یادداشت: ترجمه‌های فارسیِ زیرِ عبارات عربی در این متن، توسط مدل افزوده شده‌اند و جزو سخنان استاد نیستند.
استفتاء؛ هزینهٔ دادگاه بر عهدهٔ کیست؟
از رهبر عزیز استفتاء شده است: اگر کسی قرض یا وام به دیگری دهد و بدهکار در پرداخت اقساط یا بازگرداندن اصل مال تعلل کند و کوتاهی ورزد و به هر دلیل مال را ندهد، طلبکار وثیقه‌ای که دارد — سفته یا چک یا مانند آن — را به اجرا می‌گذارد؛ کار به دادگاه می‌کشد و مالیات و پول دادگاهی و قضاوت می‌پردازد. سؤال این است: پولی که طلبکار بابت دادگاهی و این مخارج می‌کند تا بدهکار را به محاکمه بکشد و مال را پس گیرد، شرعاً بر گردن بدهکار است یا نه؟
آقا فرمودند: از جهت شرعی این مخارج تشکیل دادگاه بر گردن بدهکار نیست. اما اگر در قانون جمهوری اسلامی ایران در این باره حکمی باشد لازم‌الاجرا است و همان قانون باید رعایت شود. از جهت شرعی نه؛ خود طلبکار باید این‌ها را هزینه کند.
إن کلامنا یحیی القلوب
حدیث زیبا از امام باقر صلوات‌الله‌علیه: «إن کلامنا یحیی القلوب» — سخن ما دل‌ها را زنده می‌کند. برای آنکه دل‌ها زنده شود، پیرامون قلب سلیم چند حدیث بسیار زیبا خوانده می‌شود.
حدیث اول؛ هیچ سلامتی چون سلامت قلب نیست
نخست از کتاب بحار جلد هفتادوهشت صفحهٔ صدوشصت‌وچهار، مولا امام باقر صلوات‌الله‌علیه:
«لَا عِلْمَ كَطَلَبِ السَّلَامَةِ وَلَا سَلَامَةَ كَسَلَامَةِ الْقَلْبِ» (بحار الانوار، ج۷۸)
ترجمهٔ فارسی (توسط مدل، نه استاد): هیچ دانشی چون طلب سلامت نیست و هیچ سلامتی چون سلامت قلب نیست.
هیچ علم و دانشی مثل آن نیست که با آن طلب سلامتی کنی؛ و البته هیچ سلامتی هم مثل سلامت قلب نمی‌شود. یعنی بالاترین سلامت‌ها سلامت قلب است؛ چون همهٔ اعضا و جوارح انسان — چه از جهت ظاهری و چه باطنی — در گرو عملکرد قلب‌اند.
حدیث دوم؛ از قلب سلیم جز معنای مستقیم نیاید
حدیث بعدی در کتاب غرر الحکم است؛ در میزان الحکمه جلد ده صفحهٔ چهارهزارونهصدوهشتادوچهار سند به غرر الحکم زده شده. مولا امیرالمؤمنین علیه‌الصلوة‌والسلام:
«لَا يَصْدُرُ عَنِ الْقَلْبِ السَّلِيمِ إِلَّا الْمَعْنَى الْمُسْتَقِيمِ» (غرر الحکم)
ترجمهٔ فارسی (توسط مدل، نه استاد): از دل سالم جز معنای راست و درست برنمی‌آید.
پس دو نکته: اگر کسی اعمالش سالم بود و خروجی وجودش — صادرات کارخانهٔ وجودش — سالم بود، این برگشت به قلبش دارد؛ قلبش سالم بوده است. و بالعکس، اگر کسی اعمال ناپاک دارد و خروجی یا معانی وجودش معانی درست و سالم نیست و همان صادرات اعمالش را می‌سازد، قطعاً قلبش سالم نیست؛ باید به داد قلبش برسد و آن را مداوا کند.
حدیث سوم؛ برای مؤمنان همان بپسند که برای خود
حدیث سوم و آخر، از میزان الحکمه جلد ده صفحهٔ چهارهزارونهصدوهشتادوشش. امیرالمؤمنین علیه‌الصلوة‌والسلام:
«لَا يَسْلَمُ لَكَ قَلْبُكَ حَتَّى تُحِبَّ لِلْمُؤْمِنِينَ مَا تُحِبُّ لِنَفْسِكَ» (میزان الحکمه)
ترجمهٔ فارسی (توسط مدل، نه استاد): قلبت برایت سالم نمی‌شود مگر آنکه برای مؤمنان همان را بپسندی که برای خود می‌پسندی.
به سلامت قلب دست نمی‌یابی مگر آنجا که آنچه برای خود می‌پسندی برای دیگران نیز بپسندی. البته در دل آن این نیز هست که چیزی که برای خود نمی‌پسندی برای دیگران هم نپسندی. این حب و بغض با هم جمع می‌شود. در هر حال نکته‌ای بسیار مهم است: اینکه انسان در مورد دیگران چگونه قضاوت می‌کند.
روایت پیرمرد بهشتی
روایتی دیده شده که پیامبر عظیم‌الشأن اسلام در مسجد بودند و فرمودند اگر کسی می‌خواهد چهرهٔ یک مرد بهشتی را ببیند به این پیرمرد نگاه کند. همه نگاه کردند؛ اشاره کرد به پیرمردی بسیار نورانی در مسجد. پیامبر مژدهٔ بهشتی بودن او را داد. همگان بر سرش ریختند: خوشا به حالت؛ چه کرده‌ای که پیامبر چنین مژده‌ای داده؟ او بررسی در وجود خود کرد و گفت صفتی ناب دارم؛ شاید به خاطر آن باشد: هر چیزی را که برای خود می‌پسندم برای دیگران می‌پسندم؛ و وقتی برای کسی خیر و خوشی و سروری پدید آید من نیز شاد می‌شوم؛ و قلبم غمگین و دردمند می‌شود از آنکه ظلمی به کسی برسد. عیناً چنین گفتند.
اگر کسی این حالت را ندارد قطعاً قلبش مریض است. آنان که می‌گویند چرا این‌قدر به سوریه و عراق و یمن و بحرین پرداخته می‌شود، کاملاً مشخص است دل مریض‌اند. اگر دل سالم باشد نمی‌تواند بی‌تفاوت ببیند.
امل حسین و دردمندی نسبت به جهان اسلام
کودکی به نام امل حسین — امل از آرزو می‌آید؛ یعنی آرزویش حسین علیه‌السلام است — دختربچه‌ای پنج‌شش‌سالهٔ شیعه که پدرش دو سال پیش برایش گوشواره‌ای خریده و گفته بود شاید من زنده نباشم؛ به گوشش کرده بود. اخیراً این کودک از شدت گرسنگی و نبودن آب سالم چنان لاغر شد که عکسش پیش از مرگ دیده شد؛ هنگام از دنیا رفتن حدود ده کیلو وزن داشت؛ پوست و استخوانی مانده بود. چرا؟ چون تحت محاصرهٔ آل سعود و دشمنان‌اند؛ با همهٔ دبدبه و کبکبه و دم زدن‌شان از حقوق بشر چنین ظلم می‌کنند به ملت مسلمان.
نباید بی‌خیال ماند. شبی پس از آنکه فرزندان شام خوردند بلافاصله این تصویر نشان داده شد: این کودک هم‌سن تقریباً شماست؛ غذا به او نرسیده؛ بچهٔ شیعه هم هست؛ از گرسنگی تلف شده. و به آنان یاد داده شد که باید دردمندانه نسبت به مسلمانان جهان به فکر باشید؛ نه آنکه شکم سیر باشد و هر که هرچه شد. این معلوم است که دل مریض است. اگر دلی مریض شد نسبت به جهان اسلام بی‌تفاوت می‌شود.
همین‌طور هر خیر و سروری که به دیگران رسید نباید آدم حسرت ببرد و ناراحت شود؛ باید کیف کند. بر درجات علمی، معنوی، جسمی، رشدهای اجتماعی و مالی حسرت نباید برد؛ اگر انسانی به جایی و رشدی برسد و دل در سلامت کامل باشد کیف می‌کند انگار خودش رسیده است.
امروز در برنامه‌ای پیامکی آمده بود از زنی که نوشته بود من و شوهرم یک‌سوم درآمدمان را همان اول که حقوق می‌گیریم کنار می‌گذاریم برای کمک به دیگران. در این فشار اقتصادی، آنجا که بعضی بی‌رحمی می‌کنند و احتکار می‌کنند و فقط به فکر خودشان‌اند، اینان چنین به فکر مردم‌اند. خدا نیز به اینان رحم می‌کند؛ خدا نیز به اینان قلب سلیم می‌دهد؛ چرا ندهد؟ امید که همگان را آگاه و بیدار کند و به وظایف توفیق عمل دهد. عاقبت ختم به خیر شود؛ به برکت صلوات بر محمد و آل محمد.
یادداشت پایانی: متن حاضر از پیاده‌سازی ماشینی گفتار (ASR) تهیه و برای مطالعهٔ کتابی ویرایش شده است. ترجمه‌های فارسیِ زیر عبارات عربی توسط مدل افزوده شده‌اند و جزو سخنان استاد نیستند. گفتار حاضران، پرسش‌وپاسخ‌های پس از درس و صداهای جانبی حذف شده‌اند. تقسیم‌بندی‌های فنی Segments در متن نهایی آورده نشده است.