یادداشت: ترجمه‌های فارسیِ زیرِ عبارات عربی در این متن، توسط مدل افزوده شده‌اند و جزو سخنان استاد نیستند.
ازسرگیری نمازخانه در دههٔ فجر؛ دلتنگی نشانهٔ گشودگی
به فضل الهی از دیروز به برکت شروع و آغاز دههٔ فجر و قدوم مبارک حضرت امام نیت شد و دل به دریا زده شد و رسماً برنامهٔ نمازخانه طبق روال پیش ادامه یافت و ازسر گرفته شد؛ تا توکل به خدا ببینیم به کجا می‌انجامد. به قول دوستان دلتنگ این جماعت‌ها بوده‌اند؛ تنگ حتی وعظ و موعظه و گفتن از آیات و روایات بوده و هست که این البته نشانهٔ خوبی است، نشانهٔ مفتوح بودن قلب‌هاست. اینکه کسی دلش تنگ بشود برای موعظه نشانهٔ مفتوح بودن قلبش است نه مقفول با قاف یعنی قفل شدن؛ و خیلی خطر بزرگی است. بعضی‌ها گوششان پر شده، اصلاً حوصلهٔ شنیدن حرف را ندارند. این خیلی خطر بزرگی است. نشان‌دهندهٔ قلب قفل‌شده است که اصلاً حوصلهٔ شنیدن حرف حتی حق را ندارند. در حالی که قرآن یکی از خصوصیات پیرامون پیامبر اعظم‌الشأن اسلام را می‌فرماید گوش خوبی؛ خوب گوش می‌دهد. اصلاً می‌خواهید محک بزنید خودمان را ببینیم که آیا قلبمان ان‌شاءالله مفتوح هست یا نه؛ این است که ببینیم خوب حرف گوش می‌دهیم یا نه.
بازگشت به آیهٔ اقفالها
بحث قبلاً که متأسفانه به جهت کرونا منقطع شد اساساً قلب مقفول بود. مانده بودیم بر آیهٔ بیست‌وچهار سورهٔ حضرت محمد صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم که چند جلسه بحث شد:
«أَفَلَا يَتَدَبَّرُونَ الْقُرْآنَ أَمْ عَلَىٰ قُلُوبٍ أَقْفَالُهَا» (محمد/۲۴)
ترجمهٔ فارسی (توسط مدل، نه استاد): آیا در قرآن تدبر نمی‌کنند یا بر دل‌ها قفل‌هایش نهاده شده است؟
می‌فرماید آیا این‌ها تدبر نمی‌کنند در قرآن؟ یا اینکه علت اینکه این‌ها تدبر نمی‌کنند به جهت اینکه قلبشان مقفول شده؟ أم علی قلوب أقفالها؛ قلب قفل‌شده.
حدیث امام صادق؛ فتح و ختم مسامع قلب
حالا یک حدیث بسیار شیرین و قشنگ از امام صادق صلوات‌الله‌علیه؛ ما که بلد نیستیم آیات را باز کنیم باید ببینیم معصوم که لسان قرآن است چه فرموده. حضرت ذیل این آیه چنین فرمودند در تفسیر جملهٔ أم علی قلوب أقفالها. این را هدیه کنیم. حضرت فرمودند إن لک قلباً و مسامع؛ قطعاً برای تو قلبی است که این قلب گوش‌هایی دارد. و إن الله إذا أراد أن یهدی عبداً؛ هر وقت که خدا اراده کند هدایت کند بنده‌اش را فتح مسامع قلب؛ این گوش‌های — دقت کنید بحث گوش — گوش‌های قلب را گفتم نشانهٔ قلب مفتوح این است که گوش می‌دهد خوب؛ اهل گوش دادن است. مسامع قلب؛ این گوش‌های قلبش را خدا باز می‌کند. و إذا أراد — خدایی نکند که یک وقت خدا اراده کند به جهت اعمال خود بنده — غیر ذلک؛ غیر ذلک یعنی غیر هدایت. یعنی اگر خدا خواست که بنده‌ای را رها کند بر قاعدهٔ اضلال یا یضل؛ رهایش کند. حالا بهتر است بگوییم گمراه رها کند؛ نگوییم گمراه کند چون خدا که گمراه نمی‌کند، رها می‌کند. خود بنده قدم به سمت گمراهی برمی‌دارد، خدا رها می‌کند. غیر ذلک یعنی غیر هدایت. چه اتفاقی می‌افتد؟ ختم مسامع قلب. مهر می‌زند خدا بر آن گوش‌های قلب. بحث، بحث قلب مقفول است. اما در روایت آقا دارد اشاره به گوش قلب می‌کند. می‌گوید هرچه هست از گوش است.
تأکید علامه حسن‌زاده بر حرف شنیدن؛ فلا یصلح أبداً
این است که از تعلم حسن‌زاده — حفظه‌الله تعالی — بسیار، آنان که با آثار ایشان حشر و نشر دارند می‌دانند خیلی تأکید بر حرف شنیدن دارد. می‌گوید باید حرف بشنوید. حرف بشنوید تا این حرف‌ها انقدر بشنوید تا پیاده شود در وجودتان. خود ایشان هم چندین سال — قبلاً گفته شده — هفده سال صبح تا آخر شب زانو می‌زده؛ همه‌اش حرف می‌شنیده از اساتید و بزرگان. ما چند چقدر حرف می‌شنویم؟ خود بنده چقدر؟ و بعدش هم که چندین سال یک‌یک اساتید دیگر. می‌فرماید ختم مسامع قلب؛ این قلبش، گوش قلبش مهر می‌خورد. دیگر حاضر نیست حرف بشنود. فلا یصلح — خیلی خطر است این را؛ آخر حدیث را ببینید؛ نهیب عجیبی حضرت زده. کسی که حاضر نیست حرف گوش بدهد فلا یصلح أبداً. اصلاً ابداً دیگر برایش صلح، صلاحی نیست. اصلاح در کارش نیست. مگر نمی‌گویی یا أبا صالح أین بقیة الله؟ کجاست این آقایی که قرار است بیاید صلح و اصلاح ایجاد کند که همه از یک ریشه است: صلاح، اصلاح، عمل صالح، مصلح، أبا صالح. اگر من قلبم قلب مقفول بود آقام بیاید برای من هیچ فایده‌ای ندارد چون می‌فرماید فلا یصلح أبداً. أبا صالح هم بیاید فلا یصلح أبداً. این است که بسیاری متأسفانه از دیندارها حدیث داریم جلوی حضرت می‌ایستند؛ جلوی علم دین می‌ایستند. در حالی که وجههٔ دین دارند؛ حتی متأسفانه کسانی که لباس پیامبر تنش‌شان و وجههٔ علم و دیانت دارند. در روایات داریم. خیلی خطر بزرگی است.
تفسیر انفسی و آفاقی؛ حرف‌شنو باش
و هو قول الله تعالی. اینجا حضرت اشاره می‌کند به آیهٔ قرآن. چون آن‌ها چیزی جز قرآن نمی‌گویند. آن‌ها در حقیقت اساساً احادیث و روایات اهل‌بیت علیهم‌الصلوة‌والسلام به قول علامه تفسیر انفسی آیات قرآن است. یعنی اینکه تو این آیه را می‌خواهی چگونه در وجود خود پیاده کنی؟ می‌شود تفسیر انفسی آیات. اینکه آیه کی نازل شده، شأن نزولش چیست، بر اساس چه تاریخی نازل شد، چرا — این‌ها می‌شود تفسیر آفاقی. تفسیر انفسی یعنی این قرآن پیاده بشود در تو. چگونه؟ با روایات، با احادیث. مثل اکنون که امام صادق دارد توضیح می‌دهد چگونه این آیه پیاده می‌شود در وجود تو. باید به گونه‌ای رفتار کنی که حرف‌شنو باشی. این ختم کلام است. تمام همهٔ حرف این آیات و این حدیث را در یک کلمه جمع کنیم: حرف‌شنو باشی. بعد حضرت اشاره می‌کند همهٔ این بحث‌ها را جمع می‌کند زیر همین آیه و هو قول الله تعالی عز وجل که أم علی قلوب أقفالها. که حالا باید مراقب باشیم قفل نخورد که خوش به حال کسی که قلبش مفتوح است. نشانهٔ قلب مفتوح هم این است که خوب حرف گوش می‌دهد.
نشانهٔ دیگر؛ تقلب قلب و اشک در دههٔ انقلاب
یک نشانهٔ دیگری هم دارد. امروز صبح اینجا الحمدلله بعضی‌ها جمع شدند زیارت عاشورا خواندند. یک نشانهٔ دیگری که در عرفان برایش بیان شده است فرموده‌اند حالا در فلسفه در حکمت می‌گویند حرف گوش کردن در مسائل علمی حق، حکمت این‌ها؛ در عرفان به آن می‌گویند تقلب قلب. تقلب. اصلاً قلب اسمش قلب از جهت آن است که دائم در انقلاب است. دههٔ انقلاب هم هست؛ پیروزی انقلاب، انقلاب، منقلب شدن یا مقلب القلوب والأبصار. اساساً خداست که این تقلب را ایجاد می‌کند. تقلب؛ منقلب می‌شود از درون و اشک جاری می‌شود. سوز، اشک، آه که یکی از اسماء خداست آه. این هم یک نشانهٔ دیگری است برای کسی که ان‌شاءالله قلبش مفتوح است. مراقب باشیم این بسته نشود و قفل نشود. البته این بحث ادامه‌دار است. باید ببینیم اصلاً یتدبرون چه نوع تدبری است، چه نوع فکری است. اصلاً این تفکر بر اساس چیست؟ در واژه‌ها و لغت‌ها ان‌شاءالله روزهای بعد. امید که عاقبت به برکت این انفجار نور انقلاب ختم به خیر شود؛ به برکت صلوات بر محمد و آل محمد.
یادداشت پایانی: متن حاضر از پیاده‌سازی ماشینی گفتار (ASR) تهیه و برای مطالعهٔ کتابی ویرایش شده است. ترجمه‌های فارسیِ زیر عبارات عربی توسط مدل افزوده شده‌اند و جزو سخنان استاد نیستند. گفتار حاضران، پرسش‌وپاسخ‌های پس از درس و صداهای جانبی حذف شده‌اند. تقسیم‌بندی‌های فنی Segments در متن نهایی آورده نشده است.