یادداشت: ترجمه‌های فارسیِ زیرِ عبارات عربی در این متن، توسط مدل افزوده شده‌اند و جزو سخنان استاد نیستند.
وقت نماز عصر تا غروب آفتاب
از رهبر عزیز استفتا شده که وقت نماز عصر تا کی است. پاسخ ایشان تا غروب آفتاب است. عامّهٔ مردم متأسفانه غروب آفتاب را با اذان مغرب یکی می‌گیرند و این اشتباه است. غروب آفتاب بنا به فصل و روز تفاوت دارد؛ معمولاً میان هجده تا بیست دقیقه پیش از اذان مغرب است. یعنی حدود بیست دقیقه مانده به اذان مغرب، نماز عصر قضا می‌شود؛ اگر کسی در آن هنگام بخواند قضا است.
از دفتر رهبری دربارهٔ کسانی که در آن فاصله نماز خوانده‌اند در حالی که گمان می‌کردند ادا است، پرسیده شد. بسیاری گمان می‌کردند وقت نماز عصر تا اذان مغرب است و در واقع پس از غروب آفتاب خوانده‌اند. دفتر فرمود چون گمان می‌کرده ادا است، نمازهایی که تاکنون در آن موقع خوانده صحیح است و نیاز به قضا ندارد؛ اما از این پس که حکم را فهمیده باید آن را رعایت کند. پس وقت مخصوص نماز عصر، چهار رکعت مانده به غروب آفتاب است، نه اذان مغرب.
هوای نفس؛ خطرناک‌ترین عاملِ مهر خوردنِ قلب
در بحث قلب مختوم، آیات و روایاتی آمده است. بدترین و خطرناک‌ترین عاملی که انسان را به جایی می‌رساند که قلب مهر بخورد و از درک حقایق عاجز شود، هوای نفس است. همین هوای نفس است که انسان را به کفر و شرک و دیگر گناهان می‌کشاند.
شیطان یک‌روزه و دو‌روزه نمی‌آید؛ برنامه‌اش هفته‌ای و ماهانه نیست، حتی یک‌ساله هم نیست. برنامه‌ای بیست‌ساله، سی‌ساله، چهل‌ساله دارد. خطوط شیطان پله‌پله و قدم‌به‌قدم پیش می‌رود؛ نه آنکه یک‌باره همه چیز را بگیرد.
مکاشفهٔ استاد حق‌شناس؛ ریسمان‌های نورانی
خدا رحمت کند استاد حق‌شناس را. در سخنرانی‌شان — در جلسه‌ای تقریباً خصوصی با طلّاب، جدا از جلسهٔ مسجد امین‌الدوله — و نیز در کتاب مواعظشان، مکاشفه‌ای نقل کرده‌اند.
می‌فرمودند: ریسمان‌هایی از آسمان به پایین آویخته دیدم؛ نورانی بودند و انتهاشان تا بی‌نهایت در آسمان‌ها محو شده بود و در دسترس عموم مردم. از نورانیّت آن ریسمان‌ها دانستم که جلوه‌های اعتصام به خدایند؛ حبل‌الله‌اند؛ دامان اهل‌بیت و هر طریقی از ریسمان الهی.
مردم دسته‌دسته می‌آمدند که به این ریسمان‌ها چنگ بزنند. عده‌ای موفق می‌شدند؛ عده‌ای تا دست می‌آوردند که ریسمان را بگیرند، ریسمان محو می‌شد و دست‌خالی بازمی‌گشتند. آنجا دانستم بسیاری از کسانی که حتی مذهبی‌اند، گمان می‌کنند به ریسمان الهی چنگ زده‌اند، حال آنکه دستشان نرسیده و خیال می‌کنند رسیده است. چرا؟
«لَا يَمَسُّهُ إِلَّا الْمُطَهَّرُونَ» (واقعه/۷۹)
ترجمهٔ فارسی (توسط مدل، نه استاد): جز پاک‌شدگان آن را مس نمی‌کنند.
اصلاً نمی‌توان قرآن و عترت را مس کرد مگر به پاکیزگی و دوری از هوای نفس.
حدیث امام صادق؛ تشخیص الهام رحمانی از شیطانی
حدیثی در بحارالأنوار، جلد شصت و نه، صفحات صد و بیست و چهار و صد و بیست و پنج، به نقل مرحوم مجلسی آمده است؛ روایتی مبسوط که لبّ مطلب آن چنین است.
کسی به امام صادق علیه‌السلام عرض کرد: شما فرموده‌اید وقتی شیطان آمد «فاستعذ بالله» — به خدا پناه ببرید. آیا می‌توان تشخیص داد شیطان کی می‌آید؟ حضرت فرمودند:
«وَلَنْ تَقْدِرَ عَلَىٰ هَٰذَا»
ترجمهٔ فارسی (توسط مدل، نه استاد): و هرگز بر این کار توانا نخواهی شد.
یعنی قدرت پیدا نمی‌کنید که دریابید شیطان کی می‌آید. اما راهکاری داده‌اند تا بتوان تشخیص داد الهامی که به قلب می‌رسد — این کار را بکن، آن را نکن؛ این را بگو، آن را مگو؛ اینجا را نگاه کن، آنجا را نگاه نکن — رحمانی است یا شیطانی. چهار راهکار فرموده‌اند که باید با هم و با دوام باشد؛ قید نخست دوام است.
دوام المراقبة
حضرت می‌فرماید: إلا به دوام المراقبة — مگر با دوام مراقبه. بعضی یک روز، دو روز، یک ماه، یک سال مراقبه دارند و ناگهان رها می‌کنند. دوام اینجا مهم است.
خدا رحمت کند علامه طباطبایی را؛ می‌فرمود: اول مراقبه، وسط مراقبه، آخر مراقبه. اصلاً بدون مراقبه نمی‌شود. یعنی پلیس نفس شدن و کشیک نفس کشیدن؛ مانند منطقهٔ حساس نظامی که حراستش را به انسان بسپارند، اسلحه هم بدهند، دست روی ماشه آماده باشد تا دشمن آمد سریع بزند. انسان باید آن‌به‌آن چنین حالتی برای خود داشته باشد. این با محاسبهٔ پیش از خواب فرق دارد؛ آن چیزی است و این چیزی دیگر. آن‌به‌آن باید مراقب واردات و صادرات وجود خود باشد. این فرمایشات حضرت است برای کسی که بتواند الهام الهی را از شیطانی بازشناسد و خود را حفظ کند؛ وگرنه می‌بازد.
والاستقامة علی بساط الخدمة
دوم: والاستقامة علی بساط الخدمة — استقامت بر بساط خدمت. در راه خدمتی که پیش گرفته، از هر حیث — خدمت به دین، به امام، به جامعه، به مسلمین، به مردم، به ذوی‌العفاف، به فقرا، یا خدمت به نفس خود — باید استقامت بورزد: مستقیم بودن و ثابت‌قدم بودن.
«اهْدِنَا الصِّرَاطَ الْمُسْتَقِيمَ» (فاتحه/۶)
ترجمهٔ فارسی (توسط مدل، نه استاد): ما را به راه راست هدایت کن.
این نه فقط راهی صاف و همواره است و بس؛ یعنی راه کسانی که آنجا مستقیم و ثابت‌قدم‌اند؛ تا تکی به توقی بخورد ایمانشان را از دست نمی‌دهند؛ محکم و استوارند.
یادداشت پایانی: متن حاضر از پیاده‌سازی ماشینی گفتار (ASR) تهیه و برای مطالعهٔ کتابی ویرایش شده است. ترجمه‌های فارسیِ زیر عبارات عربی توسط مدل افزوده شده‌اند و جزو سخنان استاد نیستند. گفتار حاضران، پرسش‌وپاسخ‌های پس از درس و صداهای جانبی حذف شده‌اند. تقسیم‌بندی‌های فنی Segments در متن نهایی آورده نشده است.