یادداشت: ترجمه‌های فارسیِ زیرِ عبارات عربی در این متن، توسط مدل افزوده شده‌اند و جزو سخنان استاد نیستند.
دعای سجده در مصباح المتهجد
در کتاب شریف مصباح المتهجد و سلاح المتعبد، جلد یک، صفحهٔ صد و نود و نه، دعایی از امام معصوم ذکر شده است. توصیه کرده‌اند این دعا را مخصوصاً در سجدهٔ نماز واجب بخوانند. هر وقتی می‌توان خواند؛ اما توصیهٔ ویژه به سجدهٔ نماز واجب است.
علت آنکه امروز در ابتدای کلاس این دعا را هدیه کردیم سری در آن است. دعایی است بسیار شریف و بسیار پربرکت. عزیزانی که پی حکمت و عرفان و دانش و معرفت‌اند، حتماً این دعا را قدر بدانند و در سجده از آن بهره ببرند.
متن دعا
دعا این است:
«يَا خَيْرَ الْمَسْؤُولِينَ وَيَا خَيْرَ الْمُعْطِينَ ارْزُقْنِي وَارْزُقْ عِيَالِي مِنْ فَضْلِكَ فَإِنَّكَ ذُو الْفَضْلِ الْعَظِيمِ»
ترجمهٔ فارسی (توسط مدل، نه استاد): ای بهترینِ درخواست‌شوندگان و ای بهترینِ عطابخشان، مرا و عیالم را از فضل خود روزی ده؛ که تو دارای فضل بزرگی.
«معطین» از عطا می‌آید: بهترینِ عطابخشان. دعایی است بسیار شریف.
واسأله من فضله
اگر دقت کرده باشید، ما ابتدای جلسه همیشه می‌گوییم:
«وَأَسْأَلُهُ مِنْ فَضْلِهِ»
ترجمهٔ فارسی (توسط مدل، نه استاد): و از فضل او درخواست می‌کنم.
از فضل حضرت حق درخواست می‌کنیم. آیاتی را که پیرامون فضل الهی است بروید و دقت کنید. بررسی‌ای کرده‌ام؛ بسیار شیرین آمد و نکات جالب و عالی به فضل الهی از آن آشکار شد.
حالا ربط این فضل با دانش چیست؟ یک ربط از خود آیه استفاده می‌شود و یک ربط از روایت.
طهارت؛ شرط مسّ ملکوت علم
بر اساس قرآن:
«لَّا يَمَسُّهُۥٓ إِلَّا ٱلْمُطَهَّرُونَ» (سورهٔ واقعه، آیهٔ ۷۹)
ترجمهٔ فارسی (توسط مدل، نه استاد): جز پاک‌شدگان آن را مس نمی‌کنند.
نمی‌توان ملکوت عالم را مس کرد؛ و حتی ملکوت خود را؛ و ملکوت علم را. ملکوت علم چیست؟ حکمت. نمی‌توان ملکوت علم را که حکمت است — یعنی باطن علم را — درک کرد مگر با طهارت، با پاکیزگی.
آیهٔ بیست‌ویک سورهٔ نور
آیهٔ بیست‌ویک سورهٔ نور را دقت کنید؛ رمزگشایی کرده است، بسیار شیرین:
«وَلَوْلَا فَضْلُ ٱللَّهِ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَتُهُۥ مَا زَكَىٰ مِنكُم مِّنْ أَحَدٍ أَبَدًا» (سورهٔ نور، آیهٔ ۲۱)
ترجمهٔ فارسی (توسط مدل، نه استاد): و اگر فضل خدا و رحمتش بر شما نبود، هرگز هیچ‌یک از شما پاک نمی‌شد.
اگر فضل الهی و رحمتش بر شما نبود، چه می‌شد؟ آیه بسیار عجیب است: یک تن از شما ابداً پاک نمی‌شدید. عجب! پس فضل الهی چه جایگاهی دارد و ما از آن بی‌خبریم.
فضل کنار رحمت؛ الواحد کنار القهار
فضل و رحمت — خدا لطف کند در بحث اسماء الهی، بر اساس کتاب شریف شرح اسماء حاج آقا صدرالدین علیه‌الرحمه، با هم ورود کنیم. به قول علامه، کتابی است ناقابل‌نما و بسیار کوچک، اما قوت‌های فراوان در آن هست. آن‌گاه متوجه می‌شویم وقتی فضل کنار رحمت می‌آید چه می‌شود.
مانند اسم الواحد که کنار القهار بیاید. الواحد مرتبهٔ واحدیت است؛ کثرات، ذیل مرتبهٔ روح. از قلب به پایین کثرات است. کثرت از وحدت می‌آید: آن تأکیدی که بر توحّد دارد خارج می‌شود، به کثرت می‌آید و ضعف می‌گیرد.
الواحد، واحدیت، مرتبهٔ واحدیت؛ مرتبهٔ موافقش احدیت می‌شد. حضرت استاد فرموده‌اند وقتی این دو اسم کنار هم قرار می‌گیرند بوی احدیت می‌دهند. کدام دو اسم؟ الواحد و القهار.
لمن الملک الیوم
کجا در قرآن آمده‌اند؟ اخیراً گفته‌ایم. فرموده‌اند:
«لِّمَنِ ٱلْمُلْكُ ٱلْيَوْمَ ۖ لِلَّهِ ٱلْوَٰحِدِ ٱلْقَهَّارِ» (سورهٔ غافر، آیهٔ ۱۶)
ترجمهٔ فارسی (توسط مدل، نه استاد): فرمانروایی امروز از آنِ کیست؟ از آنِ خدای یگانهٔ قهار.
ملک امروز از آنِ کیست؟ پادشاهی، فرمانروایی، مالکیت از آنِ کیست؟ همان «امروز» در آیه ظرف ظهور است. حالا که الله ظهور کرد — روز قیامت ظهور الله است — بُعد و قرب ما نسبت به حضرت حق جلّ اسمه بر اساس بُعد و قرب‌مان به الله تعریف می‌شود. لذا خود خدا پاسخ می‌دهد.
اینجاست که این دو با هم آمده‌اند. سطح را به آن بالا برده است؛ بالاترین مراتب و عالی‌ترین مراتب که مرتبهٔ احدیت است.
عرض کرده‌ایم: در ما کدام جزء، کدام رتبه از آن رتبه‌ها — بیرون از ما می‌گوییم عالم، درون خودمان می‌گوییم رتبه — کدام رتبه در وجود ما بوی احدیت می‌دهد و جنسش از احدیت است؟ روح.
پیوند با علم و دانش
پس این چه ربطی به بحث علم و دانش داشت؟ کاملاً مشخص شد. تا انسان پاک نشود، به ملکوت پی نمی‌برد. ملکوت علم نیز حکمت است. شما ان‌شاءالله پی حکمت و عرفان می‌گردید؛ طلب وجودی‌تان ان‌شاءالله همین است. در ماه مبارک رمضان قرآن می‌خوانید که:
«يسٓ وَٱلْقُرْءَانِ ٱلْحَكِيمِ» (سورهٔ یس، آیات ۱ و ۲)
ترجمهٔ فارسی (توسط مدل، نه استاد): یس. سوگند به قرآن حکیم.
قرآن نیز حکیم است؛ یک‌پارچه حکمت محض است. یعنی باطن علم در قرآن است. راهش چیست؟ پاکی. جز پاک‌شدگان، ملکوت را مس نمی‌کنند.
اسم الفاضل و چشیدن حکمت
آن پاکی را از کجا اخذ کنم؟ به واسطهٔ چه اسمی از حضرت حق این پاکی را بگیرم؟ به اسم الفاضل.
در همین دعا — که بسیاری از مراجع نیز توصیه کرده‌اند — مشخص است: مرا و عیالم را از فضلت روزی ده. حالا اگر خدا بخواهد فضلش را به ما بدهد، اول باید چه کند؟ باید پاکمان کند. چون آیهٔ بیست‌ویک نور می‌فرمود اگر فضل و رحمت نبود، ابداً هیچ‌کدامتان پاک نمی‌شدید. پس فضل و رحمت است که انسان را پاک می‌کند؛ و این پاکی موجب می‌شود باطن علم را که حکمت است بچشیم، صرفاً علم فکری نباشد.
رموز و کنوز
این‌ها رموز است. خدای نکرده، پناه بر خدا، اگر سر سوزنی اظهار فضلی بخواهم بکنم ببخشاید و رحم کند؛ چون این‌ها از ما نیست، از بندهٔ بیچاره نیست. ارزش و اهمیت حرف را می‌خواهم بفهمانم که این‌گونه می‌گویم. این‌ها رموزند. این‌ها کنوزند، به قول حضرت استاد. گنج‌اند. این حرف‌ها را هر جایی نمی‌توانید پیدا کنید. قدر بدانید. به همین راحتی از این گوش بگیری و از آن گوش در کنی، چوب می‌خوری. یا نیا؛ یا اگر آمدی ان‌شاءالله نیت کن این‌ها را ارزش بدهی و به آن‌ها عمل کنی.
این بود قصهٔ آنکه چرا امروز خودم و شما را به این دعا در سجده توصیه کردیم.
معنای عیال در دعا
شیرینی‌اش نیز این است که برای همسرت هم می‌خواهی؛ تک‌خور نیستی. عیالی اینجا صرفاً یعنی زن من و آن زن متعارف نیست. عیالی یعنی کسی که تحت سرپرستی من است. مثلاً مدیر یک اداره؛ پدر یک خانواده، همهٔ بچه‌هایش؛ معلم، همهٔ بچه‌های کلاسش. این‌ها همه را شامل می‌شود.
یادداشت پایانی: متن حاضر از پیاده‌سازی ماشینی گفتار (ASR) تهیه و برای مطالعهٔ کتابی ویرایش شده است. ترجمه‌های فارسیِ زیر عبارات عربی توسط مدل افزوده شده‌اند و جزو سخنان استاد نیستند. گفتار حاضران، پرسش‌وپاسخ‌های پس از درس و صداهای جانبی حذف شده‌اند. تقسیم‌بندی‌های فنی Segments در متن نهایی آورده نشده است.