدال کنند؛ کافران گویند این نیست جز افسانه‌های پیشینیان.
حواس پنج‌گانه در یک آیه
در همین آیه به اعضای حس اشاره شده: یسمع الیک و وقراً فی آذانهم — گوش؛ اکنّة علی قلوبهم — قلب و ادراک؛ ان یروا کل آیة — چشم؛ یجادلونک یقولون — زبان؛ و اساطیر الاولین — حوزهٔ فکر و خیال. حواس مهم به مدیریت قلب بازمی‌گردند. آیه با لطافت رمز نشان می‌دهد که فهم قرآن بدون طهارت ممکن نیست؛ لا یمسه الا المطهرون.
خمیرمایهٔ تمثلات از کودکی؛ سخن علامه حسن‌زاده
علامه حسن‌زاده جمله‌ای شگفت دارد که بندرت از غیر او شنیده شده: نخستین ادراکات کودک با حواس پنج‌گانه، خمیرمایهٔ تمام تمثلات، خواب‌ها، مکاشفات، افکار، جهت‌گیری زندگی، و حتی برزخ و آخرت اوست. درون‌مایهٔ ابد از همان تحریک‌های نخست ساخته می‌شود.
توصیهٔ اسلام به تحریک پاک حواس
ازاین‌رو اسلام می‌گوید نخستین تحریک سامعه با اذان و اقامه باشد؛ کودک را به جاهای صدای آلوده مبر هرچند به ظاهر نفهمد. به موسیقی مطرب گوش نسپار. نوزاد را در بغل هر کس مده: هم لامسه تحریک می‌شود هم بویایی. ازاین‌رو به بغل عالم و عارف می‌سپارند. آیت‌الله بهجت در ازدواج اجازه داده زوجین پیش از عقد بوی بدن یکدیگر را بیازمایند؛ بوی ناسازگار زندگی را سخت می‌کند. کام نوزاد با تربت سیدالشهدا و بوی سیب حرم، چشایی و بویایی را قدسی می‌آغازد. هر شیر و هر غذا و هر دیدنی و هر لمس، خمیرمایهٔ ابد می‌سازد.
هرم فکری کودک
از همان ابتدا خطوط کلی فکر را بنا کن: نماز بخوانی بهشت، نخوانی جهنم؛ نگاه به خدا و پیامبر. درون‌مایه باید چنان قوی باشد که تا ابد بسازد.
یغظه با تسبیحات زهرا
استاد نقل کرد پس از تسبیحات حضرت زهرا جوانی آشنا زل زد؛ پانزده سال پیش شاگردش بود، اکنون مهندس. گفت همان حالات با جمع‌خوانی تسبیح تداعی شد. آن سال‌ها صد و پنجاه دانش‌آموز با هم می‌گفتند و بسیاری به برکت آن مسلمان و اهل نماز شدند. آشنایی پیشین حواس با ذکر، یغظه — بیداری — می‌آورد. بسیاری عمرشان بدون یغظه معنوی می‌گذرد چون تمثلات بد از کودکی انباشته‌اند؛ مگر خدا یغظه دهد. آیه با «ومنهم» تفکیک می‌کند: برخی می‌شنوند و نمی‌پذیرند؛ پذیرندگان همان‌اند که درون‌مایه از کودکی درست شکل گرفته.
اگر گذشته خراب شده، مراقب کودکان باشیم و برای خود از خدا یغظه بخواهیم. بحث روش بیداری را بزرگان اهل معرفت گشوده‌اند.
اشتباه نگرفتن تصرف و نذر
زن در مال خود می‌تواند تصرف کند؛ آنچه باطل است نذر بدون اذن شوهر است که واجب‌الوفا نمی‌شود. این دقت فقهی با دقت آیهٔ مکنون هم‌افق است: ظاهر شنیدن هست و باطن فهم نیست. اکنّه روی قلب و وقر در گوش مانع فقه می‌شود.
طهارت عینک فهم
لا یمسه الا المطهرون شرط عمق آیات است. حواس آلوده خمیرمایهٔ خواب و مکاشفه و فکر را تیره می‌کند. اذان نخستین صدا، تربت نخستین کام، بغل اهل معنا نخستین لمس و بو — سرمایه‌گذاری ابد است. بهجت حتی بوی بدن را در انتخاب همسر جدی گرفته است.
از جمع‌خوانی تا بیداری بزرگسالی
تسبیح جمعی کلاس قدیم یغظهٔ مهندس را پس از پانزده سال زنده کرد چون حواس با ذکر آشنا شده بود. ومنهم تفکیک می‌کند. گذشته اگر خراب است، پایش کودکان و طلب یغظه برای خود باقی است. قلب مکنون با پردهٔ حس ساخته می‌شود و با طهارت حس گشوده.
جمع فقه نذر و فقه حس
نذر بدون اذن پیوند خانه را نادیده می‌گیرد؛ تحریک حس بدون طهارت پیوند ابد را. هر دو از بی‌اذن بودن به حقیقت برتر می‌آید: یکی بی‌اذن شوهر، یکی بی‌اذن شریعت بر گوش و چشم کودک. عاقبت به برکت صلوات ختم به خیر.
ادامهٔ تبیین درس
استفتای رهبری روشن است: نذر زن بدون اذن شوهر باطل است حتی اگر از مال خودش باشد. بطلان نذر به معنای حجر او از تصرف نیست. می‌تواند ببخشد و هزینه کند؛ اما نمی‌تواند با نذر بی‌اذن تکلیف شرعی واجب‌الوفا بر ذمه بنهد. این تفکیک مانع سوءبرداشت در زندگی مشترک است و حرمت اذن را در عبادت مالی نگه می‌دارد.
پردهٔ قلب و سنگینی گوش
آیهٔ بیست‌وپنج انعام می‌گوید برخی می‌شنوند اما بر دل‌ها اکنّه است تا نفهمند و در گوش وقر است. دیدن همهٔ آیات ایمان نمی‌آورد؛ جدال می‌کنند و قرآن را اساطیر می‌خوانند. گوش و قلب و چشم و زبان و خیال همگی در یک آیه آمده‌اند تا نشان دهند مدیریت حس با قلب است و قلبِ پرده‌دار حس را نیز بی‌ثمر می‌کند.
خمیرمایهٔ ابد از تحریک نخست
سخن علامه حسن‌زاده محور تربیتی جلسه است: نخستین تحریک‌های حس کودک خمیرمایهٔ خواب و مکاشفه و فکر و برزخ و آخرت است. بنابراین اذان نخستین صدا، پرهیز از موسیقی حرام، نسپردن نوزاد به بغل هرکس، کام با تربت، و بوی سیب حرم، سرمایه‌گذاری ابدی است. بهجت بوی بدن را در انتخاب همسر جدی گرفته چون حس بویایی پیوند را می‌سازد یا می‌شکند.
یغظه؛ بیداری دیرهنگام بر آشنای قدیم
مهندسِ پانزده‌سال‌بعد با تسبیح زهرا بیدار شد چون حواسش پیش‌تر با ذکر آشنا شده بود. جمع‌خوانی کلاس، ظاهر و باطن بسیاری را مسلمان و نمازخوان کرد. آیه با ومنهم جدا می‌کند شنوندگانِ بی‌پذیرش را از پذیرایان. اگر کودکی ما خراب شده، پایش نسل بعد و طلب یغظه از خدا باقی است. قلب مکنون با حس آلوده بسته و با حس طاهر و ذکر آشنا گشوده می‌شود. عاقبت به برکت صلوات ختم به خیر.
لامسه و بویایی در سپردن کودک
نوزاد را به بغل هر کس دادن دو تحریک هم‌زمان است: پوست و بو. بدن هر کس بوی خاص دارد؛ ازاین‌رو سپردن به اهل معنا سنت شده است. ظرافت احکام ازدواج در سخن بهجت همین حساسیت بویایی را نشان می‌دهد. کام با تربت و بوی سیب حرم، چشایی و بویایی را از آغاز قدسی می‌کند. هر دیدنی و هر شنیدنی و هر خوراک خمیرمایهٔ ابد است؛ هرم فکری کودک باید از نماز و معاد ساده و محکم بنا شود.
سنه و نوم بر منبر و بیداری یک شاگرد
استاد از خواب سنه و نوم بر منبر سخن گفت و آن جوان را متمایز دید که تمام وجودش درگیر سخن بود. پس از پانزده سال تسبیح زهرا یغظه آورد چون آشنایی حس با ذکر پیش‌تر نشسته بود. بسیاری عمر را بی‌یغظه می‌گذرانند چون تمثلات دنیوی کودکی غالب است؛ یغظه کار خداست. ومنهم در آیه تفکیک شنوندگان است. گذشته را با پایش کودکان و دعای بیداری جبران باید کرد.
یادداشت پایانی: متن حاضر از پیاده‌سازی ماشینی گفتار (ASR) تهیه و برای مطالعهٔ کتابی ویرایش شده است. ترجمه‌های فارسیِ زیر عبارات عربی توسط مدل افزوده شده‌اند و جزو سخنان استاد نیستند. گفتار حاضران، پرسش‌وپاسخ‌های پس از درس و صداهای جانبی حذف شده‌اند. تقسیم‌بندی‌های فنی Segments در متن نهایی آورده نشده است.