یادداشت: ترجمه‌های فارسیِ زیرِ عبارات عربی در این متن، توسط مدل افزوده شده‌اند و جزو سخنان استاد نیستند.

مناسبت‌ها و حدیث ترازِ شخصیت

چند مناسبت مهم هم‌زمان است و هنر می‌خواهد که با هم بیان شود: سالگرد حماسهٔ تاریخی مردمی نُه دی؛ ایام شهادت حاج قاسم؛ هفتهٔ مقاومت. روزهای شنبه به مسائل جاری کشور یا مرکز و مسائل مهم عبادی، سیاسی، اجتماعی اختصاص یافته است. هفته پیش پیرامون اهمیت نماز اول وقت به جماعت در ادارات سخن رفت. امروز با توجه به موضوع روز، برای آن‌که هم عبادی باشد هم سیاسی هم اجتماعی، حدیثی تقدیم می‌شود که گوینده می‌گوید پس از پنجاه سال برای نخستین بار دیده و چون خوانده تن و بدنش لرزیده است.

حدیث از امام عسکری صلوات‌الله‌علیه است؛ سند بحار جلد نه، صفحهٔ صد و شصت و یک. حضرت فرمودند اگر کسی را دیدید که بسیار نورانی است و باوقار راه می‌رود، زاهدانه زندگی می‌کند، رفتار متین دارد — ظاهراً می‌گویی کارش درست است؛ چهره نورانی داد می‌زند؛ زاهدانه هم زندگی می‌کند — باز گولش را مخورید. شاید این را ملعبهٔ دنیایش کرده باشد؛ چهرهٔ نورانی و زهد و لباس دین برای دنیایش باشد تا دنیا به دست آورد.

حضرت گویی الک می‌کنند. فرمودند بررسی کنید؛ اگر دیدید نه، واقعاً این چهره و وضعیت زاهدانه را برای دنیا انجام نداده و دنبال مال نیست، باز هم گولش مخورید. بررسی کنید شاید دنبال شهواتش باشد؛ آدم خوبی است اما پایش که بیفتد سمت شهوات سر می‌خورد؛ خلوت کار را خراب می‌کند. هنوز الگو و تراز نیست.

اگر بررسی کردید و دیدید شهوت‌ران نیست و منحرف نیست، باز مواظب باشید گولش را مخورید. دقت کنید آدمی باشد که عقل سالم و بینش درست داشته باشد؛ درایت؛ عقل و معرفت. باز بررسی کردید و دیدید عاقل است، حرف‌های حکیمانه و عاقلانه می‌زند، انگار حکمت و عرفان و فلسفه می‌داند، متین و محکم حرف می‌زند — باز گولش مخورید. دقت کنید در دوراهی‌ها عقلش را ترجیح می‌دهد یا نفسش را. حرف عاقلانه همه بلدند؛ وقتی دوراهی پیش آمد معلوم می‌شود چه‌کاره است. علامه حسن‌زاده بارها می‌فرمودند الآن که در کلاس سخن می‌گویم همه خوبیم؛ من از همه بهتر؛ به وقتش معلوم می‌شود وقتی دنیا و ریاست و مال آمد کی چه‌کاره است. در دوراهی‌ها بنگر نفس را ترجیح می‌دهد یا عقل را.

امام عسکری: اگر دیدی در دوراهی‌ها هم عقل را رجحان می‌دهد و نفس را رها می‌کند، تمام؟ به نظر تراز و الگوست؟ حضرت فرمودند نه؛ باز هم گولش مخورید. دقت کنید در وجود و دلش شاید حب ریاست باشد؛ ریاست‌طلب؛ عاشق مسئولیت و مدیریت؛ نشان نمی‌دهد؛ به وقتش دست و پا می‌شکند تا به ریاست برسد. اگر این هم رد شد و دیدی ریاست‌طلب هم نیست، آن‌گاه بله؛ تراز است؛ می‌تواند معلم اخلاق خوبی باشد. الله اکبر.

حاج قاسم و عملیات رسانه‌ای روی بیلبورد

چه ربطی به مباحث روز دارد؟ انحراف و تحریفی دیده شد. از سازمان زیباسازی شهرداری تهران چند بیلبورد با عکس حاج قاسم و دستخط او: من هرگز نمی‌خواستم سلاح به دست بگیرم. همین؛ تمام. گوینده می‌گوید حرص خورده؛ از شهرداری با بودن ناظر بعید است؛ این نفوذ است. جملهٔ حاج قاسم اینجا تمام نمی‌شود؛ اما تابلو تمام کرده است.

در عملیات روانی و رسانه‌ای حتی در بستر فرهنگی، اول سدهای ذهنی را می‌شکنند. وقتی گمان کنیم صرفاً کار فرهنگی تمام است — مثلاً در بی‌حجابی فقط کار فرهنگی — ذهن شکل می‌گیرد و در همان بستر ضدفرهنگی کار می‌کنند. سد ذهنی که شکست — عه پس حاج قاسم انگار با اکراه اسلحه گرفته؛ اجباری بالای سرش بوده — سد عینی شکسته می‌شود؛ در مقابله با دشمنان مقاومت آدم‌های مقاوم کم می‌آورند.

ادامه‌اش این است: بله حاج قاسم فرمود هرگز نمی‌خواستم سلاح به دست بگیرم؛ اما — و این اما را با شیطنت نیاورده‌اند — اما به خاطر مبارزه با ظلم و به خاطر خدا می‌جنگم. این را نیاورده‌اند. بعضی تابلوها فقط جملهٔ اول؛ بعضی فقط بعدی؛ تقطیع خود شیطنت است. باید حواس جمع باشد. رسانه خط مقدم جبههٔ فرهنگی نظام است؛ باید فریاد زد و گفت.

کاندیدای تیر و ترکش

امام عسکری شخصیت تراز را می‌برند تا جایی که مطمئن شوی حب ریاست نیست؛ آن خانهٔ آخر است. حاج قاسم را یادتان هست وقتی پیشنهاد ریاست‌جمهوری دادند — و چیزی کم نداشت؛ قطعاً با اعتبار مردمی رأی می‌آورد از هر حیث — جواب چه بود؟ چه شایعه‌ها که سپاه قدس را برای ریاست گرفته. جملهٔ جالب: ترجیح می‌دهم کاندیدای تیر و ترکش باشم تا کاندیدای ریاست‌جمهوری. چنین حب ریاست را ریخت.

نُه دی؛ جلوداری رهبر

چگونه است که در نُه دی — امروز سالگردش — مردم آن‌طور خودجوش پشت سر رهبر قیام کنند؟ چنین کسی را جلودار می‌بینند. کلیدواژه‌اش از قصهٔ عاشورا خورد؛ خیمه‌های امام حسین را آتش زدند؛ حماقت محض بود که حب امام حسین از درون جوشید. کلیپی پخش شد از جوانانی با قیافه‌های غریب؛ از تک‌تک می‌پرسند شمال یا مشهد؟ همه‌شان می‌گویند صددرصد مشهد؛ یکی می‌گوید شمال بعد می‌رویم مشهد توبه می‌کنیم. عرق در وجودشان است به خاطر آتش زدن خیمه‌ها؛ اما رهبر را جلودار دیدند.

رهبری که چندین بار دیدیم روزی که می‌خواستند برای رهبری انتخابش کنند در خبرگان گریه کرد. نمونه‌ای بیاورید کسی را برای مسئولیت می‌خواهند بدهند گریه کند و پس بزند و دلیل بیاورد که اشتباه است. وقتی رأی آورد گریه کرد؛ یعنی خودساخته؛ می‌تواند جلودار باشد. این است که مردم پشت سرش راه می‌افتند. اگر امثال حاج قاسم‌ها را هم بزنیم دیگر چه حرفی برای گفتن داریم؟

یمن و جبههٔ مقاومت چنداستانی

اکنون یمن با دست خالی و دمپایی پاره جلوی آمریکا ایستاده؛ کشتی اسرائیلی را می‌گیرد. بخشی از بیانیهٔ یمن برای آمریکا: دشمن آمریکایی باید به هشدارهای فرماندهٔ ما در آخرین سخنرانی توجه کند؛ ایشان اهل عمل‌اند؛ هرچه بگویند همان است؛ بر خدای مقتدر تکیه دارند و مورد حمایت‌اند. یمن چنین رجز می‌خواند. زمانی فقط ایران می‌جنگید؛ اکنون یک استان ایران است، یک استان یمن، یک استان عراق، یک استان سوریه. همین امروز چند پایگاه آمریکایی در سوریه و عراق زده شد. جبههٔ مقاومت به جبهه‌ای چندمنظوره بدل شده؛ همه به رهبری این حکیم مقتدر و اندیشمند. خدا به آبروی زهرا طول عمر با برکت به این آقا بدهد؛ بیرونی‌ها بیشتر او را می‌شناسند تا ما. ان‌شاءالله عاقبت ختم به خیر شود به برکت صلوات بر محمد و آل محمد.

لایه‌های حدیث امام عسکری شبیه غربال است: اول دنیا در لباس زهد؛ دوم شهوت در خلوت؛ سوم عقلِ لفظی بدون رجحان در دوراهی؛ چهارم حب ریاستِ پنهان. تا خانهٔ آخر نرسی معلم اخلاق مشو. علامه حسن‌زاده همین را در کلاس می‌گفت: همه خوبیم تا مال و ریاست بیاید.

عملیات بیلبورد همان شکستن سد ذهنی است تا سد عینی مقاومت فرو ریزد. تقطیع «نمی‌خواستم سلاح بگیرم» بدون «اما برای خدا و ضد ظلم می‌جنگم» تصویر اکراه و اجبار می‌سازد. رسانه خط مقدم است؛ روشنگری دربارهٔ تقطیع، دفاع از شخصیت تراز است.

ترجیح کاندیدای تیر و ترکش بر ریاست‌جمهوری، عبور عملی از خانهٔ آخرِ حدیث عسکری است. نُه دی وقتی معنا می‌یابد که مردم جلودارِ گریه‌کننده در خبرگان را دیده باشند نه ریاست‌طلبِ دست‌وپا‌شکن. آتش خیمه‌ها حب حسین را جوشاند؛ اما مسیر را رهبری تعیین کرد.

رجز یمن به آمریکا — که فرمانده‌شان اهل عمل و متکی به خداست — نشان می‌دهد جبهه مقاومت دیگر تک‌کشوری نیست. استان‌های ایران و یمن و عراق و سوریه زیر یک حکمت می‌جنگند. بیرونی‌ها گاه رهبر را بهتر از خودی می‌شناسند؛ دعای طول عمر به آبروی زهرا، ادبِ شکرِ این جلوداری است.

نماز جماعت ادارات و پیوند با تراز

هفتهٔ پیش اهمیت نماز اول وقت به جماعت در ادارات گفته شد. امروز حدیث تراز همان خط را در ساحتِ تشخیصِ الگو ادامه می‌دهد: جامعه وقتی عبادی-سیاسی-اجتماعی سالم می‌ماند که معلم اخلاقش از غربالِ دنیا و شهوت و دوراهی و ریاست گذشته باشد. مناسبت نُه دی و شهادت حاج قاسم و هفتهٔ مقاومت، میدانِ آزمونِ همین تراز است نه صحنهٔ شعارِ خالی.

سند بحار جلد نه صفحهٔ صد و شصت و یک نشان می‌دهد این معیار از امام عسکری است نه سلیقهٔ روز. ظاهری که «داد می‌زند نورانی است» می‌تواند ملعبهٔ دنیا باشد. زهدِ بی‌طمعِ مالی هنوز کافی نیست؛ شهوتِ خلوت را بیازمای. عقلِ حکیمانهٔ لفظی کافی نیست؛ رجحانِ عقل در دوراهی را بیازمای. حتی رجحانِ عقل کافی نیست؛ حب ریاستِ پنهان را بیازمای. خانهٔ آخر وقتی پاک شد، الگو شدن رواست.

حاج قاسم در میدانِ پیشنهاد ریاست‌جمهوری همان خانهٔ آخر را نشان داد. شایعهٔ پیچیده که «سپاه قدس را برای ریاست گرفته» در برابر جملهٔ «کاندیدای تیر و ترکش» فرومی‌ریزد. کسی که سلاح را برای ظلم‌ستیزی و خدا می‌گیرد، نه از سر اکراهِ تحمیلی، با تقطیعِ بیلبورد تحریف می‌شود. شهرداری اگر ناظر داشته باشد و چنین کند، جای پرسش از نفوذ است.

یادداشت پایانی: متن حاضر از پیاده‌سازی ماشینی گفتار (ASR) تهیه و برای مطالعهٔ کتابی ویرایش شده است. ترجمه‌های فارسیِ زیر عبارات عربی توسط مدل افزوده شده‌اند و جزو سخنان استاد نیستند. گفتار حاضران، پرسش‌وپاسخ‌های پس از درس و صداهای جانبی حذف شده‌اند. تقسیم‌بندی‌های فنی Segments در متن نهایی آورده نشده است.