یادداشت: ترجمه‌های فارسیِ زیرِ عبارات عربی در این متن، توسط مدل افزوده شده‌اند و جزو سخنان استاد نیستند.
تبدیل به أحسن در وقف؛ تعمیر نه مبادله
گفته شد که آنچه وقف می‌شود برای حسینیه، مسجد یا هر جایی، آن را دیگر نمی‌شود تبدیل به أحسن کرد. لکن این را توجه داشته باشید اگر چنانچه مثلاً یک ظرفی تو حسینیه، مسجدی گود بشود، کج و کوله بشود، بخواهند بروند درستش کنند یا قرآن‌ها، مفاتیح‌ها، کتاب‌ها خراب بشوند یا به نوعی مستهلک بشوند بخواهند این‌ها را تبدیل به أحسن کنند؛ مثلاً جلدشان کنند، صحافی‌شان کنند، دو مرتبه از آن استفاده کنند، این اشکال ندارد. آن تبدیل به أحسن که گفتیم اشکال دارد این است که بروند بفروشند با پولش یک چیز دیگر تهیه کنند یا مبادله کنند، آن را بدهند یک چیز دیگر بگیرند. این اشکال دارد ولی تبدیل به أحسن کردن از این حیث که مستهلک را بردارند درستش کنند، تر و تمیزش کنند اشکالی ندارد به شرط اینکه دو مرتبه تو همان محل از آن استفاده بشود، نه یک محل دیگری. همان مسجد، همان حسینیه، همان هیئت و تکیه.
امتحان فرزندخواهی؛ انگیزه حقیقی
گفته شد که یکی از امتحانات سنگین خدا از ما پیرامون فرزندانمان است. نکته اینجاست که ما اصلاً برای چه فرزند می‌خواهیم؟ یا نوع خواستن فرزندمان از خدا چگونه است؟ چگونه فرزندی می‌خواهیم؟ این هم خودش مورد ابتلا و امتحان است. یعنی آن روز اول که ما اصلاً به جهت بقای نسل و تجدید نسل ازدواج کردیم، اصلاً طلب وجودی ما، این خیلی مهم است، طلب وجودی ما، آن ادعاها این‌ها را ولش کن که سرباز امام زمان می‌خواهم تربیت کنم، نه. آن طلب وجودی ما چه بوده از اینکه بچه‌دار شدیم؟ به واقع چه می‌خواستیم؟ می‌خواستیم با بچه‌هایمان پز بدهیم تو اجتماع؟ مثلاً به قول بعضی‌ها عصای دستمان بشود؟ چه می‌دانم چه بوده؟ انگیزهٔ اصلی ما از فرزنددار شدن چه بوده؟ این هم خودش یک نوع امتحان است. خدا از ما می‌پرسد که شما برای چه بچه، بچه‌دار شدی؟ اصلاً برای چه بچه خواستی؟
مباهات پیامبر ولو به سقط
شگفت است که البته این را بدانید اکنون فهم و دانستن معارف الهیه ارزش و اهمیتش به نوعی مشخص می‌شود. بنگرید دانستن یا ندانستن این حدیث چقدر تأثیرگذار است که پیامبر عظیم‌الشأن اسلام این حدیث را — مرحوم ملا محسن فیض کاشانی در کتاب شریف وافیش آورده. اگر خواستید مراجعه کنید جلد بیست و یک، صفحهٔ چهل و هشت. پیامبر فرمود که إنی أباهی بکم الأمم؛ من به شما یوم القیامة روز قیامت مباهات می‌کنم جلوی امت‌های پیشین و شگفت است، عجیب می‌فرمود ولو بسقط؛ تو یک مصدر دیگر می‌فرماید و حتی بسقط، بسقط. دو تاش هست ولو یا حتی. می‌گوید من قیامت، پیامبر می‌فرماید قیامت به شما مباهات می‌کنم جلوی امت‌های پیشین ولو اگر بچه‌های شما سقط شده باشد. عجیب است. وقتی آدم این را متوجه می‌شود اصلاً می‌آید انگیزهٔ بچه‌دار شدنش را مباهات پیامبر قرار می‌دهد. اینکه پیامبر افتخار کند به اینکه — این که رهبر این همه داد می‌زند که آقا جان شیعیان دست به کار شوند، سعی کنند نسل‌شان را زیاد کنند و واقعاً اگر کسی امکاناتش را از هر حیث داشته باشد و کوتاهی کند باز باید جواب بدهد. کسی می‌تواند توانش را از حیثیات مختلف دارد اما نمی‌کند. این خودش این یک امتحان است و قیامت باید جوابگو باشد. پیامبر می‌خواهد مباهات کند. بده؟ مباهات پیامبر ولو به آن بچه‌ای که سقط شده. آخر بنگرید باید روش بحث بشود. آخر بچه که سقط شد دیگر به چه درد می‌خورد؟ یک ذخیرهٔ قیامت شده. آنجا پیامبر مباهات می‌کند. عجیب است. این حدیث خیلی عجیب است.
روزهٔ اول محرم و دعای زکریا
شگفت است که تو کتاب نفس المهموم در همان باب اولش باید باشد که شیخ خدا رحمت کند محدث قمی رحمة‌الله‌علیه یک روایتی را از ریان بن شبیب می‌آورد که معروف است به ابن شبیب. ایشان دایی معتصم عباسی بودند. وقتی می‌آیند محضر امام رئوف سلام‌الله‌علیه حضرت عرضه می‌دارد که روزه‌ای امروز، روز اول محرم بوده شگفت است. امروز روزه‌ای، می‌گوید نه من روزه نیستم و حضرت می‌فرماید که چطور روزه نیستی که امروز مصادف است با همان روزی که حضرت زکریا علی نبینا وآله و علیه‌الصلاة والسلام در محراب قرار گرفت و وهو قائم یصلی فی المحراب و آنجا از خدا طلب ذریهٔ طیبه کرد. آیه‌اش را اگر خواستید رجوع کنید آیهٔ سی و هشت سورهٔ آل عمران است:
«هُنَالِكَ دَعَا زَكَرِيَّا رَبَّهُ ۖ قَالَ رَبِّ هَبْ لِي مِن لَّدُنكَ ذُرِّيَّةً طَيِّبَةً ۖ إِنَّكَ سَمِيعُ الدُّعَاءِ» (آل عمران/۳۸)
ترجمهٔ فارسی (توسط مدل، نه استاد): آنجا زکریا پروردگارش را خواند؛ گفت پروردگارا از نزد خود فرزند پاکیزه‌ای به من ببخش؛ تو شنوای دعایی.
حضرت زکریا به خدا عرض می‌کند رب هب لی، روی تک‌تک این کلمات وقتی دقت کنی خیلی عجیب است. رب هب لی من لدنک ذریة طیبة إنک سمیع الدعاء. اولاً اسم رب را به کار می‌برد که حالا داری بچه می‌دهی پرورشش هم با خودت است. هب لی، ببخش این بچه را به من ببخش. یعنی آسان بگیر. شگفت است من لدنک. آن‌هایی که می‌گویند آقا نمی‌شود از هر راه طبیعی ما رفتیم اصلاً دکتر گفته شما عقیمی، اصلاً بچه‌دار نمی‌شوی. اینجا می‌گوید من لدنک. شگفت است تو آیات سورهٔ حضرت مریم سلام‌الله‌علیها می‌فرماید که وشت — خود حضرت زکریا توی باب زکریا فصوص الحکم شیخ اکبر هم آمده. آنجا می‌فرماید واشتعل الرأس شیباً. تو آیهٔ قرآن است. حضرت زکریا می‌گوید من موهایم سفید شده. توی یک روایت استاد ما — من این را جایی ندیدم — استادمان می‌فرمودند که صد و بیست سال داشته تو این لحظه. ایشان خود حضرت زکریا صد و بیست سال داشته، خانمش نود و هشت سالش بوده. یعنی دیگر به حالت عقر رسیده بودند دیگر. عاقرا که تو قرآن آمده یعنی بچه‌دار نمی‌شدند. بله اگر بخواهی به صورت طبیعی بروی نمی‌شود. اما می‌گوید من لدنک. شنیدید علم لدنی؟ هب لی خدا تو به من ببخش. امام رضا هم دارد به کی می‌گوید؟ پسر شبیب، ریان ابن شبیب. این را گفته که به من و تو برسد دیگر. می‌گوید چطور از من لدن خدا غافلی؟ هب لی من لدنک.
ذریهٔ طیبه؛ رمز کلمات آیه
بعد شگفت است نمی‌گوید که از جانب خودت به من فرزند بده. می‌گوید ذریه. ذریه از ذر می‌آید. ذر به یک. دیگر موجود بسیار کوچکی که اصلاً قرار ندارد و به شدت فعال است که بعضاً تو عربی به مورچه هم می‌گویند. خیلی بی‌قرار است و خیلی فعال است. کوچک هم هست. می‌گوید به من ذریه بده. ذریه‌ای که خیلی در راه تو بی‌قرار است، فعال است. بعد ذریه یعنی نسل در نسل. نه این یک بچه ما بده به آن پز بدهیم. نه. این نسل در نسل من را ادامه بده. این‌ها همه‌اش نکته است دیگر. بالاخره قرآن رمزی حرف زده، سری حرف زده. حالا باید برود تو باطنش دقت بکند یا نه بالاخره. ذریه تن از جانب خودت باشد. ببخشی. ذریه باشد باز تازه تأکید می‌کند طیبه پاک هم باشد. من از تو ذریهٔ پاک می‌خواهم. عجیب است ما اول که بچه می‌خواهیم می‌گوییم خیلی خوشگل باشد، خوش‌قد و بالا، خوش‌چشم و ابرو. اول طیبه. حالا بعد هرچه می‌خواهی باشد. بقیه‌اش هم اشکال ندارد دستور برای آن هم دارند اهل‌بیت غصه نخور برای آن هرچه بخواهی دستور دارد ما غافلیم. اینکه حتی بچه‌ات چشم و ابرویش چه شکلی بشود، قدش چه جوری بشود، شانه‌هایش چگونه بشود. حتی تو باب مسائل معرفتی می‌خواهی حافظ قرآن باشد، می‌خواهی عالم دین باشد، می‌خواهی حتی ورزشکار خوبی باشد، جثهٔ خوبی داشته باشد، قدرت بدنی. یک‌یک این‌ها دستور داریم. تو دستورات دین. که آقا این کار را بکنند. مثلاً وقت مجامعت همسر، زن و همسر این کارها را بکنند. دارد. حالا می‌توانید تو کتاب‌ها مراجعه کنید یا کتاب حیات طیبه هست یا کتاب خدا رحمت کند مرحوم فلسفی رحمة‌الله‌علیه هست.
سمیع الدعاء نه سامع
نکته اینجاست که بعد خدا اینجا حضرت زکریا می‌فرماید إنک سمیع الدعاء. من دارم این را به چه قوّت و محکمی می‌گوید. من دارم این را از تویی می‌خواهم که سمیعی. می‌توانست بگوید تسمع الدعاء. تسمع الدعاء یعنی می‌شنوی. سامع یعنی شنونده. اما سامع می‌تواند خیلی موقع‌ها نشنود. اصلاً حوصلهٔ شنیدن نداشته باشد، وقت نداشته باشد، صدای شما به او نرسد. اما سمیع صفت مشبهه است. یعنی صفت شنیدن مستکن است در وجود اوست. دائماً در حال شنیدن است. چرا آن هم غافل باشد؟ رمز دارد می‌دهد. قرآن دارد کد می‌دهد. می‌گوید اگر تو بخواهی یک ذریهٔ طیبه، آن هم ذریه، آن هم طیبه، آن هم من لدن، آن هم ببخشد خدا هبه کند خیلی سخت نگیرد تو حساب‌کتابش. یعنی اسراری اینجا خوابیده تو همین آیه به این کوچولویی. پس سرش در این است که می‌گوید سمیع الدعاء تو سمیعی مستکن است در وجودت و در ذاتت شنیدن هست. چرا غافلی از این موهبت الهی. بعد امام رضا می‌فرماید که به ریان‌ها می‌گوید چرا غافلی امروز که همین امروز تو محراب حضرت زکریا چنین درخواستی از خدا کرد. بقیهٔ آیه را بنگرید. فنادته الملائکة وهو قائم یصلی فی المحراب أن الله یبشرک بیحیی. آن هم می‌گوید أن الله. نمی‌گوید أنه که برگردد آن‌ها به رب. می‌گوید أن الله اسم شریف جلاله که مجمع جمیع اسماء خدا با همهٔ اسماءش به تو رو کرده و یبشرک به تو بشارت می‌دهد بیحیی. بعد بله چنین درخواستی وقتی چنین درخواستی از خدای سمیع می‌کنی بله یحیایی را به او می‌دهد که مثل حضرت علی‌اکبر سر از تنش جدا می‌کنند و شهیدش می‌کنند و ذخیرهٔ قیامت می‌شود و ذریهٔ حضرت زکریا هم از ایشان انتقال پیدا می‌کند. اینکه بخواهم بگویم تو قضایای ذریه و نسل طیبه و این‌ها همین یک آیهٔ قرآن را هم مورد بررسی قرار بده. بنگرید چقدر زوایای متعدد از آن درمی‌آید و ما مورد امتحان هستیم و خواهیم بود. تک‌تک ما از آن لحظه‌ای که قصد ازدواج کردیم تا قصد تولید نسل و انگیزه‌مان از بچه‌دار شدن و تا قیامت. عاقبت به برکت صلوات بر محمد و آل محمد ختم به خیر باد.
یادداشت پایانی: متن حاضر از پیاده‌سازی ماشینی گفتار (ASR) تهیه و برای مطالعهٔ کتابی ویرایش شده است. ترجمه‌های فارسیِ زیر عبارات عربی توسط مدل افزوده شده‌اند و جزو سخنان استاد نیستند. گفتار حاضران، پرسش‌وپاسخ‌های پس از درس و صداهای جانبی حذف شده‌اند. تقسیم‌بندی‌های فنی Segments در متن نهایی آورده نشده است.