یادداشت: ترجمه‌های فارسیِ زیرِ عبارات عربی در این متن، توسط مدل افزوده شده‌اند و جزو سخنان استاد نیستند.
تسلیت صفر؛ آیۀ برد و سلام
تسلیت شروع ماه صفر که سراسر غم و حزن و اندوه است. خصوصاً امروز که اول ماه است و ورود اسرای کربلا به شهر شام. خیلی روز پر مصیبت و غم‌انگیز و سراسر مصیبت است. ان‌شاءالله خدا دل امام عصرمان را آرام کند. توجه به حضرت. صدقۀ امروز حتماً فراموشتان نشود.
آیه‌ای هست، آیۀ شصت‌ونه سورۀ انبیا. خدا رحمت کند حضرت آقای بهجت فرمودند که هر کدام از آیات قرآن را مطلقاً به هر نیتی می‌شود خواند. به این فرمایش آقای بهجت دست و بالتان باز می‌شود. به هر نیتی هر آیه‌ای را می‌توانید بخوانید. به ذهن به خاطر همین فرمایش آقای بهجت رسید که آن آیه‌ای که حضرت ابراهیم را می‌اندازند تو آتش، خدا می‌فرماید برد و سلام شو بر ابراهیم. اکنون که هوا این‌قدر داغ شده بیایید به نیت اینکه ان‌شاءالله برد و سلام بشود بر همه و ان‌شاءالله بارش رحمت بیاید، یک نسیم خنکی بیاید، این گرما کم بشود مردم اذیت نشوند، هرچقدر می‌توانیم بخوانیم آیۀ شصت‌ونه سورۀ انبیا.
«قُلْنَا يَا نَارُ كُونِي بَرْدًا وَسَلَامًا عَلَىٰ إِبْرَاهِيمَ» (سوره انبیاء، آیه ۶۹)
ترجمهٔ فارسی (توسط مدل، نه استاد): گفتیم ای آتش، بر ابراهیم سرد و سالم باش.
ای آتش خنک و سالم باش و شو. خنک شو سالم شو بر ابراهیم. شصت‌ونه انبیا. این را ان‌شاءالله تو برنامه‌مان داشته باشیم هرچقدر می‌توانیم در روز.
از قلب مطمئن تا توحید افعالی
از قلب مطمئن یا آرامش رسیدیم به اینکه توحید افعالی ستون آرامش است. در تغییرات فلسفی حضرت امام زیاد استفاده کرده‌ایم. همچنین در آداب الصلاة هم امام اگر خواسته باشید صفحۀ نودو‌سه باز این را دارند: حق تعالی فاعلی است که در مبدأ بودن برای همه اشیا مستقل است و ایجاد و علیتش قائم به ذات است و هیچ وابستگی به غیر ندارد و مؤثری در عالم جز او نیست. همان اصل فلسفی که لا مؤثر فی الوجود الا الله؛ قرآنی‌اش می‌شد ما شاء الله لا قوة الا بالله — هیچ قوه‌ای نیست مگر از الله.
و از آنجا که استقلال در وجود ملاک و معیار فاعل حقیقی و ایجادی است و وجودی که عین ربط است نمی‌تواند ایجاد کند یا ایجادکننده باشد، پس تأثیر و فاعلیت از آن خداوند و منحصر در اوست و دیگر اشیا به منزلۀ واسطه و معدات هستند، نه مؤثر حقیقی. می‌فرماید همه عین ربط به حضرت حق‌اند. یعنی ربط؛ برداری که نیست و نابود طرف، معدوم می‌شود. همین که موجود است عین ربط به وجود حقیقی و صمدی قرآنی حضرت حق. پس همه می‌شوند در طول او؛ واسطه‌اند؛ معدات‌اند. علت تامه فقط حضرت حق. این می‌شود توحید افعالی.
طلب و اراده؛ مخلوقات مظاهر فاعلیت حق
جملۀ دیگری هم از کتاب الطلب و الارادۀ ایشان بخوانیم. صفحۀ شصت‌ودو خواستید رجوع کنید حضرت امام. فرمودند حق تعالی تمام حقیقت وجود است. خیلی عالی این چند جمله. حق تعالی تمام حقیقت وجود است و هیچ شیئی از حیطۀ وجودی او خارج نیست و مخلوقات ظل او هستند، یعنی سایۀ اویند و هرجا اثری باشد متعلق به خداوند است و ممکنات جز تعلقات و روابط و ظهورات او نیستند. خود و افعالشان مظاهر فاعلیت حق هستند. همۀ مخلوقات مظاهر فاعلیت حق‌اند. یعنی اصلاً فاعل مطلق خداست. هر کاری را خدا دارد انجام می‌دهد. پس ما چه‌کاره‌ایم؟ ما در طول آن اراده‌ایم. یعنی ارادۀ ما در طول آن اراده است. به یک معنا می‌شود گفت ما انتخاب فقط می‌کنیم که کدام راه را برویم. بعد دیگر کار را خدا انجام می‌دهد.
آقای قاضی و سقف در حال ریزش
کسی که چنین فکر کند و چنین اعتقاد داشته باشد — جملات حضرت امام بود — می‌شود از عهدی بترسد؟ می‌شود؟ اینکه مرحوم آیت‌الله قاضی... حکایتی قدیمی: یک‌دفعه بالای سرش یک سر و صدایی کرد و انگار که می‌خواهد مثلاً سقف بریزد. طلبه‌ها الفرار. همه فرار کردند. زندگی‌نامۀ ایشان نوشته که آقای قاضی محکم اصلاً تکان نخورد. همین‌طوری که نشسته بود گفت برگردید من دارم برای شما توحید افعالی درس می‌دهم؛ برگردید. همه نگاه کردند دیدند آن قسمتی که بالای سر آقای قاضی است داشت می‌ریخت. بعد نگو حالا آن پشتش دارند بنایی می‌کردند از آن پشت ریخته بود و آقای قاضی فرمود برگردید که من توحید افعالی دارم به شما می‌دهم. چه باعث می‌شود که نترسد؟ توحید افعالی. این‌ها باید تو زندگی ما موج بزند دیگر. داستان که نیست. قصه که نیست.
حالا جمله‌ای را ان‌شاءالله توفیق باشد فردا می‌گویم. اکنون فرصت نیست که ارزش و اهمیت این توحید چیست. تا جایی که همنشینی ما با اهل‌بیت عصمت و طهارت علیهم‌الصلاةوالسلام و همین توحید سه‌گانه رقم می‌زند. درباره‌اش حرف می‌زنیم. والحمد لله رب العالمین.
«اللَّهُمَّ صَلِّ عَلَىٰ مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ»
ترجمهٔ فارسی (توسط مدل، نه استاد): خدایا، بر محمد و خاندان محمد درود فرست.
اهمیت توحید افعالی در آرامش
از قلب مطمئن به اینجا رسیدیم که آرامش بدون توحید افعالی پایدار نیست. اگر مؤثری جز خدا در عالم فرض شود دل دو دل می‌شود و می‌ترسد. امام در آداب الصلاة و الطلب و الاراده تأکید می‌کند ممکنات ظل‌اند و افعالشان مظهر فاعلیت حق. انتخاب راه با بنده است؛ پیاده‌سازی با حول الهی. آقای قاضی زیر سقف در حال ریزش تکان نخورد چون درس توحید افعالی می‌داد — نه قصه، واقعیت زندگی. همنشینی با اهل‌بیت نیز بر مدار همین توحید سه‌گانه رقم می‌خورد؛ تفصیلش برای بعد.
صدقۀ روز اول صفر و توجه به دل امام عصر، ادب ورود به ماه حزن است. خواندن آیۀ آتش ابراهیم به نیت برد و سلام بر همگان، نمونۀ گشودگی نیت در تلاوت است که آقای بهجت گشودند. توحید افعالی نه بحث خشک فلسفه که ستون آرامش قلب مطمئن است؛ تا مؤثر حقیقی را خدا بدانی از ریزش سقف هم نمی‌ترسی. ارادۀ بنده در طول ارادۀ حق است: راه را برمی‌گزینی و پیاده‌سازی با حول اوست.
یادداشت پایانی: متن حاضر از پیاده‌سازی ماشینی گفتار (ASR) تهیه و برای مطالعهٔ کتابی ویرایش شده است. ترجمه‌های فارسیِ زیر عبارات عربی توسط مدل افزوده شده‌اند و جزو سخنان استاد نیستند. گفتار حاضران، پرسش‌وپاسخ‌های پس از درس و صداهای جانبی حذف شده‌اند. تقسیم‌بندی‌های فنی Segments در متن نهایی آورده نشده است.