یادداشت: ترجمه‌های فارسیِ زیرِ عبارات عربی در این فایل توسط مدل افزوده شده‌اند و سخنِ استاد نیستند.
جدی‌گرفتن درس و خطر توهّم
بعضی‌ها در امتحان شرکت نکردند و خودشان را صرفاً «مستمع آزاد» می‌دانند. بیرون از کلاس، ما با هم رفیقیم و هیچ مشکلی هم نداریم. خدا شاهد است که این دو هفته که شما را ندیدم، واقعاً دلتنگ شدم و دوست داشتم نزدیک‌تر به هم باشیم. علقه و محبت سر جای خودش است و مربوط به بیرون از کلاس؛ اما اینجا باید درس و بحث را جدی بگیریم.
برخی از خواهرها زحمت کشیدند و واقعاً مرا شرمنده کردند. شیرینی گرفتند و به دفتر کار ما آمدند، جزوه‌هایشان را آوردند و از مباحثه‌هایشان تعریف کردند. من هم حقیقتاً از محبت و بزرگواری‌شان ممنونم.
اما حرف من این است: اگر معلمی که می‌خواهد راه را به شما یاد بدهد، آسان بگیرد و به اصطلاح «گوش نپیچاند»، رفته‌رفته ممکن است انسان دچار توهّم شود؛ توهّمِ کلاس رفتن، استاد داشتن و درس و بحث داشتن. صورت ظاهر قصه این‌گونه می‌شود، در حالی که من در آن حد نبوده‌ام و نیستم؛ فقط رفیقی بی‌کلک، یا پدر و برادری برای شما هستم.
این توهّمِ کلاس، استاد و درس و بحث، ممکن است در سیر و سلوک انسان اثر بگذارد و او را دچار عُجب، خودشیفتگی و تکبر کند؛ و این بسیار خطرناک است.
به خواهرهایی که به دفتر ما آمده بودند نیز عرض کردم: ببینید این اصطلاحات چقدر دهان‌پرکن است و با آن‌ها چقدر راحت می‌شود معرکه گرفت؛ یعنی عده‌ای را سرگرم کرد و همه را متحیر نگه داشت. این کار خیلی آسان است؛ اما امان از آن نفس خبیثی که با این حقایق عرشی وارد معرکه‌گیری شود.
چگونه انسان گرفتار معرکه‌گیری می‌شود؟ از آنجا که دچار توهّم شده است؛ مطالب را در عمل پیاده نکرده، فقط حرفش را زده و شنیده، دفتر و سیاه‌قلم پر کرده و ساعت حضور ثبت کرده است. این‌ها بسیار خطرناک است.
ارزیابی برگه‌های امتحان
حقیقت این است که ابتدا برگه‌های آقایان را تصحیح کردم و بسیار ناراحت شدم. جسارت به همه آقایان نباشد؛ به‌صورت کلی عرض می‌کنم که چنین انتظاری نداشتم.
چرا؟ چون سؤال‌هایی طرح کرده بودیم که تقریباً همه آن‌ها را بارها و بارها در کلاس گفته بودیم. فقط دو سؤال بود که قبول دارم درباره آن‌ها کمتر صحبت کرده بودیم. اما بقیه مطالب را فراوان توضیح داده بودیم؛ مثلاً درباره قوه خیال تقریباً در هر جلسه سخن گفته بودیم، تجرد را توضیح داده بودیم، تفاوت احدیت و واحدیت، مراتب وجود و نیز تفکر را بارها بیان کرده بودیم.
بااین‌حال، در بعضی از برگه‌ها معلوم بود که فرد در پاسخ‌گویی دچار مشکل شده است. این موضوع برای من بسیار سنگین بود.
می‌توانم بگویم که برگه‌های خواهرها سبب شدند دوباره امیدوار شوم. پس از تصحیح برگه‌های آقایان، احساس می‌کردم دیگر نمی‌توانم کلاس را ادامه بدهم. منتی هم در کار نیست؛ فقط دوست ندارم شما دچار توهّم شوید.
وقتی به‌تدریج تصحیح برگه‌ها و جزوه‌های خواهرها را آغاز کردیم، انرژی عجیب و تازه‌ای به من وارد شد. البته در میان خواهرها نیز کسانی بودند که نمره پایین داشتند؛ اما برخی از جزوه‌ها حقیقتاً قابل توجه بود.
یکی از جزوه‌ها را به‌عنوان نمونه نشان می‌دهم. هرچه نگاه کردم، نامی در آن ندیدم. این جزوه کاری با من کرد که سجده شکر به‌جا آوردم و اشک شوق ریختم. خدا می‌داند سحر با امام زمانم چه حرف‌ها زدم. دو جزوه کامل، بسیار تمیز و مرتب نوشته شده بود و شنیدم که جزوه سوم را نیز آغاز کرده‌اند.
این را بگذارید در کنار جزوه فرد دیگری که دو سه برگ پاره و نامرتب را به هم چسبانده و تحویل داده بود، به‌گونه‌ای که اصلاً قابل خواندن نبود. آیا رواست این دو را در کنار یکدیگر قرار دهیم؟
البته برای این تفاوت‌ها توجیه‌های فراوانی ممکن است مطرح شود؛ اما در نهایت هرکس خودش است و خدای خودش.
سخت‌گیری برای رشد، نه صرفاً نمره
در شیوه تصحیح نیز سخت نگرفتم. دست‌ودلباز بودم؛ هرجا می‌دیدم فرد اصل موضوع را گرفته است، نمره را می‌دادم.
این درد دل من است: اگر واقعاً احساس می‌کنید این جلسه برایتان مفید است و می‌تواند برای دنیا، آخرت و عاقبت‌به‌خیری‌تان راهگشا باشد، کمک کنید. کمک شما به من این است که کلاس، درس و نوشته‌هایتان را جدی بگیرید.
اینکه چرا بعضی‌ها در امتحان شرکت نکردند، برای من توجیه روشنی ندارد.
وضعیت تصحیح برگه‌ها
فعلاً نمرات برگه‌هایی را که تصحیح شده‌اند اعلام می‌کنم. حدود نیمی از برگه‌ها به‌صورت مجازی فرستاده شده بود و چون باید در تلفن همراه دیده می‌شد، بررسی آن‌ها دشوار بود. من نیز در این مدت درگیری‌های زیادی داشتم و هنوز نتوانسته‌ام حدود نیمی از برگه‌ها را تصحیح کنم. بقیه برای جلسه بعد می‌ماند.
برگه‌های آقایان تقریباً تمام شده و شاید چهار یا پنج برگه باقی مانده باشد؛ اما بخش عمده برگه‌های خانم‌ها هنوز مانده است، چون بیشتر به‌صورت مجازی ارسال شده بود.
بعضی از برگه‌ها نیز هیچ نام و مشخصاتی نداشتند و ناچار همان‌طور باقی ماندند. بعضی فقط نام خود را نوشته بودند. پیش‌تر در گروه درخواست کرده بودم اطلاعات کامل نوشته شود: از چه شهری هستید، از چه زمانی وارد کلاس شده‌اید، چند سال دارید و مدرک تحصیلی‌تان چیست. این اطلاعات برای من مهم است تا بدانم هر فرد با توجه به شرایطش چگونه پاسخ داده است.
من پیش از هر چیز خودم را مؤاخذه کردم. حتی به همسرم گفتم: «متوجه شدم که من بلد نبوده‌ام درس بدهم و مطالب را درست ارائه کنم؛ وگرنه نتیجه این‌گونه نمی‌شد.» نخست خودم را مورد بازخواست قرار دادم.
صلوات و اعلام نتایج <p class="arabic" dir="rtl" style="font-size:1.35em; line-height:2; font-family: Amiri, 'Scheherazade New', 'Noto Naskh Arabic', serif;"> «اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَىٰ مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ وَعَجِّلْ فَرَجَهُمْ» </p>
ترجمهٔ فارسی (توسط مدل، نه استاد): خدایا، بر محمد و خاندان محمد درود فرست و در فرج آنان شتاب فرما.
از میان برگه‌های آقایان که تا اینجا تصحیح شده است، هفت نفر نمره بالای سی گرفته‌اند. تعداد کل برگه‌های تصحیح‌شده آقایان تقریباً سه برابر این تعداد است. کسی که در میان آقایان بالاترین نمره را گرفته، جالب است که حتی یک بار هم در کلاس...
ادامهٔ اعلام نتایج آقایان
بالاترین نمره در میان آقایان متعلق به کسی است که حتی یک‌بار هم حضوری در کلاس شرکت نکرده و مطالب را به‌صورت مجازی از شهر اصفهان دنبال کرده است: آقای سید علیرضا صادقاتیان. نمره تستی ایشان ۱۴ شده؛ یعنی دو پاسخ اشتباه داشته‌اند. نمره تشریحی از ۲۴، برابر با ۲۳ بوده و در مجموع نمره ۳۷ گرفته‌اند. کسی که حتی یک‌بار هم در کلاس شرکت نکرده، واقعاً شایسته تحسین است.
آقای داوود نصیری نوشته‌اند که در نیمی از جلسات حضور داشته‌اند. نمره تستی ایشان ۱۳ و نمره تشریحی ۱۷٫۵ بوده و در مجموع ۳۰٫۵ گرفته‌اند؛ یعنی لب مرز.
آقای مجید سرابی از تهران، از جلسه پانزدهم به بعد به کلاس ملحق شده‌اند. نمره تستی ایشان ۱۵ و نمره تشریحی ۱۷٫۲۵ بوده و در مجموع ۳۲٫۷۵ گرفته‌اند.
آقای ابوالفضل مهرداد، از ایلام، ۲۲ ساله و دانشجوی تهران هستند و کمتر از دو ماه است که به جمع ما ملحق شده‌اند. نمره تستی ایشان ۱۴، نمره تشریحی ۲۰٫۵ و مجموع نمره ۳۴٫۵ بوده است.
آقای داوود محمدی نوشته‌اند که در سی جلسه شرکت کرده‌اند. نمره تستی ایشان ۱۴، نمره تشریحی ۲۱٫۵ و مجموع نمره ۳۵٫۵ شده است.
آقای احمد روحانی‌نیا مشخص نکرده‌اند که چه مدت است در جلسات شرکت می‌کنند و برخی اطلاعات درخواستی را نیز ننوشته‌اند. نمره تستی ایشان ۱۴ و نمره تشریحی ۱۷٫۵ بوده و در مجموع ۳۱٫۵ گرفته‌اند.
شیوه امتحان ما تقریباً می‌شد گفت Open Book بوده است؛ سه روز هم برای پاسخ‌گویی فرصت داده بودیم. بنابراین، برای ضعف در پاسخ‌گویی توجیه چندانی قابل قبول نیست.
آقای مجتبی خاشعی نیز به‌تازگی به ما ملحق شده‌اند و نوشته‌اند که در پنج جلسه حضور داشته‌اند. نمره تستی ایشان ۱۴، نمره تشریحی ۱۷٫۵ و مجموع نمره ۳۱٫۵ شده است.
کسانی که برگه را به‌صورت حضوری به من تحویل داده‌اند، بعد از کلاس می‌توانند برگه خود را بگیرند. برگه‌هایی که مجازی ارسال شده‌اند، طبیعتاً به همان صورت باقی می‌مانند.
<p class="arabic" dir="rtl" style="font-size:1.35em; line-height:2; font-family: Amiri, 'Scheherazade New', 'Noto Naskh Arabic', serif;"> «اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَىٰ مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ وَعَجِّلْ فَرَجَهُمْ» </p>
ترجمهٔ فارسی (توسط مدل، نه استاد): خدایا، بر محمد و خاندان محمد درود فرست و در فرج آنان شتاب فرما.
بقیه آقایانی که نامشان خوانده نشد، یا جزو همان چند برگه‌ای هستند که هنوز تصحیح نشده‌اند ــ فکر می‌کنم چهار یا پنج برگه از آقایان باقی مانده باشد ــ یا نمره‌شان زیر سی بوده است.
نکته‌ای درباره پاسخ‌های مشابه
نکته‌ای که قابل تأمل بود این است که در بعضی از سؤال‌های تشریحی، پاسخ چند نفر دقیقاً عین یکدیگر بود؛ به‌گونه‌ای که حتی یک «واو» هم جابه‌جا نشده بود. اینکه چگونه چند نفر یک سؤال را کاملاً یکسان پاسخ داده‌اند، خودش جای تأمل دارد.
ارزیابی جزوه‌های خواهران
پیش از اعلام نمرات خواهران، درباره جزوه‌های کامل‌تر توضیح بدهم. همه جزوه‌هایی را که از خواهران به دستم رسیده بود، با دقت دیدم. البته بدون استثنا، همه جزوه‌ها اشتباهاتی داشتند؛ مثلاً گاهی آیه‌ای اشتباه نوشته شده بود، گاهی کلمه‌ای نادرست بود و حتی در بعضی موارد، از نظر معنا و مفهوم نیز اشکالاتی وجود داشت. باید به این موارد توجه شود.
من فرصت نمی‌کنم همه جزوه‌ها را تصحیح کنم. حتی در بعضی جاها که خواستم اصلاحی انجام دهم، دلم نیامد؛ با خودم گفتم شاید صاحب جزوه راضی نباشد که من در نوشته‌اش دست ببرم.
کامل‌ترین جزوه‌ها را انتخاب کردیم تا به صاحبان آن‌ها، نفری یک جلد از کتاب «سیر رسول» مربوط به جلسات یکشنبه‌های لواسان، از مطالب علامه طباطبایی، هدیه بدهیم. آقایان هنوز جزوه‌هایشان را نیاورده‌اند.
از میان جزوه‌های خواهران که من دیدم، چهار جزوه کامل‌تر بود. یکی از آن‌ها همان جزوه‌ای بود که پیش‌تر نام صاحبش را نمی‌دانستم و متعلق به خانم غفاری بود. واقعاً بسیار زحمت کشیده بودند.
پس از آن، به‌ترتیبِ کامل‌بودن جزوه‌ها، جزوه‌های خانم خوددامی، خانم توسلی و خانم میرنظامی قرار داشت.
خانم میرنظامی کار جالبی هم انجام داده بودند: دفترچه‌ای جداگانه برای خودشان درست کرده و از هر جلسه، یک نکته و یک «سوغات راه» در آن نوشته بودند. این کار برای من بسیار شیرین بود و چند بار آن دفترچه را نگاه کردم و لذت بردم.
جالب است بدانید که بعضی از این دفترها را حتی بو کردم. فعلاً وارد این بحث نمی‌شوم، چون مربوط به لطف و نکته‌ای از استاد ملاحق‌شناس است و ماجرای خاص خودش را دارد؛ اینکه از طریق بویایی نیز می‌توان بعضی چیزها را فهمید. فعلاً به این بحث ورود نمی‌کنیم.
اعلام نمرات خواهران
سه نفر از خواهران، الحمدلله، نمره ۳۹ گرفته‌اند. هر سه نیز تنها یک پاسخ تستی را اشتباه زده بودند و پاسخ‌های تشریحی‌شان بسیار خوب، جامع و کامل بود. حتی اگر می‌خواستم سخت‌گیری بیشتری هم بکنم، نمره این سه نفر تقریباً همین می‌شد. نوشته‌هایشان نیز بسیار مرتب و خوش‌خط بود.
این سه نفر عبارت‌اند از:
خانم خوددامی از تهران؛
خانم کامیابی از رودهن؛
خانم نفیسه صابری از تهران.
درباره خانم صابری نیز یادداشت کرده‌ام که جزوه و پاسخ‌هایشان بسیار خوش‌خط و کامل بوده است.
پس از این‌ها، نمرات از ۳۸ به پایین ادامه دارد.
خانم سعیده صابری از اوایل تیرماه وارد کلاس شده‌اند. نمره تستی ایشان ۱۵، نمره تشریحی ۲۳٫۲۵ و مجموع نمره ۳۸٫۲۵ شده است.
خانم ابوالقاسمی از تهران، از جلسه پنجم به بعد در کلاس حضور داشته‌اند. نمره تستی ایشان ۱۵، نمره تشریحی ۲۳٫۷۵ و مجموع نمره ۳۸٫۷۵ شده است.
خانم توسلی از تهران، از جلسه دوم به بعد در جلسات حضور داشته‌اند. نمره تستی ایشان ۱۵، نمره تشریحی ۲۱٫۷۵ و مجموع نمره ۳۶٫۷۵ شده است.
خانم...
ادامهٔ اعلام نمرات خواهران
خانم میرنظامی از تهران، که جزوه ایشان نیز در شمار جزوه‌های برتر بود، از جلسه پنجم به بعد در جلسات حضور داشته‌اند. نمره تستی ایشان ۱۴، نمره تشریحی ۲۲٫۵ و مجموع نمره ۳۶٫۵ شده است.
خانم ربیعی از تهران در همه جلسات حضور داشته‌اند. نمره تستی ایشان ۱۵، نمره تشریحی ۲۲٫۵ و مجموع نمره ۳۷٫۵ شده است.
خانم صحتی اطلاعاتی درباره سابقه حضورشان ارائه نکرده‌اند. نمره تستی ایشان ۱۴، نمره تشریحی ۲۲ و مجموع نمره ۳۶ شده است.
خانم معصومی از تهران در ۲۵ جلسه حضور داشته‌اند. نمره تستی ایشان ۱۴، نمره تشریحی ۲۲ و مجموع نمره ۳۶ شده است.
نمرات خواهران، ماشاءالله، بسیار خوب بوده است.
خانم آزادی از شیراز، نمره تستی ۱۲، نمره تشریحی ۲۱ و در مجموع ۳۳ گرفته‌اند.
خانم رضایی‌پور از تهران، سه ماه در جلسات شرکت داشته‌اند. نمره تستی ایشان ۱۲، نمره تشریحی ۱۹٫۷۵ و مجموع نمره ۳۱٫۷۵ شده است.
خانم تاجیک از تهران، دو جلسه حضور داشته‌اند. نمره تستی ایشان ۱۴، نمره تشریحی ۱۸ و مجموع نمره ۳۲ شده است.
خانم لوائی از مشهد، مطالب را به‌صورت مجازی استفاده کرده‌اند. نمره تستی ایشان ۱۲، نمره تشریحی ۲۳ و مجموع نمره ۳۵ شده است. برای کسی که به‌صورت مجازی مباحث را دنبال کرده، نمره ۳۵ قابل توجه است.
خانم کعبیان‌پور، نمره تستی ۱۳، نمره تشریحی ۲۲ و مجموع نمره ۳۵ گرفته‌اند.
خانم صادقی، نمره تستی ۱۴، نمره تشریحی ۱۸٫۷۵ و مجموع نمره ۳۲٫۷۵ گرفته‌اند.
خانم یعقوب‌زاده از مشهد، نمره تستی ۱۱، نمره تشریحی ۲۰٫۷۵ و مجموع نمره ۳۱٫۷۵ گرفته‌اند.
خانم ترابی از اصفهان، فقط یک جلسه به‌صورت حضوری در اینجا حضور داشته‌اند. نمره تستی ایشان ۱۱، نمره تشریحی ۲۳٫۵ و مجموع نمره ۳۴٫۵ شده است.
خانم قلامی از مشهد، یک جلسه حضور داشته‌اند. نمره تستی ایشان ۱۴، نمره تشریحی ۲۰٫۵ و مجموع نمره ۳۴٫۵ شده است.
خانم محمدی نصرآبادی از تهران، نمره تستی ۱۱، نمره تشریحی ۲۰٫۷۵ و مجموع نمره ۳۱٫۷۵ گرفته‌اند.
این‌ها نمرات برتر، تا آنجایی بود که برگه‌ها تصحیح شده است. تعداد برگه‌های تصحیح‌شده خواهران تقریباً دو برابر این تعداد و تعداد برگه‌های تصحیح‌شده آقایان تقریباً سه برابر اسامی اعلام‌شده است.
به‌هرحال، خواهران واقعاً زحمت کشیدند؛ خدا خیرشان بدهد. آقایان نیز، با توجه به اینکه بسیاری از آنان از صبح تا شب مشغول کار و گرفتاری‌های مختلف‌اند، الحمدلله زحمت کشیده‌اند؛ خدا به آنان نیز خیر بدهد.
هدیه به برگزیدگان
برای صاحبان بالاترین نمره‌ها ــ آن سه نفری که نمره ۳۹ گرفته‌اند ــ و نیز صاحبان چهار جزوه‌ای که به‌عنوان جزوه‌های برتر انتخاب شدند، در مجموع هفت جلد کتاب در نظر گرفته‌ایم تا در پایان جلسه تقدیمشان کنیم.
در جلسات لواسان نیز، با اینکه تنها چهار یا پنج جلسه گذشته بود، بانی خیری نزدیک به سی جلد از همین کتاب‌ها تهیه کرده بود. همان‌جا، فی‌المجلس، جزوه‌ها را دیدیم. با اینکه فقط سه یا چهار جلسه گذشته بود، جزوه‌ها ماشاءالله آن‌قدر کامل، تمیز و خوب نوشته شده بود که کتاب کم آوردیم؛ سی جلد کتاب هدیه کردیم و باز هم کافی نبود. تقریباً همه مطالب آن چند جلسه را با دقت و مرتب نوشته بودند و جالب اینکه همه صاحبان آن جزوه‌ها خانم بودند. این خودش نکته‌ای است که باید درباره‌اش تأمل کرد.
پایان اعلام نتایج و ورود به پرسش‌ها
تا اینجا بحث نمرات و جزوه‌ها بود. اکنون باید به سراغ سؤال‌ها برویم و پاسخ دهیم؛ ان‌شاءالله، چون فرصت زیادی باقی نمانده است.
<p class="arabic" dir="rtl" style="font-size:1.35em; line-height:2; font-family: Amiri, 'Scheherazade New', 'Noto Naskh Arabic', serif;"> «اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَىٰ مُحَمَّدٍ وَآلِهِ الطَّاهِرِينَ» </p>
ترجمهٔ فارسی (توسط مدل، نه استاد): خدایا، بر محمد و خاندان پاک او درود فرست.
پاورقی تدوین: متن حاضر از پیاده‌سازی ماشینیِ گفتار (ASR) تهیه و برای مطالعهٔ کتابی ویرایش شده است. ترجمه‌های فارسیِ زیر عبارات عربی توسط مدل افزوده شده‌اند و سخن استاد نیستند. گفتار حاضران و بخش‌های پرسش‌وپاسخِ آنان حذف شده است. ساختار Segments در این نسخه به‌کار نرفته است.