یادداشت: ترجمه‌های فارسیِ زیرِ عبارات عربی در این متن، توسط مدل افزوده شده‌اند و جزو سخنان استاد نیستند.

ادامهٔ باب چهارم و آیات لقاء

در ادامهٔ باب چهارم کتاب الموت مرحوم مجلسی، آیاتی که مقدمهٔ باب آورده‌اند محل توجه است. دیروز از یهود و تمنای موت سخن بود. یکی دیگر از آیات در لقاء الله و ترس از موت، آیات هفت و هشت سورهٔ یونس است.

ناامیدان از لقاء

«إِنَّ الَّذینَ لا یَرْجونَ لِقاءَنا وَرَضوا بِالْحَیاةِ الدُّنْیا وَاطْمَأَنّوا بِها وَالَّذینَ هُمْ عَنْ آیاتِنا غافِلونَ أُولئِکَ مَأْواهُمُ النّارُ بِما کانوا یَکْسِبونَ» (یونس/۷–۸)

ترجمهٔ فارسی (توسط مدل، نه استاد): کسانی که به دیدار ما امید ندارند و به زندگی دنیا خشنود شده و به آن آرام گرفته‌اند و از آیات ما غافل‌اند، جایگاهشان آتش است به سبب آنچه می‌کسبیدند.

کسانی که امید لقاء ندارند اصلاً باور ندارند که قرار است به ملاقات حق برسند؛ در حالی که آیات صریح بر ملاقات تأکید کرده‌اند.

آیهٔ انشقاق

«یا أَیُّهَا الْإِنْسانُ إِنَّکَ کادِحٌ إِلی رَبِّکَ کَدْحاً فَمُلاقیهِ» (انشقاق/۶)

ترجمهٔ فارسی (توسط مدل، نه استاد): ای انسان، تو به‌سوی پروردگارت سخت کوشنده‌ای و او را ملاقات خواهی کرد.

خطاب مطلق است؛ همهٔ انسان‌ها مخاطب‌اند. با سختی می‌روی؛ اما ملاقات قطعی است. آیات یونس می‌گوید گروهی به چنین امیدی ندارند.

دو خصلت: رضا و اطمینان به دنیا

چرا امید لقاء ندارند و از این رو تمنای موت نیز ندارند؟ خدا پس از همان کلمه دو خصلت می‌آورد: «رَضوا بِالْحَیاةِ الدُّنْیا» و «اطْمَأَنّوا بِها».

دیروز آیات نود و چهار تا نود و شش بقره دربارهٔ یهود خوانده شد: حتی از مشرکان حریص‌تر به ماندن در دنیایند؛ عمر هزارساله نیز کم است. در حالی که اعتراف می‌کنند آخرت از آنِ ایشان است — انگار سند شش‌دانگ به نامشان خورده — اما اینجا پرده برداشته می‌شود که این ادعا بی‌اساس است: راضی به حیات دنیایند.

دین بهانهٔ آبادانی دنیا

عشق و آنچه آنان را به جنبش می‌آورد در دنیاست؛ آخرت و دین را بهانه‌ای برای آبادانی دنیا قرار داده‌اند.

حدیث نفس: اگر روزی دین‌داری و انقلابی‌بودن مطلقاً سود دنیوی نداشته باشد — چون زمان امیرالمؤمنین که دم از علی زدن کشتن و غارت می‌آورد — چند تن پای رکاب دین می‌مانند؟ مرد آن روز کسی بود که پای مولا ایستاد.

ملازمهٔ دوطرفه

میان رضا به حیات دنیا و انکار قلبی لقاء ملازمهٔ دوطرفه است. هرچه به زندگی دنیا دلخوش باشی، ملاقات خدا را قلباً انکار می‌کنی؛ اگرچه بر زبان «إِنّا لِلّهِ وَإِنّا إِلَیْهِ راجِعونَ» بگویی. همچنین اگر لقاء را فراموش کنی قطعاً به دنیا راضی می‌شوی و دین‌داری‌ات نیز دنیایی می‌شود.

اطمینان به اسباب و غفلت از آیات

نکتهٔ دوم: اطمینان به دنیا؛ محل اتکا و طمأنینه سکه و دلار و زر و زور است. آیات غفلت‌اند — و بزرگ‌ترین آیه حجت خداست — و از زمام زمان غافل‌اند. «أُولئِکَ مَأْواهُمُ النّارُ بِما کانوا یَکْسِبونَ»: کسب و کاسب و مکسب اتحاد وجودی می‌یابند؛ هرچه کسب کنی همانی. جهنمی زیستن فرار از لقاء می‌آورد.

اعتبار عناوین دنیوی

اطمینان به پول و شهرت و میز و مقام اعتباری است. مدیرکلی که امروز سکته کرد و رفت، آن‌سو ملائکه راه برای عنوان باز نمی‌کنند. اعتبار دنیاست.

سبک زندگی و سنگینی ادعا

سبک زندگی دین‌مدار ولایی انقلابی باید سنجیده شود. عنوان‌ها بسیار است؛ ادعا که اینجا فدک حضرت زهراست سنگین است. یکی از بزرگان برای نام هیئت هشدار داد: قیامت با عنوان هیئت محشور می‌شوید؛ از نام‌هایی چون محبین و عشاق ترسید و «یا زهرا» نهاد.

صدا و سیما خط مقدم جبههٔ فرهنگی نظام خوانده شده؛ صیانت و حفاظت پیشانی آن است. ادعا سبک می‌طلبد.

سنجش یهود با مشرک نه با پیامبر

آیهٔ دیروز یهود را کنار مشرکان می‌نشاند. اهل کتاب‌اند و به غیب ظاهر ایمان دارند؛ اما چون اطمینان به حیات دنیا کرده‌اند و دوست دارند هزاران سال بمانند، بدتر از مشرک خوانده شده‌اند. سنجش با مشرک است نه با پیامبرشان؛ سبک زندگی محک است. «إِنَّ الدّینَ عِنْدَ اللّهِ الْإِسْلامُ».

پنج خصلت محبوب کودکان نزد پیامبر

مساجد از کودکان خالی شده و پس‌گردنی بسیار دیده‌اند. پیامبر پنج خصلت کودکان را دوست داشت:

یک: خاک‌بازی می‌کنند؛ اهل غرور و تکبر نیستند. دو: چیزی می‌سازند و خراب می‌کنند؛ دل نمی‌بندند. سه: ذخیره نمی‌کنند؛ پفک را تمام می‌خورند و به پدر به عنوان رازق فردا اعتماد دارند — در برابر «اطمأنوا بها». چهار: بسیار می‌گریند؛ کلید بهشت است. ملاصدرا می‌گفت اسفار را با اشک سحر از خدا گرفته است. پنج: دعوا می‌کنند اما سریع آشتی می‌کنند؛ کینه نمی‌گیرند.

کاسهٔ علی و زهد نمایشی

آقا بزرگ تهرانی را بزرگی دید که کیسهٔ برنج آوردند؛ حضرت فرمود کاسه‌ای از غذای همان روز کنار بگذار و بقیه را به همسایه‌ها بده؛ از کجا معلوم فردا زنده‌ام. زهد زنده است نه ده گونی انباشته و سپس نذر روغن سوخته به خیریه. سبک زندگی مدعیان را با کسانی بسنجید که اصلاً ادعای اسلام و انقلاب ندارند.

نماد مدیریت انقلابی

شیوهٔ مدیریت آنکه در مرکز صیانت نشسته باید با مدیریت‌های دیگر زمین تا آسمان فرق کند و نماد انقلاب باشد. این‌ها تذکر است: «فَإِنَّ الذِّکْری تَنْفَعُ الْمُؤْمِنینَ». ان‌شاءالله عاقبت بخیر.

پیوند تمنای موت و رضا به دنیا

دیروز تمنای موت از یهود خواسته شد: اگر آخرت از آن شماست تمنا کنید. نمی‌کنند چون راضی به دنیایند. آیهٔ یونس رمزگشایی همان امتناع است.

کسب اتحاد وجودی

آیه بر کسب تأکید دارد. اعمال با وجود اتحاد می‌یابند؛ محشور به همان مكتسباتیم. فرار از لقاء نشانهٔ جهنمی‌زیستن است.

عنوان هیئت و محشر

ترس از محشورشدن با عنوان هیئت درس نام‌گذاری است. ادعا چوب آن‌سو می‌شود. سبک زندگی دین بی‌سود دنیوی محک ماندن است.

گریه و ترک کینه

گریه کلید بهشت است؛ خشکی چشم قساوت می‌آورد. آشتی سریع ترک کینه است و با امید لقاء سازگار. کاسهٔ علی برای همسایه ترجمهٔ عملی عدم اطمینان به انباشت دنیاست.

خط مقدم فرهنگی و سنجش با مشرک

دانشگاه و رسانه خط مقدم‌اند؛ ادعا بدون سبک ادعاست. قرآن اهل کتاب دنیاگرا را کنار مشرک می‌نشاند تا سبک را بنمایاند نه عنوان را. امید لقاء موتور حرکت مؤمن است؛ قطع آن مرگ روحی است. رضا به دنیا و اطمینان به اسباب دو روی یک سکه‌اند در آیهٔ یونس.

تفصیل خصلت خاک‌بازی و ساختن و خراب‌کردن

کودک خاک‌بازی می‌کند و از غرور و تکبر دور است. چیزی می‌سازد و خراب می‌نماید؛ دل نمی‌بندد. ذخیره نمی‌کند و به رازقیت پدر فردا اعتماد دارد. این سه خصلت در برابر اطمینان به دنیا و انباشت و دل‌بستن است که آیهٔ یونس نکوهش می‌کند.

تفصیل گریه و آشتی

کودکان بسیار می‌گریند؛ گریه کلید بهشت است. ملاصدرا اسفار را — که اهل معرفت در برابرش حیران‌اند — با اشک سحر گرفته است. چند تن از بزرگسالان اهل گریه‌اند؟ نیز کودکان نزاع می‌کنند اما سریع آشتی می‌نمایند و کینه نمی‌گیرند. سبک زندگی مدعیان را با این خصال بسنجید.

کیسهٔ برنج و کاسهٔ غذا

نقل است نزد آقا بزرگ تهرانی کیسهٔ برنج آوردند — امروز ده‌ها کیسه می‌آورند و یکی به همسایه می‌دهند. حضرت فرمود کاسه‌ای از غذای همان روز کنار بگذار و بقیه را به همسایه بده؛ از کجا معلوم فردا زنده‌ام. زهد یعنی همین، نه انباشت گونی و سپس نذر روغن سوخته که جوجه در آن یافته شود.

فدک ادعا و محشر عنوان

گفته‌اند اینجا را فدک حضرت زهرا می‌دانیم؛ سخن سنگین است. رد نمی‌شود اما نسبت به همه سنجیده می‌شوید. نام هیئت در قیامت با شماست؛ از این رو «یا زهرا» ایمن‌تر از عناوین پرمدعا دانسته شد.

صدا و سیما و صیانت

رهبری اینجا را خط مقدم جبههٔ فرهنگی خوانده است. دانشگاه نیز چنین است. آنکه در صیانت و حفاظت نشسته پیشانی سازمان است؛ سبک زندگی‌اش باید نماد باشد نه عنوان خالی.

یهود بدتر از مشرک در حرص دنیا

بقره می‌گوید یهود حتی از مشرکان به ماندن در دنیا حریص‌ترند. اهل کتاب‌اند اما سبک‌شان کنار مشرک نشسته است. عنوان ایمانی بدون سبک نجات نمی‌دهد.

کسب و مکسب و آتش

مأوا النار بما کانوا یکسبون. کسب آتش می‌آورد اگر زیست جهنمی باشد. اتحاد کاسب و مکسب یعنی خود همان مكتسباتیم. امید لقاء با دلخوشی دنیا جمع نمی‌شود؛ ملازمهٔ آیه دوطرفه است.

نهیب شخصی دربارهٔ سود دنیوی دین

بارها به خود نهیب زده شد: اگر سنت چنان شود که دین‌داری مطلقاً سود دنیوی ندهد — چون عصر امیرالمؤمنین — چند تن می‌مانند؟ مرد آن روز پای مولا ایستاد. رضوا بالحیاة الدنیا همان نقطهٔ ریزش است.

لقلقهٔ زبان و غفلت از حجت

اطمینان به اسباب دنیوی لقلقهٔ زبان آخرت می‌سازد. غفلت از آیات — به‌ویژه حجت زمان — همان وصف آیه است. مدیرکل آن‌سو راه ویژه ندارد؛ اعتبار این‌سوست.

جمع سبک و لقاء

سبک زندگی و امید لقاء دو طرف یک سکه‌اند. عنوان انقلابی بدون سبک، دین دنیایی است. کاسهٔ علی، گریه، ترک کینه، و عدم انباشت، ترجمهٔ عملی آیات یونس و انشقاق‌اند.

یادداشت پایانی: متن حاضر از پیاده‌سازی ماشینی گفتار (ASR) تهیه و برای مطالعهٔ کتابی ویرایش شده است. ترجمه‌های فارسیِ زیر عبارات عربی توسط مدل افزوده شده‌اند و جزو سخنان استاد نیستند. گفتار حاضران، پرسش‌وپاسخ‌های پس از درس و صداهای جانبی حذف شده‌اند. تقسیم‌بندی‌های فنی Segments در متن نهایی آورده نشده است.