یادداشت: ترجمه‌های فارسیِ زیرِ عبارات عربی در این متن، توسط مدل افزوده شده‌اند و جزو سخنان استاد نیستند.

تسلیت شهادت امام سجاد

روز شهادت امام زین العابدین سید الساجدین است. اگر او نبود قصهٔ کربلا به ما نمی‌رسید؛ و اگر کربلا می‌مرد شیعه و دین نمی‌ماند. بخشی از صحیفهٔ زمردین در سخنان سید الساجدین برگزیده می‌شود. علامه حسن‌زاده رساله‌ای در صحیفه دارد و در شرح اسفار جلسهٔ هشتاد و دو بارها فرموده ادعیه مقامات انشایی و علمی اهل بیت است؛ چون روایات به قدر عقول مردم گفته می‌شد اما ادعیه آنچه در نهان‌خانهٔ غیب در پیشگاه حق بود آشکار می‌کند؛ معارف عمیق در آن‌ها جمع است.

پرتو مشکات رسالت

علامه می‌فرماید صحیفه پرتویی از نور مشکات رسالت و بویی از شمیم باغ امامت است؛ سلف صالح آن را زبور آل محمد و انجیل اهل بیت نامیدند. ساهران بلاغت در برابرش به سجده افتادند. هرکس با ظلمت فکر گرد آسمان صحیفه بگردد به شهاب ثاقب خذلان مبتلا شود. ابن شهرآشوب حکایت کرده نزد بلغای بصره نام صحیفه آمد؛ بلیغی گفت همانند آن املا می‌کنم؛ قلم برداشت و سر برنداشت تا جان تسلیم کرد. اندیشهٔ نادرست و غضب الهی بود؛ کسی نمی‌تواند صحیفه بنویسد. این مقامات علمی است. هرچه در ادعیه آمده برگرفته از قرآن است.

توحید افعالی و ماشاءالله

در توحید افعالی یکی از نشانه‌های قرآنی ذکر ماشاءالله است — نه با لا حول و العلی العظیم که در ادعیه آمده؛ در قرآن ماشاءالله لا قوة إلا بالله. امیرالمؤمنین: عرفت الله بفسخ العزائم — خدا را به فسخ اراده‌ها شناختم؛ هرچه او بخواهد همان می‌شود. امام صادق: در شگفتم خدا با مؤمن چگونه رفتار می‌کند که هرچه پیش آورد خیر دنیا و آخرت است؛ اگر بدنش را با قیچی ریز کنند خیر است و اگر مالک شرق و غرب شود خیر است. چون حکمت باطن را نمی‌دانیم نق می‌زنیم.

چهار بیم و چهار ذکر

امام صادق: در شگفتم برای کسی که از چهار چیز بیم دارد و به چهار کلمه پناه نمی‌برد. بیم دنیا: پناه ماشاءالله لا قوة إلا بالله — اشاره به داستان باغ سوخته و مؤمنی که گفت چرا نگفتی ماشاءالله. بیم غم: لا إله إلا أنت سبحانك إني كنت من الظالمین — ذکر یونس؛ فاستجبنا له ونجیناه من الغم وكذلك ننجی المؤمنین. بیم ترس: حسبنا الله ونعم الوکیل — فانقلبوا بنعمة من الله وفضل لم یمسسهم سوء. بیم مکر: أفوض أمری إلى الله إن الله بصیر بالعباد — فوقاه الله سیئات ما مکروا. ریشهٔ همه قرآنی است.

دستور سحری هفت‌بار ماشاءالله

علامه حسن‌زاده تأکید کرده — و روایت نیز هست — اگر کسی نفس را خبیث و آلوده و از پرواز بازمانده می‌یابد، سحر دو رکعت نماز بخواند و در سجده پس از سلام هفت بار فقط ماشاءالله بگوید با توجه. هنوز بلند نشده اخلاق خبیث فرو می‌ریزد. دستور هزار و چهل و شش بار ماشاءالله لا قوة إلا بالله برای رونق دنیاست؛ این هفت‌بار فقط ماشاءالله برای پاکی اخلاق است. والحمد لله رب العالمین.

فرق حدیث و دعا

اهل بیت در حدیث به قدر عقول سخن می‌گفتند؛ در دعا آنچه در غیب نزد حق بود می‌گشودند. از این‌رو بسیاری از معارف دست‌نیافتنی در ادعیه جمع شده است. صحیفه نمونهٔ اعلای این گشودگی است.

خذلان مدعی همانندی

بلیغ بصره که خواست همانند صحیفه بنویسد تا مرگ سر برنداشت. علامه این را اندیشهٔ نادرست و غضب الهی خواند. مقام علمی اهل بیت تقلیدپذیر نیست.

خیر مطلق برای مؤمن

هرچه بر مؤمن آید خیر است؛ خرد کردن بدن یا مالکیت شرق و غرب. تعجب امام صادق از این تدبیر الهی است. نق زدن از ندانستن حکمت باطن است.

باغ سوخته و ماشاءالله

مؤمن به دارا گفت چرا ماشاءالله نگفتی؛ امید که خدا به من دهد آنچه از تو گرفت. قرآن ریشهٔ ذکر ماشاءالله لا قوة إلا بالله را نشان می‌دهد.

یونس و حسبنا و تفویض

سه ذکر دیگر برای غم و ترس و مکر هر یک آیهٔ فرج پس از خود دارند: نجات از غم، نعمت بی‌سوء، وقایه از سیئات مکر. پناه نبردن با وجود بیم شگفتی امام است.

نفس خبیث و پرواز

نفس وقتی خبیث شود پرواز نمی‌تواند؛ دست و پا بسته است. دو رکعت سحر و هفت ماشاءالله در سجده با توجه، به فرمودهٔ علامه اخلاق خبیث را فرو می‌ریزد. تجربه کن تا ببینی.

تأکید پشتوانهٔ اساتید

گوینده تا بزرگان چون علامه تأکید نکرده باشند روایت ادعیه را نمی‌آورد. پشتوانهٔ عدت الداعی و اقبال و مفتاح الفلاح و قوت القلوب با تأکید مشایخ است.

فسخ عزائم معرفت خدا

عرفت الله بفسخ العزائم راه خداشناسی عملی است: دیدن اینکه اراده‌های انسانی فسخ می‌شود و خواست خدا می‌ماند. توحید افعالی در همین مشاهده زنده است.

صلوات ختم

کربلا و سجاد

امام سجاد نگهبان روایت کربلا بود. بدون او قصه دفن می‌شد و شیعه و دین نمی‌ماند. زبان از وصف کوتاه است؛ صحیفه میدان سخن او با حق است نه فقط تسلیت ظاهری.

زبور و انجیل اهل بیت

نامیدن صحیفه به زبور آل محمد و انجیل اهل بیت گواه پیشینیان دانشمند است. بلاغت‌دانان در برابر بیانش سجده کردند و ناتوانی خود را دیدند. گردش با فکر ظلمانی گرد آسمان صحیفه به خذلان می‌انجامد.

املای ناتمام بلیغ

بلیغ بصره قلم برداشت تا همانند بنویسد و تا مرگ سر برنداشت. ابن شهرآشوب حکایت کرده و علامه سوگند یاد کرده اندیشه نادرست و غضب الهی بود. صحیفه مقام علمی تقلیدناپذیر است.

ادعیه برگرفته از قرآن

هر ذکر دعایی ریشهٔ قرآنی دارد. ماشاءالله لا قوة إلا بالله در قرآن است؛ لا حول و العلی العظیم در ادعیه افزوده شده. خلط نباید کرد. روایت سؤال از ذکر نیز همین را می‌گوید.

فسخ عزائم

مولا خدا را به فسخ کردن اراده‌ها شناخت. هرچه انسان بخواهد اگر خدا نخواهد نمی‌شود. این معرفت توحید افعالی زنده است نه مفهوم ذهنی.

خیر در قیچی و در ملک

امام صادق گفت حتی خرد شدن بدن با قیچی برای مؤمن خیر است و مالکیت شرق و غرب نیز. خدا در دنیا و آخرت برای مؤمن خیر قرار می‌دهد؛ تعجب از این تدبیر است. ما چون باطن را نمی‌بینیم خدا را مظلوم و غریب می‌خوانیم.

چهار بیم همگانی

همه طالب زیبایی دنیایند؛ همه غم دارند؛ همه خائف‌اند؛ همه از مکر دشمن — از سطح کلان تا اداره — بیم دارند. تعجب امام از پناه نبردن به اذکار چهارگانه است.

آیات فرج پس از اذکار

پس از ذکر یونس نجات از غم؛ پس از حسبنا الله نعمت و فضل بی‌سوء؛ پس از تفویض وقایه از سیئات مکر. قرآن خود علت کارآمدی ذکر را نشان می‌دهد.

هزار و چهل و شش و هفت

دستور رونق دنیا هزار و چهل و شش بار ماشاءالله لا قوة إلا بالله است. دستور ریختن اخلاق خبیث هفت بار فقط ماشاءالله در سجده پس از دو رکعت سحر است. با توجه بگو: هرچه خدا بخواهد؛ همه چیز دست اوست.

هنوز بلند نشده

عبارت علامه: هنوز از سجده بلند نشده اخلاق خبیث فرو می‌ریزد. باور نکردن با تجربه برطرف می‌شود. دو رکعت مطلق پس از سلام سجده و هفت ماشاءالله.

نهان‌خانه غیب

ادعیه‌ای که آنچه در نهان‌خانه غیب اهل بیت نزد حق بود می‌گشاید میدان معارف بلند است. روایات عمومی به قدر عقول‌اند؛ دعا سقف ندارد. صحیفه نمونه است.

ختم به صلوات

مقامات انشایی در پیشگاه حق

آنچه اهل بیت در دعا می‌گشایند مقام انشایی در برابر حق است نه خطاب آموزشی به مردم. از این‌رو معارف صحیفه حتی برای عالمان بلند است. گردش ظلمانی گرد آن به خذلان می‌انجامد؛ ادب آن خضوع است نه دعوی همانندی.

مؤمن و نق زدن

وقتی خیر باطن را نمی‌بینیم خدا را متهم می‌کنیم. امام صادق خیر را در قیچی و در ملک یکسان می‌بیند. توحید افعالی همین تسلیم به خیر مستور است همراه با پناه به اذکار چهارگانه و عمل به دستور سحری ماشاءالله.

یادداشت پایانی: متن حاضر از پیاده‌سازی ماشینی گفتار (ASR) تهیه و برای مطالعهٔ کتابی ویرایش شده است. ترجمه‌های فارسیِ زیر عبارات عربی توسط مدل افزوده شده‌اند و جزو سخنان استاد نیستند. گفتار حاضران، پرسش‌وپاسخ‌های پس از درس و صداهای جانبی حذف شده‌اند. تقسیم‌بندی‌های فنی Segments در متن نهایی آورده نشده است.