یادداشت: ترجمه‌های فارسیِ زیرِ عبارات عربی در این متن، توسط مدل افزوده شده‌اند و جزو سخنان استاد نیستند.
آغاز جلسه و سلام بر امام زمان
اللهم صل علی محمد و آل محمد و عجل فرجهم. بسم الله الرحمن الرحیم، و به او استعانت می‌جوییم.
«ٱللَّهُمَّ صَلِّ عَلَىٰ مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ وَعَجِّلْ فَرَجَهُمْ»
ترجمهٔ فارسی (توسط مدل، نه استاد): خدایا، بر محمد و خاندان محمد درود فرست و در فرجشان شتاب کن.
«بِسْمِ ٱللَّهِ ٱلرَّحْمَـٰنِ ٱلرَّحِيمِ» (سورهٔ فاتحه، آیهٔ ۱)
ترجمهٔ فارسی (توسط مدل، نه استاد): به نام خداوند بخشندهٔ مهربان.
«ٱلسَّلَامُ عَلَيْكَ يَا دَاعِيَ ٱللَّهِ وَرَبَّانِيَّ آيَاتِهِ»
ترجمهٔ فارسی (توسط مدل، نه استاد): سلام بر تو، ای دعوت‌کننده به‌سوی خدا و ای ربّانیِ آیات او.
«ٱلسَّلَامُ عَلَيْكُمْ وَرَحْمَةُ ٱللَّهِ»
ترجمهٔ فارسی (توسط مدل، نه استاد): سلام و رحمت خدا بر شما باد.
مقدمه از آیهٔ صد و بیست‌وچهار طه
در ادامهٔ بحث احراز و ادعیه و عوذات، پیش از آنکه دستورالعملی را که بزرگان بسیار سفارش کرده‌اند — پیرامون مطلق حاجات و گرفتاری‌ها، و به‌ویژه حاجات سنگین — بیان کنم، نکته‌ای را به‌صورت مقدمه از یکی از آیات می‌آورم.
آیهٔ صد و بیست‌وچهار سورهٔ طه را ملاحظه فرموده‌اید. بارها در بحث‌هایمان این آیه را محل توجه قرار داده‌ایم.
«وَمَنْ أَعْرَضَ عَن ذِكْرِى فَإِنَّ لَهُۥ مَعِيشَةً ضَنكًا وَنَحْشُرُهُۥ يَوْمَ ٱلْقِيَـٰمَةِ أَعْمَىٰ» (سورهٔ طه، آیهٔ ۱۲۴)
ترجمهٔ فارسی (توسط مدل، نه استاد): و هر کس از یاد من روی بگرداند، برای او زندگیِ تنگی خواهد بود و روز قیامت او را نابینا محشور می‌کنیم.
هر کس اعراض کند، پشت کند به ذکر من، قطعاً برای او معیشت ضنک است. کسی که خدا را فراموش کند، ذکر و یاد خدا را فراموش کند، معیشت ضنک پیدا می‌کند؛ در تنگنای زندگی قرار می‌گیرد. قیامت نیز چگونه محشور می‌شود؟ کور؛ نابینا.
نامهٔ امام عسکری به اسحاق بن اسماعیل
در تفسیر اهل‌بیت علیهم‌الصلاةوالسلام — که تفسیری روایی است — جلد نهم، صفحات دویست‌وشش و سیصدوشش، این روایت آمده است. در بحار نیز، جلد هفتادوپنج، صفحهٔ سیصدوهفتادوچهار می‌توان مراجعه کرد؛ و در تحف العقول، صفحهٔ چهارصدوهشتادوچهار. کتاب‌های متعددی این روایت را ذیل همین آیه آورده‌اند.
امام عسکری صلوات‌الله‌علیه نامه‌ای به اسحاق بن اسماعیل نوشته‌اند؛ نامه‌ای مبسوط. بخشی از آن نامه، ذیل همین آیه است. حضرت آیه را قرائت کرده‌اند و سپس به اسحاق نکته‌ای فرموده‌اند. می‌فرمایند: به‌یقین بدان، ای اسحاق —
«فَاعْلَمْ يَقِينًا يَا إِسْحَاقُ أَنَّهُ مَنْ خَرَجَ مِنْ هَٰذِهِ ٱلدُّنْيَا أَعْمَىٰ فَهُوَ فِى ٱلْآخِرَةِ أَعْمَىٰ وَأَضَلُّ سَبِيلًا»
ترجمهٔ فارسی (توسط مدل، نه استاد): پس به‌یقین بدان، ای اسحاق، که هر کس از این دنیا نابینا بیرون رود، در آخرت نیز نابینا و گمراه‌تر است.
هر کس نابینا از این دنیا خارج شود، قیامت نیز نابیناست. این نابینایی، نابینایی ظاهر نیست؛ باطنی است؛ و گمراه‌ترین راه است، بدترین شکل گمراهی.
نابینایی باطن و سخن ظالم در قیامت
ای اسحاق، مقصود نابینایی ظاهر نیست؛ نابینایی قلب است؛ کوریِ دل‌هایی که در سینه‌هاست.
«فَإِنَّهَا لَا تَعْمَى ٱلْأَبْصَـٰرُ وَلَـٰكِن تَعْمَى ٱلْقُلُوبُ ٱلَّتِى فِى ٱلصُّدُورِ» (سورهٔ حج، آیهٔ ۴۶)
ترجمهٔ فارسی (توسط مدل، نه استاد): پس به‌راستی چشم‌ها کور نمی‌شوند، ولی دل‌هایی که در سینه‌هاست کور می‌گردند.
و این سخن خداست در کتاب محکمش؛ حکایت آن ظالم. حضرت پس از این حکایت، دوباره به همان آیه بازمی‌گرداند و آن را به رفتار خدا با ظالم می‌زند. وقتی ظالم در قیامت آن وضعیت را می‌بیند، می‌گوید:
«قَالَ رَبِّ لِمَ حَشَرْتَنِىٓ أَعْمَىٰ وَقَدْ كُنتُ بَصِيرًا قَالَ كَذَٰلِكَ أَتَتْكَ ءَايَـٰتُنَا فَنَسِيتَهَا ۖ وَكَذَٰلِكَ ٱلْيَوْمَ تُنسَىٰ» (سورهٔ طه، آیات ۱۲۵ و ۱۲۶)
ترجمهٔ فارسی (توسط مدل، نه استاد): گوید: پروردگارا، چرا مرا نابینا محشور کردی، حال آنکه بینا بودم؟ گوید: این‌چنین است: آیات ما به‌سوی تو آمد و تو آن‌ها را فراموش کردی؛ و امروز نیز همین‌گونه فراموش می‌شوی.
خدایا، چرا مرا کور محشور کردی؟ من چشم داشتم. به او گفته می‌شود: آیات ما به‌سوی تو آمد؛ تو فراموششان کردی. و امروز نیز همین‌گونه تو را فراموش می‌کنیم. چون آنجا، وقتی آیات آمد، فراموش کردی، اینجا نیز ما تو را فراموش می‌کنیم.
پشت کردن به ذکر خدا سبب کوری می‌شود. حضرت می‌خواهد با توجه به آیه‌ای دیگر، این آیه را توضیح دهد؛ و چه زیبا توجه ما را جلب کرده‌اند.
تأویل: حجت خدا بزرگ‌ترین آیه
اینجا حضرت تعبیر و تأویل آیه را بیان می‌کند. در حقیقت دو آیه را به یک معنا تأویل کرده‌اند.
آیات را فراموش کردید؛ این بلا سرتان آمد؛ نابینا شدید. حضرت می‌فرماید: بفرما، چه آیه‌ای بالاتر از حجت خداست؟
«وَأَىُّ آيَةٍ أَعْظَمُ مِنْ حُجَّةِ ٱللَّهِ عَلَىٰ خَلْقِهِ وَأَمِينِهِ فِى بِلَادِهِ وَشَهِيدِهِ عَلَىٰ عِبَادِهِ»
ترجمهٔ فارسی (توسط مدل، نه استاد): و کدام آیه بزرگ‌تر است از حجت خدا بر آفریدگانش، و امین او در شهرهایش، و گواه او بر بندگانش؟
سپس می‌فرماید این حجت‌ها کیان‌اند؟ آنان که از پدران نخستین او، از پیامبران، و از خاندانشان، و از پدران واپسین او که اوصیای استوارند، درگذشته‌اند؛ بر همهٔ آنان سلام و رحمت و برکات خدا باد.
«مَنْ سَلَفَ مِنْ آبَائِهِ ٱلْأَوَّلِينَ ٱلنَّبِيِّينَ وَآلِهِمْ وَآبَائِهِ ٱلْآخَرِينَ ٱلْوَصِيِّينَ عَلَيْهِمْ أَجْمَعِينَ ٱلسَّلَامُ وَرَحْمَةُ ٱللَّهِ وَبَرَكَاتُهُ»
ترجمهٔ فارسی (توسط مدل، نه استاد): از پدران نخستین او که پیامبران‌اند و خاندانشان، و از پدران واپسین او که اوصیایند؛ بر همگی‌شان سلام و رحمت و برکات خدا باد.
معرفی می‌کند که همهٔ ائمه چیست‌اند؟ حجةالله‌اند؛ و آیةالله العظمی همانان‌اند.
آیهٔ الله و آیهٔ الله العظمی
پیشتر گفته‌ایم: بر اساس همین معنا، همه‌چیز آیةالله است. شما نیز آیةالله هستید. زمین و آسمان نیز آیةالله است. اما آیةالله العظمی آن است که امیرالمؤمنین علیه‌الصلاةوالسلام فرمود:
«مَا لِلَّهِ آيَةٌ أَعْظَمُ مِنِّى»
ترجمهٔ فارسی (توسط مدل، نه استاد): برای خدا آیه‌ای بزرگ‌تر از من نیست.
آیه‌ای برای خدا بزرگ‌تر — یا اکبر — از من نیست. او بزرگ‌ترین آیهٔ خداست.
اعراض از ذکر، ولایت و غفلت از امام زمان
اکنون به چه نتیجه‌ای می‌رسیم؟ آن «من أعرض عن ذکری» را با توجه به این روایت، و چندین روایت متعدد دیگر که از نقل یکایکشان صرف‌نظر می‌کنم و در همین اسنادی که در تفاسیر روایی ارائه شد آمده است، این‌گونه فرموده‌اند: مقصود، پشت کردن به ولایت اهل‌بیت است؛ یاد نکردن از امام زمان است؛ غافل بودن و یاد نکردن از امام زمان است.
معیشت ضنک در برزخ و در دنیا
البته در روایتی از پیامبر عزیز اسلام نیز هست — و این را بدانید — که باز در همان تفسیر اهل‌بیت، تعابیر متعددی پیرامون معیشت ضنک آمده که این در این دنیاست یا در آن دنیا. اینجا نیز هست؛ اما اصلش در برزخ اتفاق می‌افتد. پیامبر فرموده‌اند:
«فَإِنَّ لَهُۥ مَعِيشَةً ضَنكًا ۚ قَالَ: عَذَابُ ٱلْقَبْرِ»
ترجمهٔ فارسی (توسط مدل، نه استاد): پس برای او زندگیِ تنگی است. فرمود: عذاب قبر است.
این عذاب قبر است. تنگی زندگی آنجا آغاز می‌شود؛ اما اینجا نیز رگه‌هایش هست. هرچه پول درمی‌آورد، می‌بینی بدبخت و بیچاره است. میلیاردر است؛ تریلیاردر است؛ دارد، حسابی هم دارد؛ اما همه‌اش بیچاره است. آرامش ندارد. گرفتار است؛ بدبخت است. این تنگی زندگی چرا در وجودش آمده؟ غافل از امام عصر خویش است.
غفلت از استغاثه حتی در توسلات
ما نیز در وادی خودمان همین‌ایم. وقتی بررسی می‌کنیم، می‌بینیم حتی در توسلاتمان نیز از امام عصرمان غافلیم. خداوکیلی چند تن از ما توسل به امام عصر داریم؟ دقت بفرمایید چه می‌گویم. این‌همه ذکر و ختم و ورد و عبادات و احراز گفتیم و گفتیم و گفتیم. ادعیه را همه چشم ما؛ اما کدام‌یک از ما استغاثه به امام عصر کرده‌ایم؟ چند تن؟
از کتاب آداب المراقبین نکته‌ای آورده بودم که بگویم؛ فرصت نمی‌شود. فردا می‌گویم، ان‌شاءالله اگر زنده باشیم.
نکتهٔ ششصد و نود: شرافت نماز به صلوات بر حجت
این کتابی هم که پیش روی من است، کتاب هزار و یک نکته از علامه علیه‌الرحمه است. نکتهٔ ششصد و نود را محل توجه قرار دهید. روایتی شیرین از سید ابن طاووس می‌آورد که در کتاب المجتنی من دعاء المجتبی نقل کرده است. علامه همین‌جا فرموده از کتاب المجتنی؛ نام را کامل گفته‌ام تا اگر خواستید بیابید: المجتنی من دعاء المجتبی. آنجا می‌فرماید این دعا از امام رضاست. دعا چیست؟
می‌فرماید: «یا بدیء» — با همزه؛ سپس «یا بدیع» — با عین.
«يَا بَدِيءُ يَا بَدِيعُ يَا قَوِىُّ يَا مَنِيعُ يَا عَلِىُّ يَا رَفِيعُ صَلِّ عَلَىٰ مَنْ شَرَّفْتَ ٱلصَّلَاةَ بِٱلصَّلَاةِ عَلَيْهِ»
ترجمهٔ فارسی (توسط مدل، نه استاد): ای نوپدیدآورنده، ای پدیدآورندهٔ شگفت، ای نیرومند، ای بلندپایهٔ دست‌نیافتنی، ای علیّ، ای رفیع؛ درود فرست بر کسی که نماز را به صلوات بر او شرافت بخشیدی.
صلوات بفرست بر که؟ بر کسی که نماز را به صلوات بر او شرافت بخشیدی. اصلاً شرافت نماز به جهت صلواتی است که به حجت خدا می‌فرستی.
پیامبر و اجابت در حال نماز
سپس علامه روایت دیگری می‌آورد: پیامبر شخصی به نام سعید را که مشغول نماز بود صدا زد. جواب نداد. نماز که تمام شد آمد عذرخواهی کرد و گفت یا رسول‌الله، در نماز بودم. فرمود: در نماز باشی؛ مگر توجه به این آیه نکردی که خدا فرموده است:
«يَـٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ ٱسْتَجِيبُوا۟ لِلَّهِ وَلِلرَّسُولِ إِذَا دَعَاكُمْ لِمَا يُحْيِيكُمْ» (سورهٔ انفال، آیهٔ ۲۴)
ترجمهٔ فارسی (توسط مدل، نه استاد): ای کسانی که ایمان آورده‌اید، خدا و پیامبر را اجابت کنید هنگامی که شما را به چیزی می‌خوانند که زنده‌تان می‌کند.
وقتی شما را می‌خوانند، اجابت کنید. گویی — و این فرمایش علامه است در همان نکتهٔ ششصد و نود — پیامبر فرمود: نماز من‌ام اصلاً. نماز تو را صدا زد؛ تو جواب ندادی؟
هر گره را نخست به حجت خدا بستن
جایگاه اهل‌بیت، جایگاه حجت خدا، اگر خوب تبیین شود، هر گره و گوری در زندگی ما پیدا شد نخست متوجه او می‌شویم؛ و حتی هر ذکر و ورد و چیزی هم اگر داریم هدیه به او می‌کنیم، چون او واسطهٔ خیر ماست.
نماز استغاثه به امام عصر
به همین مناسبت در انتهای بحث، یک دستورالعمل معرفی می‌کنم. البته یکی‌اش را مطمئنم شنیده‌اید؛ چون شیخ عباس نیز در مفاتیح آورده و بسیار معروف است. خودم بارها از آن بهره گرفته‌ام.
یک‌بار در همین ادارات، همین‌جا، گرهٔ کوری به‌شدت برای ما خورده بود. همین‌جا، بیرون این نمازخانه، زیر آسمان، این نماز استغاثه به امام عصر عجل‌الله‌تعالی‌فرجه را خواندم و رفتم؛ گره باز شد. آن روز خودم معجزه‌ای دیدم.
این نماز استغاثه را می‌توان عادی خواند، مانند نماز صبح. اما بهتر آن است که در رکعت اول پس از حمد سورهٔ فتح بخوانید؛ و در رکعت دوم پس از حمد سورهٔ نصر. اگر زیر آسمان باشد، این‌ها بهتر می‌شود؛ یعنی جواب بهتری می‌گیرید.
دعای سلام الله الکامل
پس از نماز، دعای بسیار شیرینی دارد که معروف است به «سلام الله الکامل». اگر به مفاتیح مراجعه کنید، پایان دعا را بنگرید. تکه‌ای هست که هر وقت می‌خوانم و به آن می‌رسم، هنگام دعا اشک در چشمم ناخودآگاه جمع می‌شود. به امام عصر عرض می‌کنی:
«سَلِ ٱللَّهَ تَعَالَىٰ فِى نُجْحِ طَلِبَتِى وَإِجَابَةِ دَعْوَتِى وَكَشْفِ كُرْبَتِى»
ترجمهٔ فارسی (توسط مدل، نه استاد): از خدای تعالی بخواه در روا شدن خواسته‌ام و اجابت دعایم و برطرف شدن اندوهم.
آقا، شما از خدا بپرس برای رفع گرفتاری و کشف این غم و اندوه و حاجت‌روایی من. به امام عصر، به حجت خدا، می‌گویی: شما سؤال کن. آن حجت، آن اسم اعظم خداست. می‌شود او از خدا در حق تو سؤالی بکند و اجابت نشود؟ محال است. ما غافلیم.
خداوکیلی چند تن از ما در خانه، وقتی حتی گره‌های کور به کارمان افتاده، این نماز استغاثه به آقا را خوانده‌ایم و از حضرت طلب کرده‌ایم؟ و چند تن خوانده‌ایم و نتیجه نگرفته‌ایم؟
این دستوری که گفتم، شیخ عباس آورده است؛ در کتاب دارالسلام علامه شیخ محمود عراقی نیز آمده است.
دستور دیگر: یا حجة القائم
روش دیگری هم هست. اگر کسی بخواهد آن دعا را بخواند و عبارت‌خوانی عربی‌اش چندان قوی نباشد — چون آن دعا عبارت‌هایی دارد از قبیل سلام الله الکامل و التام و الشامل العام و مانند این‌ها — و نخواهد آن را بخواند، این دستور را انجام دهد.
این دستور آخر را صدر الاسلام همدانی در کتاب تکالیف الأنام فی غیبة الإمام آورده است. فرمود برای استغاثه به امام زمان، زیر آسمان، بالای پشت‌بام، ترجیحاً سر برهنه بروید و دو رکعت نماز بخوانید؛ معمولی، مانند نماز صبح. این دیگر سورهٔ فتح و نصر ندارد. دو رکعت نماز بخوانید؛ تمام شد.
همان زیر آسمان، به عدد ابجد اسم امام زمان — که پانصد و نود و پنج می‌شود — بگویید: یا حجة القائم. پانصد و نود و پنج بار: یا حجة القائم.
«يَا حُجَّةَ ٱلْقَائِمِ»
ترجمهٔ فارسی (توسط مدل، نه استاد): ای حجت قائم.
سپس از حضرت طلب کنید. همین دل‌گویه داشته باشید؛ گره‌تان را به حضرت ببندید. خواهید دید چگونه گره باز می‌شود.
ان‌شاءالله که عاقبتمان ختم به خیر شود؛ به برکت صلوات بر محمد و آل محمد.
«ٱللَّهُمَّ صَلِّ عَلَىٰ مُحَمَّدٍ وَآلِ مُحَمَّدٍ»
ترجمهٔ فارسی (توسط مدل، نه استاد): خدایا، بر محمد و خاندان محمد درود فرست.
یادداشت پایانی: متن حاضر از پیاده‌سازی ماشینی گفتار (ASR) تهیه و برای مطالعهٔ کتابی ویرایش شده است. ترجمه‌های فارسیِ زیر عبارات عربی توسط مدل افزوده شده‌اند و جزو سخنان استاد نیستند. گفتار حاضران، پرسش‌وپاسخ‌های پس از درس و صداهای جانبی حذف شده‌اند. تقسیم‌بندی‌های فنی Segments در متن نهایی آورده نشده است.