یادداشت: ترجمه‌های فارسیِ زیرِ عبارات عربی در این متن، توسط مدل افزوده شده‌اند و جزو سخنان استاد نیستند.
روح و نور؛ چرا هر دو در موت بازمی‌گردند
در ادامهٔ نکات روایت دوم و چهارم از فصل اول کتاب الموت مرحوم مجلسی، وعده بود پیرامون روح و نور سخن گفته شود. حضرت در تشریح شکل موت می‌فرماید «رُدّت» — بازگشت. پیش‌تر روشن شد پیداست ما آن‌سویی هستیم و دوباره برمی‌گردیم. چرا «روح و نور»؟ چرا فقط نگفته روح؟ روح و نور بازمی‌گردند الی القدرة القدس الأولى — قدس اولی را جلسهٔ بعد.
مگر یک روح — یا آن چهار روح که در ما هست و در اهل‌بیت پنج — چرا «روح و نور»؟ این به اصل خلقت ما برمی‌گردد. اصل خلقت از امتزاج روح و نور بوده؛ البته ابتدا نور.
روایت ابن عباس؛ تکلم، نور، روح، امتزاج
روایتی شیرین از ابن عباس که از نبی اکرم می‌پرسد چگونه خلق شدید؟ حضرت می‌فرماید — و در اصول کافی نیز از امام صادق آمده اما همه استناد به رسول خدا می‌دهند — خدای منّان اول تکلم می‌کند. ارادهٔ خلقت که می‌کند تکلمی می‌کند. در فلسفه و عرفان دربارهٔ این تکلم بسیار گفته‌اند؛ پیش‌تر پیرامون کلمهٔ الله گفته شد که همه کلمات الله‌ایم و کلمهٔ تامّه حجت خداست.
از تکلم اول نور را خلق می‌کند؛ از تکلم دوم روح را؛ سپس این دو را ممزوج می‌کند. امتزاج، مزاج؛ عالم مزاج دارد. از امتزاج نور و روح حقیقتی پدید می‌آید که از آن نور پیامبر عزیز عالم خلق می‌شود و منشق می‌گردد. از انشقاق نور پیامبر، مولای ما علی علیه‌الصلوة والسلام. دو دسته روایت: برخی چون مرحوم مجلسی در چهارده معصوم می‌گویند دو مرتبه خدا از نور ذات خود نور حضرت زهرا را انشا می‌کند؛ اکثر گفته‌اند از همان امتزاجی که نور پیامبر و امیرالمؤمنین منشق شدند، نور فاطمه نیز منشق می‌شود. «کلهم من نور واحد» به همین نور واحد برمی‌گردد.
از نور امیرالمؤمنین اباعبدالله منشق می‌شود؛ از نور حضرت فاطمه، امام حسن مجتبی. لذا امام حسن فاطمی بود و اباعبدالله علوی؛ هیبت مولا علی در او بود. روایت است وقتی اباعبدالله وارد حجرهٔ امام حسن می‌شد، امام حسن جلوی پایش برمی‌خاستند. پرسیدند شما برادر بزرگ‌ترید چرا جلوی برادر کوچک؟ فرمود هیبت بابام علی در پیشانی حسین است. این‌ها همه رمز است.
از انوار اهل‌بیت چه آفریده شد
خلقت ادامه یافت تا پیامبر فرمودند از نور من عرش آفریده شد — عرش را باید تأویل کرد؛ به معنایی قدرت حضرت حق، به معنایی علم او. از نور مولا علی ملائکه خلق شدند که بیشترین خلق خدایند؛ ذکر پرواز ملائک یا علی است؛ جنس نورشان نور مولا است. از نور حضرت زهرا آسمان و زمین خلق شد؛ پس کسی که می‌خواهد از زمین پل به آسمان بزند راهش حضرت زهراست. از نور امام مجتبی خورشید و ستارگان و کواکب و سیارات و افلاک. از نور اباعبدالله بهشت و حورالعین؛ لذا بهشت بوی حسین می‌دهد. کسی وارد بهشت شود گوید اینجا قبلاً بوده‌ام؛ اینجا همان کربلاست. کربلا همان بهشت است؛ بوی بهشت بوی کربلاست. حورالعین جنس و نورش از حسین است. کسی که حسینی شود بهشتی است؛ کسی که بهشتی شود حسینی است؛ از یک جنس و یک نور واحدند. رسیدن به امام حسین رسیدن به بهشت است؛ شوق بهشت از سفرهٔ اباعبدالله است.
بازگشت روح و نور به قدس اولی؛ طینت شیعه
غرض بحث: چرا «رُدّت روح و نور الی القدس الأولى»؟ چون اصل خلقت ما از امتزاج این دو بوده؛ این دو یک حقیقت بودند و از امتزاجشان اهل‌بیت و از آنان خلائق. ما کجا قرار گرفتیم؟ فرمود همهٔ این‌ها که خلق شدند، از اضافهٔ گل آنان شیعیان و محبین خلق شدند — صدر و بالای بالا؛ کأنّ از همان جایی که اهل‌بیت بازگشت می‌کنند، از اضافهٔ گل. این گل را باید تأویل کرد؛ طینت اینجا یعنی آن حقیقت کلیه که تو را بکشند حب مولا علی از وجودت بیرون نمی‌رود؛ چون طیبی و پاکی؛ و به پدر و مادر و نطفه برمی‌گردد.
امام صادق را یکی گفت دوستت دارم؛ فرمود پدر و مادرت را دعا کن. هی گفت دوستت دارم؛ فرمود دعا کن. اصرار کرد؛ فرمود دست نگه دار: اگر پدر و مادرت ما را دوست نمی‌داشتند تو هم دوست نمی‌داشتی.
«الْخَبِيثَاتُ لِلْخَبِيثِينَ وَالْخَبِيثُونَ لِلْخَبِيثَاتِ وَالطَّيِّبَاتُ لِلطَّيِّبِينَ وَالطَّيِّبُونَ لِلطَّيِّبَاتِ» (نور/۲۶)
ترجمهٔ فارسی (توسط مدل، نه استاد): پلیدان از آنِ پلیدان‌اند و پلیدان از آنِ پلیدان؛ و پاکان از آنِ پاکان‌اند و پاکان از آنِ پاکان.
خبث با خبیث جمع می‌شود و طیب با طیب. پدر و مادر را دعا کنید؛ نصابشان صلوات ختم کنید.
امتزاج نور و روح؛ مزاج عالم
عالم مزاج دارد؛ از امتزاج نور و روح حقیقتی پدید آمد که نور پیامبر از آن منشق شد و از آن انشقاق، نور علی. اختلاف روایت در انشای نور زهرا از ذات یا از همان امتزاج، به وحدت نور واحد لطمه نمی‌زند: کلهم من نور واحد. ترتیب انشقاق — حسن از فاطمه، حسین از علی — رمز فاطمی بودن حسن و علوی بودن حسین و برخاستن حسن به هیبت علی در پیشانی حسین است.
عرش از نور پیامبر، ملائکه از نور علی، آسمان و زمین از نور زهرا، افلاک از نور مجتبی، بهشت و حور از نور حسین: این نقشهٔ خلقت نشان می‌دهد بازگشت روح و نور در موت بازگشت به همان قدس اولی است که از آن آمده‌ایم. شیعه از اضافهٔ گل اهل‌بیت است؛ حب علی در طینت حک شده و با طیب والدین گره خورده؛ لذا دعا برای پدر و مادر سفارش امام است.
یادداشت پایانی: متن حاضر از پیاده‌سازی ماشینی گفتار (ASR) تهیه و برای مطالعهٔ کتابی ویرایش شده است. ترجمه‌های فارسیِ زیر عبارات عربی توسط مدل افزوده شده‌اند و جزو سخنان استاد نیستند. گفتار حاضران، پرسش‌وپاسخ‌های پس از درس و صداهای جانبی حذف شده‌اند. تقسیم‌بندی‌های فنی Segments در متن نهایی آورده نشده است.