یادداشت: ترجمه‌های فارسیِ زیرِ عبارات عربی در این متن، توسط مدل افزوده شده‌اند و جزو سخنان استاد نیستند.
قلهٔ بحث توحید افعالی؛ آیة‌الکرسی
در بحث توحید افعالی شاید امروز قلهٔ بحث باشد به‌جهت آیه‌ای که به آن می‌رسیم. یکی دیگر از آیاتی که توحید افعالی را به خوبی بیان می‌کند آیة‌الکرسی است. آیهٔ دویست‌وپنجاه‌وپنج سورهٔ بقره است که تسری‌اش داده دو آیهٔ بعدش را هم بخوانیم. اول از عظمت این آیة‌الکرسی چند روایت با سند تقدیم شود بعد نکتهٔ توحید افعالی‌اش گفته شود.
روایت امام صادق؛ بخٍ بخٍ و برائت از آتش
در تفسیر اهل‌بیت، جلد دو، صفحهٔ دویست‌ونود از امام صادق صلی‌الله‌علیه روایتی است که سمع بعض آبایی؛ شنیدم از بعضی از پدرانم که رجلاً یقرأ أم القرآن فقال شکر و أجر. شنید که شخصی سورهٔ حمد را خواند. أم القرآن یعنی سورهٔ حمد. فقال پدرم یعنی امام معصوم — که امام صادق اینجا مشخص نکردند کدام از پدرانشان‌اند؛ بالاخره امام معصوم بودند — گفتند آن سورهٔ شکر را خواند و اجر. یعنی سورهٔ حمد، سورهٔ شکر و اجر. ثم سمعه یقرأ قل هو الله أحد. بعد شنید که کسی قل هو الله می‌خواند. فقال آمن و أمن. فرمود که امن است و امان. هرکس این سوره را می‌خواند این امن است و امان. ثم سمعه یقرأ إنا أنزلناه. شنید که کسی إنا أنزلناه می‌خواند فقال صدق و غفر له. یعنی فرمود که راست گفت و آمرزیده شد. این‌ها آثار است؛ یعنی دارد می‌گوید این سوره را بخوانی چه آثاری دارد. ثم سمعه یقرأ آیة‌الکرسی. بعد شنید که کسی آیة‌الکرسی را خواند. فقال بخٍ بخٍ. یعنی به به، به قول فارسی‌ها به به. این نشان می‌دهد چه عظمتی دارد این آیة‌الکرسی. نزلت براءة هذا من النار. یعنی که این بیزاری از دوزخ است برایش. برایش نازل شد. نزلت براءة؛ نازل شد برایش انگار که برگهٔ برائت دوری از آتش جهنم باشد. این‌قدر.
چهار دسته آیات آویخته به عرش
روایت دیگر المستدرک الوسائل، جلد پنج؛ در نور الثقلین، تفسیر برهان، تفاسیر روایی عموماً اینجا هست این روایت. که پیامبر عزیز عالم — مدتی انجام داده شد خیلی عجیب ثمرات داشت — خلاصه‌اش این است که فرمودند وقتی چهار دسته آیات، یکی سورهٔ حمد، یکی آیة‌الکرسی، یکی آیهٔ شهد الله أنه لا إله إلا هو — آیهٔ عجیبی است — و آیهٔ ملک: قل اللهم مالک الملک تؤتی الملک من تشاء وتنزع الملک ممن تشاء. این آیه. این‌ها به عرش آویخته ماندند در حالی که هیچ حجابی میان آن‌ها و خدا نبود. خدا دستور نزول و هبوطشان را داد. این‌ها به خدا شکایت کردند که خدایا داریم ما عصمت محضیم. ما پاک پاکیم. ما را می‌خواهی بفرستی میان مش گناهکار و آدم‌های آلوده و عاصی. خداوند متعال این‌چنین فرمود: به عزت و جلال سوگند هر بنده‌ای که پس از پایان تمام نمازها شما آیات را بخواند، یعنی شما چهار دسته را که یکی‌اش آیة‌الکرسی، در بهشت ساکن می‌کنم و با چشمان پنهانم روزی هفت بار به او نظر می‌کنم و در هر روز هفتاد حاجت او را برآورده می‌نمایم که مغفرت و بخشش کمترین آن است و او را از شر همهٔ دشمنان پناه می‌دهم و در مقابل دشمنانش او را یاری می‌کنم و فقط مرگ مانع ورود او به بهشت می‌شود. یعنی به محض اینکه بمیرد می‌رود بهشت. این هم یک روایت.
صد بار آیة‌الکرسی؛ چون عبادت عمر
باز از تفسیر اهل‌بیت، جلد دو، صفحهٔ دویست‌ونود؛ بحار، جلد هشتادونه، صفحهٔ دویست‌وشصت‌وسه. پیامبر عزیز عالم فرمودند من قرأ آیة‌الکرسی… هر که صد بار آیة‌الکرسی را بخواند کان. خیلی عجیب، خیلی. اجرش چیست؟ تأثیری که از نظر فلسفی در نفس می‌گذارد مثل چیست؟ کان کمن عبد الله طول حیاته. مثل اینکه کل عمرش را عبادت کرده خدا را. الله اکبر. چه خبر است در این آیة‌الکرسی؟ اگر کسی صد بار بخواند.
کافی؛ چهار آیهٔ اول و سه آیهٔ آخر بقره با آیة‌الکرسی
کافی، جلد دو، صفحهٔ ششصدوبیست‌ویک. پیامبر عزیز فرمودند من قرأ أربع آیات من أول البقرة و آیة‌الکرسی و آیتین بعدها و ثلاث آیات من آخره لم یر فی نفسه و ماله شیئاً یکرهه ولا یقر به شیطان ولا ینسی القرآن. عجب خواصی دارد. اگر کسی این دسته آیات را بخواند — و اکنون گفته می‌شود چیست که یکی‌اش آیة‌الکرسی است — پیامبر عزیز عالم فرمودند که شیطان نمی‌تواند نزدیکش شود. یک. بعد فرمود که لم یر فی نفسه و ماله شیئاً یکرهه. هیچ چیزی، هیچ کراهتی، بدی، زشتی به نفس و جانش و مالش نمی‌خورد. و لا ینسی القرآن. قرآن هم فراموش نمی‌کند. حالا آن‌ها چیست؟ چهار آیهٔ اول سورهٔ بقره. این‌ها را باید با هم خواند. چهار آیهٔ اول سورهٔ بقره، سه آیهٔ آخر سورهٔ بقره، وسطش آیة‌الکرسی با دو آیهٔ بعدش. این هم قابل توجه آنهایی که می‌گویند آیة‌الکرسی همان تک آیه است دو آیهٔ بعدش را نباید خواند. نه؛ اینجا پیامبر تسری می‌کند با دو آیهٔ بعد آیة‌الکرسی. این‌ها را با هم بخوان و آثارش.
باز دو سه تا؟ وقت کم است. امام صادق صلی‌الله‌علیه فرمودند که هر چیزی قله‌ای دارد. قلهٔ قرآن آیة‌الکرسی‌اش است. قلهٔ قرآن. روایات دیگر هم در عظمت آیة‌الکرسی آماده است.
المیزان؛ سلسله توحید الوهی و قیومی و مالکی و شفاعتی
این بخشی از فرمایش علامه طباطبایی هم گفته شود چون بحث توحید افعالی بود نه خوانش روایات تنها. علامه طباطبایی می‌فرماید در آیة‌الکرسی سلسله مراتب صفات الهی و توحید رعایت شده. اول وحدانیت در الوهیت. لا إله إلا هو. وحدانیت در چه؟ الوهیت. لا إله إلا هو. بعد قیومیت که بدون قیومیت توحید تمام نمی‌شود. الحی القیوم. عجب. علامه فرموده‌اند که بعید نیست اسم اعظم باشد. الحی القیوم. برای تنویر قلوب، نورانی شدن قلوب، صفای باطن فرموده‌اند یا حی یا قیوم یا لا إله إلا أنت را بخوانید. علامه فرموده‌اند البته روایت امام صادق. بعد می‌رود سراغ مالکیت که اصلاً قیومیت با مالکیت تمام می‌شود دیگر. له ما فی السماوات وما فی الأرض. این مالکیت حقیقیه. اعتباری نیست که امروز این خانه مال من است فردا مال کسی دیگر است؛ نه. همه چیز کلاً مالکیت مطلقه با خداست. بعد توحید در شفاعت. من ذا الذی یشفع عنده إلا بإذنه. حالا این جمله از علامه طباطبایی. ذیل اینجا ذیل همین آیه من ذا الذی یشفع این هیچ‌کس نمی‌تواند شفاعت کند إلا بإذنه مگر به اذن خدا. این توحید افعالی است. علامه می‌فرماید علل و اسباب در مورد مسببات شفاعت‌کنندگانی هستند که به اذن خدا شفاعت می‌کنند. این شفاعت هم می‌تواند تکوینی باشد هم تشریعی. یعنی همه چیز علل و اسباب؛ این‌ها همه مسبب‌الأسباب خداست. همه چیز دست خداست. خدا بخواهد تو شفا می‌گیری نخواهد نمی‌گیری. همه چیز دست خداست. یعنی سرتاسر آیة‌الکرسی را نگاه می‌کنی همه‌اش یک توحید الوهی، توحید در قیومیت، مالکیت، در شفاعت، یکپارچه توحید افعالی است. بخوانید و لذتش را ببرید. والحمد لله رب العالمین.
یادداشت پایانی: متن حاضر از پیاده‌سازی ماشینی گفتار (ASR) تهیه و برای مطالعهٔ کتابی ویرایش شده است. ترجمه‌های فارسیِ زیر عبارات عربی توسط مدل افزوده شده‌اند و جزو سخنان استاد نیستند. گفتار حاضران، پرسش‌وپاسخ‌های پس از درس و صداهای جانبی حذف شده‌اند. تقسیم‌بندی‌های فنی Segments در متن نهایی آورده نشده است.