یادداشت: ترجمه‌های فارسیِ زیرِ عبارات عربی در این متن، توسط مدل افزوده شده‌اند و جزو سخنان استاد نیستند.
ایام البیض؛ سه شب نورانی پس از رمضان
سه شب ایام البیض بسیار پرنور است؛ نامش بر خودش است: سفید است و نور دارد. باید قدر این سه شب را دانست که آمادگی برای درک لیلةالقدر است؛ و این نور در چهرهٔ اهل ایمان نیز اثر می‌گذارد. پس از ماه مبارک رمضان نیز این سه شب را باید قدر دانست؛ طبق روایتی که امام صادق صلوات‌الله‌علیه فرمود خصوصیتی در آن هست که به احدی از امت‌ها جز این امت داده نشده است. این بسیار مهم است. چه در این سه شب می‌گذرد باید درک کرد؛ همچون عسل چشید و خورد؛ این نورانیت را باید قدر دانست.
درون‌مایهٔ اذکار و اوراد؛ چرا این آثار؟
در ادامهٔ معرفی عوضات و احراز و ادعیه و اذکار، نکتهٔ امروز بیشتر با درون‌مایهٔ آن اذکار پیوند دارد. این همه دستورالعمل از اهل‌بیت علیهم‌الصلوةوالسلام به سفارش بزرگان گفته شده است؛ یک بار باید با تأمل نگریست چرا این خصوصیت‌ها در این اذکار و اوراد هست. چرا آنکه سورهٔ الرحمن بخواند چهره‌اش و وجهش نیکو می‌شود؟ چرا سورهٔ واقعه بخواند جزو محبان مولا شمرده می‌شود و از فقر نجات می‌یابد؟ چرا سورهٔ قدر ریزش رحمت الهی می‌آورد؟ باید دید درون آن سوره و آیه و ذکر و ورد چه خبر است.
توصیه آن است — چنان‌که به فضل الهی اندکی به توصیهٔ بزرگان دیده شد و بسیار شیرین بود — همان که حضرت آقا فرموده‌اند: ذکری را سلطان وجود خود قرار دهید؛ آن‌قدر با آن خوب بگیرید تا دولت وجودتان را به دست گیرد و رفته‌رفته حقیقت آن اسم و ذکر، ربّ وجودتان شود. از سور آیات قرآن نیز سوره‌ای برگزینید؛ بنگرید بیشتر با چه سوره‌ای خو گرفته‌اید و آن را تکرار کنید.
اختیار امیرالمؤمنین؛ سورهٔ توحید
امیرالمؤمنین علیه‌الصلوةوالسلام در میان صد و چهارده سورهٔ قرآن، سورهٔ قل هو الله را اختیار کرده بود؛ دائماً لبش تر بود. حدیث داریم که امیرالمؤمنین به‌ویژه وقتی می‌جنگید دائماً قل هو الله می‌خواند؛ راه می‌رفت و می‌نشست. می‌گویند انتخاب او از سوره‌های قرآن همین بود. این خود دستورالعمل است؛ اما با نگاه به درون‌مایه: چه خبر است درون او که امیرالمؤمنین این سوره را برگزیده یا این تأثیرش است؟
مولای ما علی علیه‌الصلوةوالسلام در روایتی که در ثواب الأعمال و عقاب الأعمال صفحهٔ دویست‌وهفتادوهفت می‌توان دید فرمود: هر کس پس از نماز صبح یازده مرتبه سورهٔ توحید را پیش از طلوع آفتاب بخواند، آن روز مرتکب گناه نمی‌شود حتی اگر شیطان به سوی او طمع کند. چه در درون این سوره است؟ نامش بر خودش است؛ به آن شناسنامهٔ خدا می‌گویند. تنها سوره‌ای است که از احدی جز خدا در آن سخن گفته نشده؛ و سرّ این سوره بیشتر در همان هو الله است: قل هو الله، هو الله أحد.
معنای توحید در آن هست؛ شیرینی و توحیدی در آن وجود دارد. دقت کنید: آن سوره و آیات و ادعیه‌ای که بسیار تذکر داده‌اند و عظمت یافته‌اند معمولاً در آن‌ها هو الله هست یا لا إله إلا هو.
سرّ «هو» در آیات حدید و حشر
امیرالمؤمنین علیه‌الصلوةوالسلام به فرمایش پیامبر بر شش آیهٔ اول سورهٔ حدید و چهار آیهٔ آخر سورهٔ حشر بسیار تأکید داشت. در آیهٔ سوم حدید می‌گوید هو الأوّل والآخر والظاهر… — هو. چهار آیهٔ آخر حشر که از لو أنزلنا آغاز می‌شود و سه آیهٔ آخر باز با هو الله شروع می‌شود: هو الله الّذی لا إله إلا هو. دو تای آن چنین است و آیهٔ آخر نیز هو الله است. هرچه هست سرّش در آن هو است.
پیش‌تر گفته شد آیاتی که در آن‌ها هو است مستقیم به ذات حضرت حق می‌زند و انسان را به فنای ذاتی می‌رساند؛ وحده وحده وحده — سه مرحلهٔ فنا که پیش‌تر توضیح داده شد: فنای یا توحید افعالی، توحید صفاتی و توحید ذاتی؛ و البته اینجا وحده وحده وحده بالعکس است: نخستین اشاره به توحید ذاتی، میانی صفاتی، و آخری توحید افعالی. چون سخن گفته شد صرف‌نظر می‌شود.
خود سورهٔ قل هو الله را بنگرید: قل هو الله أحد هو. وقتی این سوره را می‌خوانیم باید توجه داشت. یعنی چون می‌گویند یازده سورهٔ قل هو الله پس از نماز صبح پیش از طلوع آفتاب بخوان تا خدا از شر شیطان و هر گناهی حفظت کند، همراه با توجه است؛ نه آنکه تسبیح در دست باشد و تلویزیون پیش رو، یا از لغلغهٔ زبان بگذرد. البته به قول حضرت علامه بی‌اثر نیست؛ اما اصل در توجه است. عمری این‌ها را می‌خوانیم و توجهی از این دست نکرده‌ایم.
دعای سریع‌الإجابة؛ توحید محبوب‌ترین چیزها
در دعای سریع‌الإجابة که در مفاتیح شیخ عباس آمده و بسیار شیرین است — از امام کاظم، و امام صادق جعفر نیز آن را فرموده و در بلد الأمین مرحوم کفعمی آمده — دعایی است برای کسی که به سرعت حاجتی دارد و می‌خواهد خدا سریع حاجتش را بدهد. نخستین عبارت دعا چیست؟
«اللَّهُمَّ إِنِّي أَطَعْتُكَ فِي أَحَبِّ الْأَشْيَاءِ إِلَيْكَ وَهُوَ التَّوْحِيدُ»
ترجمهٔ فارسی (توسط مدل، نه استاد): خدایا، تو را در محبوب‌ترین چیزها نزد تو اطاعت کردم و آن توحید است.
توحید ناب چیست؟ همان هو؛ قل هو الله أحد — که تو را به آنجا بکشاند و از ذات حضرت حق غافل نباشی. سپس: و لم أعصک فی أبغض الأشیاء إلیک — و هیچ‌گاه تو را در مبغوض‌ترین چیز نزد تو معصیت نکردم؛ آن چیست؟ هو الکفر. آن‌گاه می‌گوید میان این دو را ببخش. چه شیرین است این دعا؛ اشاره می‌کند به شیرینی ایمان.
دعای معروف ابوذر؛ ایمان به خدا
دعای معروف نیز نامش بر خودش است و معروف هم هست. جریان چنین است که حضرت ابوذر می‌گذشت و پیامبر با حضرت جبرئیل سخن می‌گفت. غالب اوقات حضرت جبرئیل به صورت دحیة کلبی — جوانی بسیار خوش‌سیما و خوش‌چهره — نازل و متمثل می‌شد. ابوذر رد شد و متوجه نشد جبرئیل است. جبرئیل به پیامبر عرض کرد یا رسول الله چرا ابوذر به ما توجه نکرد و سلام نکرد؟ اگر سلام می‌کرد پاسخ می‌دادیم. پیامبر بعد ابوذر را خواست و فرمود شناختی؟ گفت نه. فرمود ایشان جبرئیل بود. ابوذر غمگین شد و عرض کرد یا رسول الله نخواستم مزاحم شوم و کلامتان را قطع کنم؛ گفتم خلوت کرده‌اید.
جبرئیل آنجا به پیامبر فرمود ابوذر دعایی دارد که در آسمان‌ها معروف است؛ ازاین‌رو اصلاً به دعای معروف شهرت یافت. عبارت دعا را بنگرید: اللهم إنی أسألک الایمان بک — ایمان. حقیقت ایمان و توحید تا آنجاست که در همین دعای معروف ابوذر — که ملائکه را مات و مبهوت کرده — در نخستین عبارت آمده است. چند جملهٔ شیرین آن چنین است:
«اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ الْإِيمَانَ بِكَ وَالتَّصْدِيقَ بِنَبِيِّكَ وَالْعَافِيَةَ مِنْ جَمِيعِ الْبَلَاءِ وَالشُّكْرَ عَلَى الْعَافِيَةِ وَالْغِنَى عَنْ شِرَارِ النَّاسِ»
ترجمهٔ فارسی (توسط مدل، نه استاد): خدایا، از تو ایمان به خودت و تصدیق پیامبرت و عافیت از همهٔ بلا و شکر بر عافیت و بی‌نیازی از بدان مردم را می‌خواهم.
همه توحید ناب است. امید آنکه عاقبت به خیر شود؛ به برکت صلوات بر محمد و آل محمد.
یادداشت پایانی: متن حاضر از پیاده‌سازی ماشینی گفتار (ASR) تهیه و برای مطالعهٔ کتابی ویرایش شده است. ترجمه‌های فارسیِ زیر عبارات عربی توسط مدل افزوده شده‌اند و جزو سخنان استاد نیستند. گفتار حاضران، پرسش‌وپاسخ‌های پس از درس و صداهای جانبی حذف شده‌اند. تقسیم‌بندی‌های فنی Segments در متن نهایی آورده نشده است.