یادداشت: ترجمه‌های فارسیِ زیرِ عبارات عربی در این متن، توسط مدل افزوده شده‌اند و جزو سخنان استاد نیستند.
مصیبت در زمین و انفس؛ مگر در کتاب
یکی دیگر از آیات توحید افعالی، آیهٔ بیست‌ودو سورهٔ حدید است. ما أصاب من مصیبة فی الأرض ولا فی أنفسکم — هیچ مصیبتی در زمین و در جان‌ها به شما نمی‌رسد مگر آنکه در کتابی است. انواع مصیبت در زمین بیرون از نفس و در خود نفس مطرح است. إلا فی کتاب؛ این کتاب چیست؟ در تفسیر اهل‌بیت علیهم‌الصلوة‌والسلام از امام صادق آمده که این کتاب، کتاب خدا در آسمان و زمین هر دو را شامل می‌شود؛ چون «کتاب» نکره و مطلق آمده است.
«مَا أَصَابَ مِن مُّصِيبَةٍ فِي الْأَرْضِ وَلَا فِي أَنفُسِكُمْ إِلَّا فِي كِتَابٍ مِّن قَبْلِ أَن نَّبْرَأَهَا ۚ إِنَّ ذَٰلِكَ عَلَى اللَّهِ يَسِيرٌ» (حدید، ۲۲)
ترجمهٔ فارسی (توسط مدل، نه استاد): هیچ مصیبتی در زمین و در خودتان نرسد مگر آنکه پیش از آنکه آن را پدید آوریم در کتابی است؛ این بر خدا آسان است.
کتاب آسمانی ام‌الکتاب است: و إن من شیء إلا عندنا خزائنه؛ عالم حکم کلی و قضا — آنجا اصل است و اینجا فرع؛ آنجا متن و اینجا شرح. کتاب زمینی به فرمودهٔ امام صادق کتاب اعلام خدا به ماست به صورت و ما ننزّله إلا بقدر معلوم؛ عالم قدر — شب قدر و غیر آن، و احتمالاً شب‌های جمعه که امام عصر به معراج می‌رود و اعلام می‌کند. پس مصیبت چه در جان و چه بیرون، در کتاب الهی مشخص است؛ چه در کتاب قضا چه در کتاب قدر. من قبل أن نبرأها — پیش از آنکه در این دنیا ایجادش کنیم مشخص شده؛ إن ذلک علی الله یسیر.
امام سجاد در مجلس یزید؛ تمایز شأن اهل‌بیت
ذیل آیه در تفسیر اهل‌بیت، جلد پانزده، صفحهٔ پانصدونودوشش دو روایت آمده است. نخست آنکه امام سجاد این آیه را در مجلس یزید علیه‌اللعنة قرائت کرد. یزید سوء استفاده کرد و چون حضرت را در بند دید گفت ماحصل عمل خودتان این مصیبت‌هاست و به آیهٔ سی سورهٔ شوری اشاره کرد: و ما أصابکم من مصیبة فبما کسبت أیدیکم — هر مصیبت از کردار خودتان است و یعفو عن کثیر. امام سجاد فرمود ابداً آن آیه در شأن ما نیست؛ آیهٔ بیست‌ودو حدید در شأن ماست: این مصیبت‌ها را خود حضرت حق دربارهٔ ما اهل‌بیت انشاء کرده و به گناه ما مربوط نیست. گنه‌کاران آری به دست خودشان؛ اما ما چنین نیست.
«وَمَا أَصَابَكُم مِّن مُّصِيبَةٍ فَبِمَا كَسَبَتْ أَيْدِيكُمْ وَيَعْفُو عَن كَثِيرٍ» (شوری، ۳۰)
ترجمهٔ فارسی (توسط مدل، نه استاد): و هر مصیبتی به شما رسد به سبب چیزی است که دست‌هایتان فراهم کرده و از بسیاری درمی‌گذرد.
نطفه تا چهل روز؛ صورت‌بندی و خواست والدین
روایت مکمل در همان مجلد و صفحه از امیرالمؤمنین علیه‌الصلوة‌والسلام ذیل آیهٔ حدید است: نطفه تا چهل روز در حال تغییر و تبدل است. خدا تا چهل روز مهلت می‌دهد پدر و مادر زبان حالشان را ببینند؛ هر کس در این چهل روز پسر یا دختر بخواهد از خدا بخواهد مهلت دارد. پس از چهل روز ملک موکل بر رحم برای صورت‌بندی فرستاده می‌شود. هو الخالق البارئ رخ داده و المصور مانده؛ اندازه و الگو مشخص و برش خورده، دوخت‌ودوز دختر یا پسر بر اساس حکم الهی است. ملک با خدا سخن می‌گوید: پسر باشد یا دختر؟ وحی می‌شود چنان‌که بخواهد — و صدر حدیث نشان می‌دهد خواست خدا به تمایل و زبان حال پدر و مادر نظر دارد؛ دستورهایی از اهل‌بیت هست که حتی شکل و حافظه و اخلاط اربعه را می‌توان در افق اسباب تأثیر داد.
شقی یا سعید؛ میثاق عالم ذر
سپس ملک می‌پرسد شقی باشد یا سعادت‌مند. همه به دست خداست؛ اما اهل‌بیت فرموده‌اند شقای در بطن مادر بر اساس خواست خود شخص در عالم ذر است — که در مباحث پیشین توضیح شده. آنچه در ذر پذیرفته سعید یا شقی بودن، اینجا پیاده می‌شود و خدا بر اساس همان به ملک دستور می‌دهد. ملک می‌نویسد؛ ثبت تمام می‌شود.
رزق و عمر توأمان؛ واحد شمارش نفس
باز ملک می‌پرسد روزی و مدت عمر چقدر باشد. چرا با هم؟ چون توأمان‌اند: تا آخرین لقمه نخورده یا آخرین نفس نکشیده عمر تمام نمی‌شود؛ نفس هم روزی است. امیرالمؤمنین در جماعتی پرسید واحد شمارش عمر چیست؟ سال و ماه و روز و ساعت گفتند؛ هیچ را نپذیرفت و فرمود واحد شمارش عمر نفس است؛ آخرین نفس رزق توست. پروردگار عمر و روزی را معلوم می‌فرماید و ملک هرچه در دنیا به طفل اصابت کند در پیشانی‌اش می‌نویسد. ازاین‌رو مولا فرمود پیشانی شما را بنگرم اول و آخرتان را می‌بینم؛ در پیشانی هر کس تمام اول و آخر ثبت است. معنای آیهٔ حدید همین است. همه از پیش ثبت شده و توحید افعالی آرامش می‌آورد که بیده ملکوت کل شیء و ید الله فوق أیدیهم. والحمد لله رب العالمین.
«بِيَدِهِ مَلَكُوتُ كُلِّ شَيْءٍ» (یس، ۸۳)
ترجمهٔ فارسی (توسط مدل، نه استاد): ملکوت هر چیز به دست اوست.
«اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَىٰ مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ»
ترجمهٔ فارسی (توسط مدل، نه استاد): خدایا بر محمد و خاندان محمد درود فرست.
امتحان یزید و مرز دو آیه
تمایز آیهٔ شوری و آیهٔ حدید در کلام امام سجاد مرز روشنی می‌کشد میان مصیبت کیفریِ کسب ایدی و مصیبت تقدیریِ اهل‌بیت. توحید افعالی نه جبر بی‌معناست و نه نفی مسئولیت؛ بلکه جایگاه هر مصیبت را در کتاب قضا و قدر می‌نمایاند و دل را از اضطراب بی‌پایه آرام می‌کند.
گفت‌وگوی ملک و ثبت پیشانی
گفت‌وگوی ملک با خدا دربارهٔ پسر یا دختر، شقی یا سعید، و اندازهٔ رزق و عمر نشان می‌دهد همهٔ اصابات دنیا پیش از برء در کتاب رقم خورده است. نوشتن بر پیشانی همان ثبت تقدیری است که اول و آخر زندگی را آشکار می‌کند؛ ازاین‌رو نگاه معصوم به سیما، خواندن همان کتاب مکتوب است نه غیب‌گویی بی‌ضابطه. توحید افعالی در این افق آرامش می‌آورد: ملکوت به دست اوست و دست خدا بالای دست‌هاست.
یادداشت پایانی: متن حاضر از پیاده‌سازی ماشینی گفتار (ASR) تهیه و برای مطالعهٔ کتابی ویرایش شده است. ترجمه‌های فارسیِ زیر عبارات عربی توسط مدل افزوده شده‌اند و جزو سخنان استاد نیستند. گفتار حاضران، پرسش‌وپاسخ‌های پس از درس و صداهای جانبی حذف شده‌اند. تقسیم‌بندی‌های فنی Segments در متن نهایی آورده نشده است.