یادداشت: ترجمه‌های فارسیِ زیرِ عبارات عربی در این متن، توسط مدل افزوده شده‌اند و جزو سخنان استاد نیستند.
کفش چرم نجس و اصل طهارت
ایام شب عید است و خرید و این‌ها؛ خیلی‌ها می‌روند کفش می‌خرند. باید حواسمان جمع باشد اگر کفشی که می‌خریم یقین داشته باشیم که آن کفش از کشورهایی آمده که آن‌ها تزکیه نمی‌کنند حیواناتشان را یا این کفش از پوست حیوانی که تزکیه نشده یا مردار یا پوست حیوانات نجس این‌ها بر تقدیر مخصوصاً چرم و این‌ها تهیه شده، خریدن آن کفش حرام است چون نجس است. اصلاً خریدش حرام است چه برسد استفاده از آن.
حالا ما چه کنیم؟ به هر حال تو بازار اسلامی می‌گردیم کفش می‌گیریم. البته دو تا شرط لازم هست باید باشد که مثلاً پای انسان نجس بشود در کفش. یکی اینکه پا عرق کند یا کفش خیس بشود. نکته دوم اینکه یقین داشته باشی که آن کفش از پوست حیوانی تهیه شده که تزکیه نشده. حالا اگر ما پایمان هم عرق کرد، کفش را خریدیم پایمان هم عرق کرد یا کفش خیس شد اما یقین نداریم، شک داریم که آیا این کفش بالاخره از پوست حیوان تزکیه‌شده است یا نشده است. همین که شک کردیم بر اساس اصل طهارت محکوم به طهارت آن کفش و استفاده از آن هم حتی خرید و فروشش هم اشکال ندارد همین که مطمئن نیستیم.
نفاق خوراک و مهار شهوت با روزه
ما رسیده بودیم به بخشی از حدیث امام سجاد سلام‌الله‌علیه در رابطه با نشانه‌های نفاق قلبی. رسیدیم به این تیکه که حضرت می‌فرماید شخصی که دچار نفاق قلبی است شام می‌کند و همه‌اش خوراک است با اینکه روزه نبوده. این را مختصراً توضیح دادیم که بعد به ربطش دادیم به روزه که این ایام اگر کسی بتواند روزه بگیرد چقدر ارزشمند است.
یک بخشی از رسالۀ حقوق امام سجاد سلام‌الله‌علیه را اگر دقت کرده باشید، آن قسمتی که به حق اندام جنسی حضرت می‌پردازد خیلی جالب است. حضرت فرموده‌اند که حق اندام جنسی برای تو این است که چون خودسری کند — البته این یک بخشش است — چون خودسری کند، پررویی کند به قول ما اندام جنسی انسان، غریزه، فرموده‌اند که با گرسنگی و تشنگی روزه مهارش کن. یعنی با روزه یکی از بهترین راه‌هایی که می‌شود انسان جلوی این لجام‌گسیختگی شهواتش را بگیرد با همان گرسنگی، تشنگی روزه است. انقدر ارزشمند است. این قوا تحلیل می‌رود و به قولی خفه می‌شود.
صبح همه‌اش خواب با آنکه شب بیدار نبوده
اما بخش بعدیش که امروز بگوییم مختصراً از نشانه‌های نفاق. حضرت فرموده‌اند که صبح می‌کند و همه‌اش خواب است با اینکه شب بیدار نبوده. از نشانه‌های قلب دچار نفاق این است که شب هم بیدار نبوده، عبادت نکرده. اما صبح که می‌کند با اینکه شب سیر خوابیده باز می‌خواهد بخوابد، باز خواب‌آلود است، باز می‌خوابد. اصلاً کارش این شده. همه‌اش خواب، خواب، خواب. یکی از نشانه‌های نفاق است که خیلی هم خطرناک است.
روایاتی در این زمینه هست که انسان را از خواب زیاد می‌ترساند. البته خود خواب باید تنظیم بشود. اسلام مخالف خواب که نیستش. می‌گوید به موقع بخواب، به اندازه بخواب. حتی نماز شب هم آقای بهجت می‌فرمودند که مدیریت زمان است، نخوابیدن نیست. می‌گوید حالا اکنون عبادت کن، یک وقت دیگر بخواب. روزه، می‌گوید اکنون نخور، یک وقت دیگر بخور. تنظیم وقت است. اصلاً ربطی به نخوردن یا نخوابیدن ندارد که. تنظیم وقت است.
خواب محمود و مذموم در روایات
حالا در روایات داریم که مثلاً پیامبر عظیم‌الشأن اسلام دارد و امیرالمؤمنین هم دارد. زیاد است روایات که بهترین خواب یکی قیلوله است قبل و بعد از اذان، قبل و بعد نماز ظهر و عصر. قبل — مثلاً یک ساعت مانده به ظهر و یک ساعت بعد از نماز ظهر. خیلی می‌گویند خواب نیمروز. حدیث داریم خواب نیمروز. همچنین شب حدود مثلاً ده شب تا دو نیمه‌شب. این بهترین ساعت خواب است. حتی روان‌شناسان امروز هم این را تأیید کرده‌اند.
بالعکسش خواب بین طلوعین فرموده‌اند مانع روزی است. خواب بین نماز مغرب و عشا، بین زمان مغرب و عشا مانع روزی است. خواب اول صبح یعنی مثلاً آفتاب طلوع کرده دیگر همه می‌روند سراغ کار آقا می‌خوابد. این فرموده‌اند سبب نادانی می‌شود. دیدی گاهی اوقات هرچه زور می‌زنیم یک چیز را بفهمیم نمی‌فهمیم؟ نادانی می‌آورد. آدم نمی‌فهمد حقایق را. عقلش کم می‌شود. خواب بعد از عصر یا نزدیک غروب فرموده‌اند سبب حماقت و ابلهی می‌شود. کودن می‌کند آدم را. این‌ها به هر حال دستوراتی که از اهل‌بیت علیهم‌الصلاةوالسلام وارد شده.
در یک حدیثی دیدم پیامبر فرموده‌اند که یکی از آن چیزهایی که به شدت بر امتم از آن هراسانم زیاد خوابیدن است. که باز حدیث از امام باقر صلوات‌الله‌علیه هستش که اگر کسی زیاد بخوابد قیامت فقیر محشور می‌شود آدم باید خوابش را مدیریت کند. حالا آدمی که دچار نفاق است، گرفتار دو‌روی قلبی شده، ما بحث قلب نفاق را داریم، قلب منافق را بحث می‌کنیم. چنین کسی خودبه‌خود اصلاً وله، برنامه‌ای برای خوابش ندارد. همه‌اش دوست دارد بخوابد. حتی می‌بینی تو حالا یک وقت شب در حدیث دارد می‌گوید شب عبادت نکرده و باز صبح، روز می‌خوابد. حالا عبادت نکرده سر کارش هم می‌خوابد. دوباره از سر کار می‌رود خانه دوباره می‌خوابد. این همه‌اش خواب است که.
سه محبوب الهی؛ ظاهر و باطن کم‌خوابی
البته این را هم بگویم. یک حدیث داریم که پیامبر فرموده‌اند که خدا سه چیز را اصلاً دوست دارد. یکی کم خوردن، کم صحبت کردن و کم خوابیدن. این یک معنای باطنی هم دارد. این را بگویم و بس. معنای ظاهرش همین‌هاست که می‌فهمید. معنای باطنش این است که می‌گوید کم خوردن یعنی انقدر فقط خوردن از ناحیۀ گلو انسان برود پایین نیست. یعنی کم برای خودش حق کم قائل باشد در مال دنیا. هی جمع نکند، هی جمع نکند. این را می‌خواهد، آن را می‌خواهد، همه را می‌خواهد برای خودش بردارد.
یک معنای دیگر آن که می‌گوید کم‌گویی نه آنکه فقط صرفاً این هم هستا. ظاهرش این است که روی زبانش کمتر حرف جاری بشود، کلمات جاری بشود، سکوت داشته باشد. اما یک معنایش این است که خیلی بی‌ادعاست. کم‌گویی یعنی ادعایی ندارد. معمولاً آدم‌های پرمدعا خیلی حرف می‌زنند. همه‌اش این و آن را تحلیل می‌کنند. همه‌اش نگاه می‌کنند به عیب و ایراد دیگران. و در خصوص کم‌خوابی هم فرموده‌اند این یک معنای باطنی‌اش می‌تواند این باشد که آقا اصلاً حتی خوابش هم بیداری است. برعکس بعضی‌ها که بیداری‌شان هم خواب است. یعنی معنای باطنی‌اش می‌تواند این باشد که آقا حتی می‌گوید کم می‌خوابد. یعنی اصلاً به ندرت پیش می‌آید این اصلاً تو خواب برود. یعنی همیشه بیدار است. بیدار است، هشیار است. حتی اگر می‌خوابد باز حواسش هست. از صفات اولیای خداست دیگر.
و خیلی از مسئولین اکنون ما، مدیران ما متأسفانه متولیان امر فرهنگ ما اکنون تو خواب‌اند. بیدارند اما ظاهراً بیدارند. باطناً تو خواب‌اند. این را هم گفته‌ام که معنای باطنی هم دارد. خوش به حال کسی که حتی وقتی می‌خوابد بیدار است. برای همین فرموده‌اند خواب مؤمن یا خواب عاقل عبادت محسوب می‌شود و از عبادت جاهل برتر است. از بیداری جاهل برتر است. منظور آن بیداری حقیقی است که انسان سعی کند حتی تو خوابش هم بیدار بشود چون مؤمن و عاقل حتی ظاهراً خواب است باز عقلش از کار نیفتاده. باز هم حاضر است، باز هم متوجه است. حس حضور را دارد. ان‌شاءالله اوقات به خیر باشید. به برکت صلوات بر محمد و آل محمد.
«اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَىٰ مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ»
ترجمهٔ فارسی (توسط مدل، نه استاد): خدایا، بر محمد و خاندان محمد درود فرست.
یادداشت پایانی: متن حاضر از پیاده‌سازی ماشینی گفتار (ASR) تهیه و برای مطالعهٔ کتابی ویرایش شده است. ترجمه‌های فارسیِ زیر عبارات عربی توسط مدل افزوده شده‌اند و جزو سخنان استاد نیستند. گفتار حاضران، پرسش‌وپاسخ‌های پس از درس و صداهای جانبی حذف شده‌اند. تقسیم‌بندی‌های فنی Segments در متن نهایی آورده نشده است.