یادداشت: ترجمه‌های فارسیِ زیرِ عبارات عربی توسط مدل افزوده شده‌اند و جزو سخنان استاد نیستند.
برکتِ سفرهٔ معارف علامه حسن‌زاده آملی
ما در این حسینیهٔ نورانی چندین سال است که بر سر سفرهٔ معارف استاد کل، حضرت علامه حسن‌زاده آملی، علیه‌الرحمه والرضوان، نشسته‌ایم. این برکتی که روزبه‌روز بر سر این سفره مضاعف می‌شود، قطعاً از اشراقات، عنایات و هدایت‌های ایشان است.
از لسان پاک و دهان پاک ایشان جمله‌ای تقدیم کنم. الحمدلله دیدم عزیزان این جمله را در کانال «فلیرحل معنی» نیز گذاشته‌اند. سؤال‌هایی را هم که فرصت کرده‌ایم پاسخ بدهیم، یا دل‌گویه‌های شما را، در همان کانال می‌گذارم.
حضرت علامه جمله‌ای دارند که باید در آن بسیار دقت کرد. می‌خواهم با این جمله، ارزش چنین جلسه‌ای روشن شود. می‌فرمایند:
«نفوسِ مجتمعهٔ متحد را اثرِ یک نفسِ کلیِ الهیِ قوی است.»
یعنی این جان‌ها و نفوس، نخست مجتمع شده‌اند و سپس متحد شده‌اند. صرفِ کنار هم قرار گرفتن کافی نیست؛ اجتماع یک مرحله است و اتحاد مرحله‌ای دیگر.
اجتماع و اتحادِ قلوب
یک بار در بحث «ادب مع‌الله» عرض کردم که دربارهٔ نماز جماعتی که شمار افراد آن از ده نفر می‌گذرد و ثواب عظیمی برای آن بیان شده است، حضرت استاد نکته‌ای داشتند: حقیقتِ آن جماعت هنگامی تحقق پیدا می‌کند که قلوب، متشتت نباشند؛ دل‌ها متحد باشند.
ده نفر را پیدا کنید که نماز جماعت بخوانند و دل‌های همه یکی و متحد باشد؛ نه اینکه هر دلی به سویی رفته باشد. اگر هیئتی نیز چنین باشد و دل‌ها پراکنده باشند، تشتت است. پس دو شرط مطرح است: نخست اجتماع و سپس اتحاد.
چنین جلساتی چه اثری دارند؟ هیئت‌ها و جلسات معارفی باید این سخن را با آب طلا بنویسند و بر سردر جلسات خود بزنند. دربارهٔ اجتماعات این شب‌ها، اگر می‌خواهید یکی از آثار و خروجی‌های آن را بدانید، از قول حضرت استاد بشنوید، نه از منِ بی‌سواد:
«اثرِ یک نفسِ کلیِ الهیِ قوی است.»
الله‌اکبر! باید در این تعبیر دقت کرد: اثر این اجتماع، یک نفس است.
از «نفس» تا «نفس کلی»
مقام عقل، تدبیر بود؛ تدبیر عالم. اما مقام نفس، پرورش بود. عقل کل، امیرالمؤمنین علیه‌السلام بود و نفس کل، حضرت زهرا سلام‌الله‌علیها. بنابراین، نفس مقام پرورش دارد؛ انسان‌ها را پرورش می‌دهد، مربی می‌شود و انسان، مربّای آن می‌شود.
همین یک جملهٔ حضرت استاد باید باز شود. باور کنید چهل جلسه هم کم است تا درون‌مایهٔ همین یک جمله باز شود.
پس نخست فرمودند: اثر این اجتماع، یک نفس است. چه نفسی؟ نفس کلی. نفس کل، حضرت زهرا سلام‌الله‌علیها بود؛ اما اینجا سخن از «نفس کلی» است.
این نفس کلی چه وصفی دارد؟ الهی است.
مرتبهٔ الهیت و واحدیت
الهیت در نظام هستی کجاست؟ عالم اله کجاست؟ عالم واحدیت است؛ مادون احدیت و مافوق جبروت و عالم عقول.
عالم جبروت، عالم عقل و عقول، ارواح، مرسلات و مفارقات است؛ و مافوق آن، مرتبهٔ الهیت، ربوبیت یا واحدیت قرار می‌گیرد؛ همان مرتبه‌ای که از آن به قلب عالم تعبیر می‌شود.
در اینجا آن تعبیر معروف مطرح است:
«قَلْبُ الْمُؤْمِنِ عَرْشُ الرَّحْمٰنِ.» Kamal Al-Haidari Official Site +1
ترجمهٔ فارسی (توسط مدل، نه استاد): قلب مؤمن، عرش خدای رحمان است.
الله‌اکبر! از آن مرتبه، پرورش من و شما صورت می‌گیرد.
اثرِ مجمعِ متحد
ببینید این اجتماعات چه اثری دارند. خدا با یک اجتماع و یک مجمعِ متحد چه می‌کند! انسان در چنین مجلسی نور می‌گیرد، شور و نشاط می‌گیرد.
در این سخن عددی تعیین نشده است. کمترین عددی که رایحهٔ کثرت دارد، سه است؛ کمتر از آن دیگر کثرت به این معنا نیست. یعنی حتی اگر سه نفر با یکدیگر متحد شوند، این اثر مطرح می‌شود؛ چه رسد به سی نفر، سیصد نفر و همین‌طور هرچه جمعیت افزایش پیدا کند.
در جمعیت‌های میلیونی، اثر به صورت یک نفس کلی الهی ظاهر می‌شود. و این نفس کلی الهی، چه وصف دیگری دارد؟ قوی است.
پس تعبیر کامل این است:
«اثرِ یک نفسِ کلیِ الهیِ قوی است.»
باید این فرمایش را چشید و بویید؛ دید این اثر چیست، از کیست و از کجا می‌آید. این، در حقیقت، خروجی چنین جلساتی است.
عظمتِ این اجتماعات
واقعاً زبان من از بیان عظمت این حقیقت قاصر است. وقتی می‌گویم «عظمت»، مقصود صرفاً بزرگی معمولی نیست. تعبیرهایی مانند «جبروت» و «ملکوت» بر وزن‌هایی آمده‌اند که در آن‌ها معنای مبالغه و شدت نهفته است. مقصود، شدت و فراوانیِ عظمت این اجتماعات شبانه است.