یادداشت: ترجمه‌های فارسیِ زیرِ عبارات عربی در این متن، توسط مدل افزوده شده‌اند و جزو سخنان استاد نیستند.
انتقال نجاست؛ فتوای رهبر
از رهبر عزیز استفتا شده که انتقال نجاست تا چه حلقه‌ای و چند بار صورت می‌گیرد. اگر شیء پاکی به عین نجاست متصل شود و یکی رطوبت داشته باشد، رطوبت نجاست انتقال می‌یابد و آن شیء پاک متنجس می‌شود. اگر همان شیء که پاک بوده و نجس شده دوباره به شیء پاک دیگر برسد و آن بعدی به پاکی دیگر، این سلسله تا کجا نجاست را منتقل می‌کند؟ رهبر فرمودند: بار اول که شیء پاک به عین نجاست مرتبط شود و یکی رطوبت داشته باشد، قطعاً متنجس می‌شود. بار دوم نیز آن که پاک بود و نجس شد به شیء پاک دیگر مرتبط می‌شود و آن را نیز متنجس می‌کند. در حالت سوم احتیاط واجب کرده‌اند که نجس می‌کند؛ فتوا نداده‌اند. از سومی به بعد فتوا داده‌اند که دیگر این ارتباطات نجس نمی‌کند. پس در مورد سوم چون احتیاط واجب است باید دید پس از رهبر میان مراجع کی اعلم است و فتوای او را دید.
حماسهٔ انتخابات و تجمع قوا
تبریک به ملت بابت حماسهٔ عظیمی که خلق شد. الحمدلله تجمع قوا صورت گرفت علی‌رغم سه مشکل عمده: یکی کرونا؛ دانشگاه هاروارد آمریکا در تحقیق انتخابات فرانسه عنوان کرد حداقل بیست درصد مشارکت به جهت کرونا کم شده — امری فراگیر، نه ادعای ما؛ اما وقتی در کشور ما حضور اندکی کم‌رنگ شود می‌گویند علت سیاسی دارد. دوم فشار معیشتی و اقتصادی سال‌های اخیر از بی‌تدبیری داخل و دشمنی خارج و تحریم‌ها. سوم دست‌کم شصت و یک رسانهٔ فارسی‌زبان ماهواره‌ای که پالس منفی دادند و مردم را ناامید کردند؛ معاندین نیز بسیار بودند. با همهٔ این مشکلات تجمع قوایی صورت گرفت. بچه‌ها یکدیگر را به نماز شکر توصیه می‌کنند و رهبر فرمودند در درگاه حضرت حق سجده می‌ساییم؛ حق همین است که «الله یهدی من یشاء» — دل‌ها را خدای منان هدایت کرد و سپاسگزاریم. امید آن است که در دورهٔ این سید خادم امام رضا صلوات‌الله‌علیه، مردم لذت داشتن مدیرانی انقلابی و توانمند و کارآمد را پس از حدود سی سال بچشند.
نماز؛ راهی به قلب مألوف
از همین فرصت کوتاه استفاده می‌شود تا پیرامون یکی دیگر از راه‌های رسیدن به قلب مألوف گفتگو شود؛ و آن نماز است — الصلاة. در آیهٔ چهل و یک سورهٔ حج خدای منان می‌فرماید:
«الَّذِينَ إِن مَّكَّنَّاهُمْ فِي الْأَرْضِ أَقَامُوا الصَّلَاةَ وَآتَوُا الزَّكَاةَ وَأَمَرُوا بِالْمَعْرُوفِ وَنَهَوْا عَنِ الْمُنكَرِ وَلِلَّهِ عَاقِبَةُ الْأُمُورِ» (حج/۴۱)
ترجمهٔ فارسی (توسط مدل، نه استاد): کسانی که اگر آنان را در زمین تمکن دهیم نماز را برپا می‌دارند و زکات می‌دهند و به معروف امر و از منکر نهی می‌کنند؛ و عاقبت کارها از آنِ خداست.
«إن مکناهم»؛ ماییم که تمکن می‌بخشیم. وقتی به اهل ایمان تمکن در زمین می‌دهیم — و در روایت مصداق اتم این آیه اهل بیت علیهم‌السلام‌اند و مصادیق پایین‌دست‌تر کارگزاران ایشان — اولین کار و اولین نشانهٔ حکومت حق اقامهٔ صلاة است. نمی‌فرماید خواندن نماز؛ می‌فرماید اقامه؛ یعنی به پا داشتن و تعظیم، نه صرف خواندن فرادای گوشه‌ای که برکت چندانی ندارد. شرکت در اجتماعات اهل ایمان — که یکی از مهم‌ترین مصادیقش نماز جماعت و حضور در مساجد و نمازخانه‌هاست — تجمع قوا می‌آورد و انسان را به حقیقت قلب مألوف می‌رساند. قلب مألوف قلبی است که به الف یا الفت رسیده؛ یعنی تجمع قوا در آن صورت گرفته و به حضور — و ان‌شاءالله حضور تام — رسیده است.
چهار نشانهٔ مردان الهی پس از تمکن
در این آیه چهار فاکتور نشانه‌های مردان الهی است که به محض رسیدن به تمکن توسط خدا در زمین دارند: نخست اقامهٔ صلات که دلالت بر رشد معنوی دارد؛ سپس ایتاء زکات که دلالت بر رشد اقتصادی است. مردان خدا به هیچ‌یک از ابعاد وجودی انسان‌ها بی‌توجه نیستند و مدیران تراز بالای انقلابی نیز باید توجه به هر دو رشد — توسعهٔ اقتصادی و رشد معنوی و معرفتی — را نشان دهند. سوم و چهارم امر به معروف و نهی از منکر. انتهای آیه «ولله عاقبة الأمور» است؛ حتی این تمکن نیز مقطعی است. پیامبر عزیز عالم که پس از حضرت حق نفر اول خلقت است از دنیا رفت؛ شما نیز می‌روید. فرصتی است که همه باید بروند و دل نبندند.
نصرت الهی و یاری دین با چهار فاکتور
در آیهٔ پیش از همین آیه، خدای منان به نصرت خود اشاره می‌کند:
«وَلَيَنصُرَنَّ اللَّهُ مَن يَنصُرُهُ إِنَّ اللَّهَ لَقَوِيٌّ عَزِيزٌ» (حج/۴۰)
ترجمهٔ فارسی (توسط مدل، نه استاد): و خدا قطعاً کسی را که او را یاری کند یاری می‌کند؛ همانا خدا نیرومند شکست‌ناپذیر است.
اگر کسی نیت یاری حضرت حق داشته باشد، نصرت الهی در پیش دارد؛ و پس از تمکن، انجام این چهار فاکتور با قوت همان یاری دین خداست: اقامهٔ صلاة، ایتاء زکات، امر به معروف و نهی از منکر. اقامهٔ نماز جماعت را نباید دست‌کم گرفت؛ نشانهٔ حاکمان صالح است. حاکمان ناصالح وقتی به قدرت می‌رسند طغیان می‌کنند و ادعایشان دروغین از آب درمی‌آید. آیهٔ بقره می‌فرماید:
«وَإِذَا تَوَلَّىٰ سَعَىٰ فِي الْأَرْضِ لِيُفْسِدَ فِيهَا وَيُهْلِكَ الْحَرْثَ وَالنَّسْلَ» (بقره/۲۰۵)
ترجمهٔ فارسی (توسط مدل، نه استاد): و چون روی برتابد در زمین می‌کوشد تا در آن فساد کند و کشت و نسل را نابود سازد.
اینان زمینه‌ها و بسترها را از بین می‌برند و نسل را نابود می‌کنند؛ «أئمة یدعون إلی النار» — سورهٔ قصص — به آتش هدایت می‌کنند. حکومت صالحین چنین نیست؛ اقامهٔ صلاة می‌کند.
ثواب نماز جماعت و امام جماعت
در اقامهٔ نماز جماعت جمع میان قلوب پیش می‌آید و یکی از حکمت‌های ثواب بسیار عجیب آن است که وقتی دو نفر شوند ثواب صد و بیش از صد رکعت است و هرچه بیشتر شود افزون می‌گردد تا به ده نفر برسند. حدیث مشهور است که اگر تمام ملائکه — که بیشترین خلق خدایند — نویسنده شوند و اقیانوس‌های بیکران مرکب و نباتات و درختان قلم، ثواب یک رکعت را نتوانند بنویسند. این از آن روست که انسان را به مقام قلب مألوف نزدیک می‌کند. به آن که جلو می‌ایستد و نماز به اقتدای او اقامه می‌شود باید گفت امام جماعت؛ امام، پیشوا، جلودار — مرکز قوا و مرکز تجمع قوا؛ چنان‌که دعای ثابت مولایمان علی علیه‌الصلوةوالسلام در قنوت «واجعلنا للمتقین إماماً» است. متأسفانه میان ما مرسوم شده «پیش‌نماز» بگوییم؛ این از اهل تسنن آمده که هر کس آمد جلو می‌زنند. اشتباه است. باید عدالت شخص محرز شود، اهل اصرار بر گناه نباشد و علم دین خوانده و تخصص داشته باشد تا در لباس پیامبر قرار گیرد و امام جماعت شود — نه پیش‌نماز؛ مرکز قوا می‌شود.
حقیقت ثواب؛ تألیف قلوب نه صرف حضور
بزرگان اهل معرفت فرموده‌اند آن ثواب عجیبی که خدای منان بر نماز جماعت مترتب کرده وقتی است که حقیقتاً قلب‌ها مألوف شود؛ یعنی جمع به مقام جمعی برسد. اگر ده نفر در جماعت شرکت کردند، واقعاً ده قلب به تألیف برسد و انس و الفت با توحید صمدی حضرت حق پیدا کند؛ خود را در محضر تام خدا ببیند؛ همه به یک سمت و یک قبله با توجه عرفانی بنشینند؛ خالی از اوهام و شلوغی افکار و تخیلات و توهمات. امان از قوهٔ تخیل در این موارد.
بداخلاقی پیشکسوتان و تسبیح همهمه
متأسفانه یکی از دلایل خلوتی مساجد بداخلاقی بعضی پیشکسوتان است که نمی‌توانند شلوغی نوجوانان را برتابند. این بسیار بد است. می‌گویند بچه شلوغ نکن حواسم در نماز پرت می‌شود؛ این در و پنجره را ببند صدا از بیرون نیاید؛ حتی بعضی به بغل‌دستی تذکر می‌دهند ذکرت و نمازت را آرام بخوان حواسم پرت می‌شود؛ تسبیحات حضرت زهرا سلام‌الله‌علیها را که جمع‌خوانی می‌کنید — و هدف ما یکی‌اش همین تألیف قلوب است — آرام بخوانید حواسمان پرت می‌شود. در حالی که:
«يُسَبِّحُ لِلَّهِ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الْأَرْضِ» (جمعه/۱)
ترجمهٔ فارسی (توسط مدل، نه استاد): آنچه در آسمان‌ها و آنچه در زمین است خدا را تسبیح می‌گوید.
از صدای شرشر آب تا قارقار کلاغ تا شلوغی بچه‌ها مشغول تسبیح الهی‌اند؛ ظهور و آیات و شؤون حضرت حق‌اند. چگونه دست‌کم می‌گیری و در نماز از خدا غافل می‌شوی؟ حتی اگر همهٔ همهمه‌ها را بخوابانی تا الله‌اکبری بگویی و وصل شوی، با قوهٔ خیالت چه می‌کنی؟ بازیگری خیال در نماز — فکر چک و جواب فلانی و خواب و خوراک پشت میز کار و مغازه و بازار و خانواده — همان‌هاست که باید حقیقت در انسان پیاده شود. پس یکی از جاهایی که انسان به مقام قلب مألوف می‌رسد اقامهٔ نماز به صورت جماعت است که بسیار برکت دارد.
خاطرهٔ آیت‌الله عبته شیرازی در مدرسهٔ صدر
در پایان، خاطره‌ای از حدود بیست و پنج شش سال پیش: در محضر حضرت آیت‌الله مظاهری اصفهان درس خوانده می‌شد؛ در مدرسهٔ صدر اصفهان که مانند فیضیهٔ قم از قدیمی‌ترین مدارس مطرح و خوب اصفهان است. آنجا حضرت آیت‌الله عبته شیرازی — که گمان می‌رود اکنون در حرم حضرت معصومه سلام‌الله‌علیها دفن باشند؛ روحشان شاد — وقتی نماز می‌خواندند، یک روز با آن هیبت علما و ریش سفید و عظمت میان دو نماز بلند شدند و با حالتی فرمودند: به خدا قسم همهٔ کسانی که شور و نوا در مساجد ایجاد می‌کنند و باعث گرم شدن سفرهٔ نمازگزاران و خانهٔ خدا می‌شوند، قیامت یک سر و گردن از ما بالاترند. آنان که اذان می‌دهند، دعا می‌خوانند، «إن الله و ملائکته یصلون علی النبی» می‌گویند، صلوات بلند می‌گویند؛ مسجد را آماده می‌کنند. ما چه کردیم؟ برای تعظیم شعائر الهی که «فإنها من تقوی القلوب» از نشانهٔ تقوای قلوب است چه کردیم برای این مساجد — محل سجده در برابر حضرت حق؟ چه خدمتی به این مساجد کردیم؟ یکی از عزیزانی که قرآن می‌ستاید کسانی‌اند که تعمیر و عمران و آبادی مساجد را انجام می‌دهند؛ به بهترین وجه با حضورشان، با پول خرج کردن، با خدمتشان، با ایجاد شور و نوا. اکثر ما مصرفی‌ایم: بیاییم حاج‌آقایی جلو بایستد نماز بخوانیم و یاعلی خداحافظ شما. این نشد. باید زحمت کشید، پول خرج کرد، حضور پیدا کرد و وقت گذاشت. ان‌شاءالله عاقبت ختم به خیر شود به برکت صلوات بر محمد و آل محمد.
یادداشت پایانی: متن حاضر از پیاده‌سازی ماشینی گفتار (ASR) تهیه و برای مطالعهٔ کتابی ویرایش شده است. ترجمه‌های فارسیِ زیر عبارات عربی توسط مدل افزوده شده‌اند و جزو سخنان استاد نیستند. گفتار حاضران، پرسش‌وپاسخ‌های پس از درس و صداهای جانبی حذف شده‌اند. تقسیم‌بندی‌های فنی Segments در متن نهایی آورده نشده است.